Apula

Apula ndi mutshelo wa tshitendeledzi, une wa ḽiwa, wa muri wa apula. Miri ya mitshelo ya tsimu ya mitshelo kana apula ḽa hayani, ine ya ṱavhiwa vhukuma kha lushaka, i ṱavhiwa shango ḽoṱhe. Muri wo thoma Asia Vhukati, hune makhulukuku wawo wa ḓaka, Malus sieversii, wa kha ḓi wanala hone. Maapula o no ṱavhiwa lwa miṅwaha ya zwigidi kha ḽa Eurasia phanḓa ha musi a tshi ḓivhadzwa North America nga vhakoloni vha Europe . Maapula a na ndeme ya mvelele kha ngano nnzhi (u katela na Norse na Greek ) na vhurereli (u fana na Vhukriste ngei Yuropa ).

Maapula ane a bva kha mbeu a anzela u fhambaba na ane a bva kha vhabebi vhavho, nahone kanzhi mitshelo i anzela u sa vhonala nga hu leluwaho. Nga ṅwambo wa vhubindudzi, hu itwa tsenguluso malugana na mutsho wo ḓalaho kha midzinginyo. Miri yo melaho i si na midzi yayo i ya aluwesa, nahone ya lenga u mela mitshelo musi yo ṱavhiwa. Midzi i shumiswa u langa nḓila ine muri wa aluwa ngayo na musi wo no vha hone, nahone zwenezwo zwi ita uri hu vhe na tshedza.

Huna tshaka dzine dza fhira 7,500 dza maapula . Dzi cultivars dzo fhambanaho dzi ya fuwiwa kha zwithu zwo fhambanaho na u shumiswa, ho kateliwa na u bika, u ḽa zwi songo bikwa, na u bveledza zwithu zwa u nwiwa sa dzhuzi ya apula . Miri na mitshelo zwi ya kona u vha na thaidzo dza fungal, bacterial, na zwikhokhonono, zwine zwa nga langiwa nga ndila nnzhi dza zwithu zwine zwa vha uri zwo bveledziwa na zwine zwa vha uri azwi ngo bveledziwa. Nga 2010, genome ya mutshelo yo vha yo tevhekana sa tshipida tsha ṱhoḓisiso kha u langa malwadze na u khetha kha u bveledza apula.