İçeriğe atla

Rize (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Rize
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Harita
İl sınırları haritası
ÜlkeTürkiye
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
  Valiİhsan Selim Baydaş[1]
Yüzölçümü
  Toplam3.835 km²
Rakım6 m
Nüfus
  Toplam329.779
  Kır
118.284
  Şehir
211495
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu464
İl plaka kodu53
Rize

Rize, Türkiye'nin bir ilidir. Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer alan ve Karadeniz'e sahili olan bir ildir. Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize'nin, batısında Trabzon, doğusunda Artvin, güneybatısında Bayburt ve güneyinde Erzurum bulunur. Türkiye'nin en çok yağış alan ilidir.[2] En önemli ürünü çaydır. Rize'de yaz mevsimi ılık geçer. Sonbahar ve kış mevsimleri ise yağışlı geçer. Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, bölgenin en baskın karakteristik özelliklerini gösterir. Anadolu'nun diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu gibi kültürel yapısı ile de ayrılır. Dik yamaçlı vadileri, dağları, buzul gölleri, zümrüt yeşili yaylaları, kemer köprüleri, kaleleri ve coşkun akan dereleri ile bir turizm beldesidir.

Rize'nin trafik plaka kodu 53'tür.

Rize'nin tarihi öncesi hakkında bilgilerimiz sınırlıdır. Yöreye hakim olan orman dokusu nedeniyle, Rize'nin tarih çağları ile ilgili bilgilere ışık tutacak arkeolojik bulgular da bu güne kadar ortaya çıkarılamamıştır. Rize'nin tarihi ancak komşu illerin ve bölgelerin tarihleri ile bağlantılı olarak ele alınabilmiştir. Rize ilinin adı ile ilgili olarak değişik görüşler ileri sürülmüştür; Yunanca pirinç anlamına gelen Rhisos, Rumcada "Rıza" olarak dağ eteği anlamında kullanılmıştır. Osmanlıcada ise "Rize" ufak kırıntı, döküntü anlamındadır. Ayrıca Erzincan'ın Sakalar dönemindeki "Eriza" olan adının başındaki "e" sesinin düşmesi ile adaş olarak Rize için de kullanıldığı ifade edilmektedir.

Osmanlı döneminde liman, nahiye ve kaza merkezi olarak önemini korumuştur. 1640 yılında buraya gelen Evliya Çelebi, Rize'den şöyle söz etmiştir: “Trabzon’a bağlı deniz kıyısında bahçeli güzel bir yerdir”. Osmanlı döneminde Batum Kalesi muhafızı Tuzcuoğlu Memiş Ağa (1814-1817) ve Trabzon ağalarının isyanı (1835) gibi isyanlar olmuş ve bastırılmıştır. Rize 19. yüzyılda önemli bir kaza merkezidir. Berlin Antlaşması ile (1878) Lazistan sancağının merkezi olan Batum Rusya'ya bırakılınca Rize Trabzon Vilayetine bağlı sancağın merkezi olmuştur.

Zilkale

Yeryüzü şekilleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Karadeniz kıyı sıradağları yayının kuzey yamacında yer alan Rize toprakları genel ifade ile dağlık ve engebelidir.

Rize il merkezininin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 6 metredir.[3]

  • Kaçkar (3.937 m)
  • Kardovit Dağı (3.810 m)
  • Verçenik (3.711 m)
  • Tatos Dağı (3.711 m)
  • Mezovit (3.711 m)
  • Kındevul Tepe (3.562 m)
  • Hipot (3.560 m)
  • Ziglat (3.511 m)
  • Liblin tepe (3.492 m)
  • Polant (3.492 m)
  • Leşkaya (3.475 m)
  • Vaçakar (3.458 m)
  • Çengovit (3.458 m)
  • Didvake (3.408 m)
  • Gudashevsivrisi Tepesi (3.406 m)
  • Salır (3.357 m)
  • Lazgediği Tepe (3.353 m)
  • Koyunsokağı Tepesi (3.342m)
  • Kolkanlı (3.340 m)
  • Marsis (3.334 m)
  • Hızarkapı Tepe (3.330 m)
  • Kebut (3.329 m)
  • Aşağı Karataş Tepesi (3.322 m)
  • Varoş Dağı (3.304 m)
  • Pornak (3.302 m)
  • Kuşaklıkul Tepe (3.281 m)
  • Miçilo (3.270 m)
  • Barut (3.251 m)
  • Çimenliliman (3.245 m)
  • Ayılıbayır (3.210 m)
  • Bulut Dağı (3.112 m)
  • Açovit (3.109 m)
  • Tekfur Tepesi (3.106 m)
  • Cermaniman Tepesi (3.094 m)
  • Baltaş Tepesi (2.955 m)
  • Dargovit (2.850 m)
  • Şeytan Dağı (2.802 m)
  • Gölyayla Dağı (2.765 m)
  • Buluntu Dağı (2.731 m)
  • Demir Dağı (2.567 m)
  • Okçular Dağı (2.483 m)
  • Sazlık Tepesi (1.683 m)
  • İşkence Dağı (1.513 m)
  • Avup (1.481 m)
  • Alan Dağı (1.429 m)
  • Zugu Dağı (1.299 m)
  • Kol Dağı (1.288 m)
  • Cığalver (1.130 m)
  • Üskürt Dağı (1.119 m)
  • Karaağaçlı Tepe (992 m)
  • Yosluca Tepesi (567 m)
  • Kütük Tepesi (479 m)

