องค์การมหาชน

องค์การมหาชน เป็นองค์กรของรัฐประเภทหนึ่งนอกเหนือจากส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจ ที่กำหนดขึ้นเพื่อทำบริการสาธารณะที่กฎหมายกำหนดให้เป็นหน้าที่ของรัฐที่ต้องการประสิทธิภาพสูง โดยมิได้กำไรจากการบริการ มีวัฒนธรรมองค์กรเหมือนภาคธุรกิจ ที่สามารถใช้ประโยชน์จากทรัพยากรให้มีประสิทธิภาพสูงสุด ซึ่งไม่สามารถดำเนินการได้ในส่วนราชการซึ่งเป็นองค์การแบบราชการ^[1]

องค์การมหาชนมีสถานะเป็นหน่วยงานของรัฐและเป็นนิติบุคคล จัดตั้งขึ้นโดยพระราชกฤษฎีกาตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 หรือโดยพระราชบัญญัติเฉพาะ เพื่อรับผิดชอบภารกิจของรัฐในการให้บริการสาธารณะหรือดำเนินกิจกรรมเฉพาะด้านที่ภาครัฐยังจำเป็นต้องดำเนินการและจัดให้มี หรือภาครัฐต้องมีบทบาทให้การสนับสนุนในเรื่องงบประมาณเพื่อให้เกิดการดำเนินงาน เป็นบริการในส่วนที่รัฐต้องการส่งเสริม หรือเป็นบทบาทของรัฐในการให้บริการ การแทรกแซงตลาด หรือบริการที่ภาคเอกชนยังไม่สนใจหรือมีศักยภาพที่จะดำเนินการ^[2]

หลักเกณฑ์พื้นฐานในการจัดตั้งองค์การมหาชนตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 ได้แก่^[3]

เมื่อรัฐบาลมีนโยบายด้านใดด้านหนึ่งโดยเฉพาะเพื่อจัดทำบริการสาธารณะ
แผนงานการจัดทำบริการสาธารณะนั้นมีความเหมาะสมที่จะจัดตั้งหน่วยงานบริหารขึ้นใหม่ที่แตกต่างไปจากส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจ
การจัดตั้งหน่วยบริหารขึ้นใหม่นั้นมีความมุ่งหมายให้มีการใช้ประโยชน์ทรัพยากรและบุคลากรให้มีประสิทธิภาพสูงสุด

นอกจากนี้ คณะรัฐมนตรีอาจพิจารณาให้จัดตั้งองค์การมหาชนโดยพระราชบัญญัติเฉพาะก็ได้ โดยมีเงื่อนไขดังนี้

หน่วยงานจำเป็นต้องใช้อำนาจรัฐฝ่ายเดียว (Unilateral Act) ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล
การจัดตั้งกองทุนที่ต้องยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณหรือกฎหมายเงินคงคลัง
การจัดตั้งสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่มีอำนาจในการประสาทปริญญาบัตร

การจัดตั้งองค์การมหาชน

การขอจัดตั้งองค์การมหาชนมีรายละเอียดและขั้นตอนดังนี้^[4]

รูปแบบการจัดตั้ง: ในการร่างกฎหมายบังคับใช้ ไม่ควรกำหนดรายละเอียดให้มีการจัดตั้งองค์การมหาชนทั้ง 2 ประเภทควบคู่กัน รูปแบบดังกล่าวได้แก่
- องค์การมหาชนที่จัดตั้งโดยพระราชกฤษฎีกา
- องค์การมหาชนที่จัดตั้งโดยพระราชบัญญัติเฉพาะ
กฎหมายที่ใช้รองรับการจัดตั้ง: ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2550 กำหนดให้การจัดตั้งองค์การมหาชนโดยทั่วไป ดำเนินการโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา ตามความในพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 ยกเว้นในกรณีดังต่อไปนี้ที่อนุญาตให้ตราเป็น พระราชบัญญัติเฉพาะได้
- หน่วยงานที่จำเป็นต้องใช้อำนาจรัฐฝ่ายเดียว (Unilateral Act) ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล
- การจัดตั้งกองทุนที่ต้องยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณหรือกฎหมายเงินคงคลัง
- การจัดตั้งสถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่มีอำนาจในการประสาทปริญญาบัตร
ขั้นตอนการนำเสนอ: ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 กระทรวงต้นสังกัดที่มีความประสงค์จะขอจัดตั้งองค์การมหาชน จะต้องจัดทำคำชี้แจงรายละเอียดประกอบคำขอ และส่งไปยังสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ เพื่อพิจารณากลั่นกรองความเหมาะสม ก่อนนำเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติต่อไป^[5]

รายชื่อองค์การมหาชน

องค์การมหาชน แบ่งออกเป็นองค์การมหาชนที่จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 โดยออกเป็นพระราชกฤษฎีกา จำนวน 39 แห่ง^[6] และองค์การมหาชนที่จัดตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติเฉพาะ จำนวน 15 แห่ง^[7] อีกทั้งยังหมายความรวมถึงสถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐบาล จำนวน 16 แห่งด้วย^[8]

ดูเพิ่ม

อ้างอิง

[1] ttps://www.ocsc.go.th/wp-content/uploads/2023/12/02_%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B8%A2%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8D%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%90%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1-%E0%B8%9E.%E0%B8%A8.-2562.pdf^{[ลิงก์เสียถาวร]}

[2] ttp://164.115.45.8/principles_concepts_organiz.php

[3] พระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542

[4] ttps://po.opdc.go.th/content/MTU

[5] ttps://www.soc.go.th/wp-content/uploads/2020/04/opdc_v15_49.pdf

[6] วาระปฏิรูปพิเศษ 7: การปฏิรูปองค์การมหาชนสภาปฏิรูปแห่งชาติ

[7] องค์การมหาชนที่จัดตั้งตาม พ.ร.บ. เฉพาะ

[8] มหาวิทยาลัย

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

ด ค ก ราชการของฝ่ายบริหารไทย
ราชการส่วนกลาง	กระทรวง รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน หน่วยงานรูปแบบพิเศษ
ราชการส่วนภูมิภาค	จังหวัด อำเภอ/กิ่งอำเภอ
ราชการส่วนท้องถิ่น	องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล องค์การบริหารส่วนตำบล กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา
ราชการในพระองค์	สำนักพระราชวัง หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ สำนักงานองคมนตรี
หมวดหมู่:การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินของไทย