Selegilina
| |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C13H17N | ||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
187,28 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS |
14611-51-9 (wolna amina) | ||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||
Selegilina – optycznie czynny organiczny związek chemiczny z grupy pochodnych fenyloetyloaminy oraz metamfetaminy zawierający grupę propynylową przy atomie azotu. Enancjomer o konfiguracji R stosuje się w leczeniu choroby Parkinsona oraz jako lek przeciwdepresyjny[6].
Lek w chorobie Parkinsona
[edytuj | edytuj kod]Selegilina stosowana jest, zwykle w połączeniu z lewodopą, w leczeniu choroby Parkinsona – silnie hamuje deaminację dopaminy. W przypadku choroby Parkinsona przebiegającej z wyraźnymi objawami demencji ma przewagę nad lewodopą.
Nazwy handlowe: Deprenyl, Jumex, Selerin, Selgres.
Lek przeciwdepresyjny
[edytuj | edytuj kod]Selegilina w małych (do ok. 10 mg/dobę) dawkach jest selektywnym inhibitorem MAO-B, w dużych (powyżej 10 mg/dobę) hamuje również MAO-A. W depresji stosowany w dawkach do 60 mg/dobę (ustnie) lub 6–12 mg/dobę (przez skórę, brak efektu pierwszego przejścia)[7][8]. W wyniku hamowania MAO wzrasta poziom monoamin (serotoniny, noradrenaliny, dopaminy, tryptaminy, histaminy, melatoniny, amin śladowych – m.in. fenyloetyloaminy) w układzie nerwowym, co wiąże się z efektem przeciwdepresyjnym leku. W 2006 roku wprowadzono do sprzedaży w Stanach Zjednoczonych plaster z selegiliną (Emsam), zarejestrowany przez Agencję Żywności i Leków do leczenia depresji[6].
W wyniku biotransformacji selegiliny powstaje lewometamfetamina (l-metamfetamina) o konfiguracji R na atomie chiralnym. Ten stereoizomer metamfetaminy nie wykazuje euforyzującego działania na ośrodkowy układ nerwowy[9], stąd ryzyko uzależnienia jest znikome. Lewometamfetamina wykazuje jednakże działanie obwodowe (może m.in. podnosić ciśnienie krwi). Prawdopodobnie wzmaga ona syntezę dopaminy w ośrodkowym układzie nerwowym. Selegilina może wykazywać zarówno działanie stymulujące, jak i sedacyjne, zależnie od indywidualnych skłonności. Może powodować zarówno bezsenność, jak i nadmierną senność, zawroty głowy oraz spadki ciśnienia krwi, szczególnie przy zmianach pozycji ciała, stąd należy unikać prowadzenia samochodów i obsługi maszyn podczas terapii.
Inne działania
[edytuj | edytuj kod]Selegilina, jak większość IMAO, działa hipotensyjnie – co więcej, znosi wzrost ciśnienia krwi powodowany amfetaminą[10].
U kilku gatunków ssaków zaobserwowano zwiększenie średniej długości życia oraz wzrost sprawności intelektualnej, szczególnie starszych zwierząt (u szczurów mierzonej liczbą prób potrzebnych do przejścia przez labirynt) podczas podawania selegiliny[11]. Z tego też względu ma zastosowanie pomocnicze w lżejszych przypadkach demencji.
Selegilina była w ograniczonym zakresie badana w leczeniu ADHD. Autorzy metaanalizy z 2023 roku wskazali, że liczba dostępnych badań jest bardzo mała, a ich wyniki nie potwierdzają istotnej przewagi selegiliny nad placebo[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ P.D. Croce, R. Ferraccioli, C. La Rosa, A simple procedure for N-propenylation and N-propynylation of secondary amines, „Gazzetta Chimica Italiana”, 126 (2), 1996, s. 107–110.
- 1 2 3 4 Selegiline, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01037 [dostęp 2020-03-22] (ang.).
- ↑ R-(–)-Deprenyl hydrochloride, [w:] katalog produktów Sigma-Aldrich [online], numer katalogowy: M003 [dostęp 2026-03-16].
- ↑ R-(–)-Deprenyl hydrochloride [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 27 kwietnia 2024, numer katalogowy: M003 [dostęp 2026-03-16].
- ↑ Selegiline Hydrochloride [PDF] [online], karta charakterystyki produktu ScienceLab, 8 listopada 2006, numer katalogowy: SLS1549, SLS2968 [dostęp 2026-03-16] (ang.).
- 1 2 FDA Approves Emsam (Selegiline) as First Drug Patch for Depression [online], U.S. Food and Drug Administration, 28 lutego 2006 [dostęp 2011-05-02] [zarchiwizowane z adresu 2012-12-13] (ang.).
- ↑ Emsam (Selegiline Transdermal System), [w:] RxList [online], WebMD [dostęp 2017-11-26] (ang.).
- ↑ Trey Sunderland i inni, High-Dose Selegiline in Treatment-Resistant Older Depressive Patients, „Archives of General Psychiatry”, 51 (8), 1994, s. 607–615, DOI: 10.1001/archpsyc.1994.03950080019003.
- ↑ S. Yasar, J.P. Goldberg, S.R. Goldberg, Are metabolites of l-deprenyl (selegiline) useful or harmful? Indications from preclinical research, [w:] Deprenyl – Past and Future. Journal of Neural Transmission, W. Kuhn (red.), P. Kraus (red.), H. Przuntek (red.), t. 48, Vienna: Springer, 1996, s. 61–73, DOI: 10.1007/978-3-7091-7494-4_6, ISBN 978-3-7091-7494-4, PMID: 8988462 (ang.).
- ↑ David Healy, The Psychopharmacologists, t. III, London: Arnold, 2000, s. 81–110, ISBN 0-340-76110-5.
- ↑ L. Yavich, J. Sirviö, E. Heinonen, P. Riekkinen, The interaction of L-deprenyl and scopolamine on spatial learning/memory in rats, „Journal of Neural Transmission. Parkinson’s Disease and Dementia Section”, 6 (3), 1993, s. 189–197, DOI: 10.1007/BF02260921, PMID: 8123192 (ang.).
- ↑ Flavia Rossano i inni, Efficacy and safety of selegiline across different psychiatric disorders: A systematic review and meta-analysis of oral and transdermal formulations, „European Neuropsychopharmacology”, 72, 2023, s. 60–78, DOI: 10.1016/j.euroneuro.2023.03.012, PMID: 37087864 (ang.).