Doğudan batıya:

Jeolojik özellikleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Karadeniz dağlık sistemine dahil olan Rize arazisi esas itibarıyla Paleozoik zaman (I. zaman) bir temel üzerinde ve Kretase'de (III. zaman ara devresi) başlayan büyük orojenezle (dağ oluşumu) yüzeye çıkmış Granodiorit ve kertase flişlerinden ibaret olmakla birlikte yer yer Neojen depolarına da rastlanır. Bütün kıyı kesimi yüzeyde üst Kretase serisi volkanik örtü ve tüflerin fazlalığı ile dikkati çeker. Kıyıya yakın yamaçlarda ise Kretase sedimanları yaygın olmakla beraber, bu sedimanların üzeri yer yer Eosen fliş serileri tarafından örtülmüştür. Yüksek dağlık sahada ise daha çok magmatik elemanlar hakim durumdadır. Granit, andezit ve bazalt kütleleri yüksekliği 3000 m'yi aşan hemen her yerde hakim durumdadır. Yörede alüvyonlara, büyük akarsu vadilerinin denizden itibaren en çok 10 km'ye kadar olan kesimlerinde rastlanır.

Rize'de yazları serin kışları ılık ve her mevsim yağışlı bir iklim görülür. Elli yıl boyunca yapılan rasat sonuçlarına göre Rize'nin yıllık sıcaklık ortalaması 14 °C'den biraz fazla olarak tespit edilmiştir. Bu süre içinde kaydedilen en düşük sıcaklık -7 °C derece olup, en yüksek sıcaklık ise 38 C° derecedir. En soğuk ay olan Ocak ayının sıcaklık ortalaması 6,7 C° derece, en sıcak ay olan Temmuz ayının sıcaklık ortalaması ise 22,2 C° derecedir. Ocak en az -5,6 C° derece, Temmuz en fazla 32,5 °C derece olduğu Rize'de yıllık sıcaklık salınımı 25,8 °C derecedir. Bu haliyle Rize, denizsel iklimlerin karakteristik özelliğini taşır.

Rize'de aylık ortalama sıcaklık eğrisi bütün yıl 5 °C derecenin üzerinde seyretmekte olup, sadece 4 ayın sıcaklık ortalaması 10 °C derecenin altındadır ve Rize çok nemli bir şehirdir.

Rize'nin iç kesimlerinde, zengin orman dokusu civarında yer alan yaylalarda mevcut altyapıyı kullanarak yapılabilecek fazla yatırım gerektirmeyen bir turizm çeşididir. Bu aktivite için gerekli potansiyel tüm yaylalarda mevcut olup, Ayder, Anzer, Pokut, Hazindağ, Samistal, Verçenik, Aşağı Kavron, Yukarı Kavron, Ambarlı, Gito, Çat, Elevit, Handüzü gibi yaylalarda yapılmaktadır.

Rize'nin güneyindeki Kaçkar Dağları ile yüksek dağların eteklerinde birbiriyle bağlantılı birçok yayla vardır. Bütün bu yaylalar yaz mevsiminde turistler tarafından ziyaret edilir. Bu yaylaların hemen hemen hepsinde de ot biçme şenlikleri yapılmaktadır. Bu şenliklere katılmak mümkün olduğu gibi, yayla eteklerindeki yamaçlarda rehberlerle birlikte doğa yürüyüşü yapma imkânı da bulunmaktadır.

Mutfak kültürü

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize mutfak kültürü son dönemlerde, halk kültürünün genelinde olduğu gibi dönüşümler geçirse de, özellikle köylerde geleneksel yapısını korumayı sürdürür. Bölgedeki tarım alanlarının darlığı ve iklim koşulları nedeniyle sınırlı sayıda sebze ve meyve yetiştirilmektedir. Tarım alanları daha çok “çay” ve 1990'larla birlikte kısmen “kivi” yetiştiriciliğine ayrılmış durumdadır. Arıcılık ve bal üretimi (Anzer balı, Deli bal) hala yaygınlığını sürdürürken, pekmez üreticiliği de (üzüm pekmezi, armut pekmezi/balı) devam etmektedir. Rize kavurması, Rize Fırın Sütlacı, Çayeli kuru fasulyesi bölgede meşhur olan tatlardır. Muhlama, turşu tavalı, Laz böreği, mısır ekmeği, karalahana çorbası/yemeği ya da haşlaması, vurma veya ezme lahana, karalahana sarması, pepeçura, pekmezli kabak, hamsili pilav, sebzeli hamsi, korkoti, hamsi kuşu, hamsikoli, enişte lokumu, kabak sütlacı, en çok tüketilen yemeklerdir. Yöre mutfağının başlıca ham maddeleri mısır (mısır unu), kara lahana, fasulye, kabak gibi sebzelerin yanı sıra, Karadeniz denince akla ilk gelenlerden olan hamsidir. Bununla birlikte hayvansal gıdalar da (et ve süt ürünleri) Rize mutfağını zenginleştiren ve tamamlayan unsurlardandır. Yılın büyük bölümünde kapalı ve yağışlı bir havaya sahip olan Rize'de yiyeceklerin güneşte kurutularak saklanması pek mümkün olmadığından turşu ve salamura yapımı da ön plana çıkar.[4]

2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 18 belediye, bu belediyelerde 208 mahalle ve ayrıca 347 köy vardır.[5])

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için de oy kullanarak ilçe belediye meclisini oluşturur. İldeki tüm seçmenler ayrıca il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisinin oluşmasını sağlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca İl Genel Meclisi, bir yıl görev yapmak üzere kendi üyeleri arasından gizli oyla beş kişilik il encümenini seçer.[6][7]

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Rize Valisi, 1981 Malatya doğumlu İhsan Selim BAYDAŞ'tır. Ağustos 2023 tarihinde Gençlik ve Spor Bakan Yardımcısı iken atanmıştır.

Rize Belediye Başkanı, 1969 Rize doğumlu Rahmi Metin (AK Parti), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %54,70 oy oranıyla seçilmiştir.[8]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Rize İl Genel Meclisi üye sayısı, 25 AK Parti, 2 MHP, 2 CHP ve 1 İYİ Parti'den olmak üzere 30'dur.[9] Rize Belediye Meclisi ise 28 AK Parti, 1 CHP ve 2 MHP'den olmak üzere 31 üyeden oluşur.[10]

2023 Genel seçimleri sonucu, Rize'yi temsilen TBMM'ye AK Parti'den 2 milletvekili (Muhammed Avcı, Harun Mertoğlu) CHP'den 1 milletvekili (Tahsin Ocaklı) seçilmiştir.[11]

İlin milletvekilleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri[12])

Rize ili nüfusu: 346.947'dir. Bu nüfusun %73,50'si şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 3.835 km2dir. İlde km2ye 90 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkezde 607'dir.)

İldeki nüfus bir yılda yalnızca 30 kişi azalmıştır; azalış oranı %0,01 olmuştur. Nüfusu en çok artan ve azalan ilçeler: merkez ilçe % 1,31, İkizdere: -%9,40 (Bu ilçenin nüfusu 2023 yılında %33,99 oranında artmış, geçen yıl %20,02 azalmıştı)

9 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilçe, 18 belediye, bu belediyelerde 215 mahalle ve ayrıca 343 köy vardır.

2025 yılı sonunda Rize ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri km2
İlçe Nüfus

2024

Nüfus

2025

Fark Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2[13]

 km2'ye

düşen kişi

Ardeşen 43.418 43.519 101 0,23 2 30 41 8.975 34.544 79,38 376 116
Çamlıhemşin 7.361 7.051 -310 -4,21 1 10 26 5.154 1.897 26,90 897 8
Çayeli 42.208 42.032 -176 -0,42 3 37 52 12.781 29.251 69,59 442 95
Derepazarı 6.938 6.772 -166 -2,39 1 8 10 2.746 4.026 59,45 28 242
Fındıklı 16.677 16.388 -289 -1,73 1 8 23 4.768 11.620 70,91 383 43
Güneysu 15.198 15.013 -185 -1,22 1 12 17 6.824 8.189 54,55 159 94
Hemşin 2.422 2.299 -123 -5,08 1 4 8 1.036 1.263 54,94 134 17
İkizdere 6.939 6.287 -652 -9,40 1 7 29 4.655 1.632 25,96 855 7
İyidere 8.635 8.495 -140 -1,62 1 9 7 3.411 5.084 59,85 28 303
Kalkandere 13.788 13.350 -438 -3,18 1 12 22 6.516 6.834 51,19 107 125
Merkez 151.617 153.597 1.980 1,31 4 66 60 22.582 131.015 85,30 253 607
Pazar 31.776 32.144 368 1,16 1 12 48 12.417 19.727 61,37 173 186
Rize 346.977 346.947 -30 -0,01 18 215 343 91.865 255.082 73,52 3835 90
Rize il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1927[14]171.65737
  %10     16.978
154.679     %90  
1935[15]271.90026%58
  %9     24.245
247.655     %91  
1940[16]172.76448%36
  %10     16.940
155.824     %90  
1945[17]171.92949%0
  %14     23.704
148.225     %86  
1950[18]181.51251%6
  %14     25.600
155.912     %86  
1955[19]211.96752%17
  %18     38.999
172.968     %82  
1960[20]248.93048%17
  %22     53.903
195.027     %78  
1965[21]281.09946%13
  %23     63.554
217.545     %77  
1970[22]315.70046%12
  %23     72.714
242.986     %77  
1975[23]336.27847%7
  %25     82.708
253.570     %75  
1980[24]361.25848%7
  %27     96.152
265.106     %73  
1985[25]374.20650%4
  %30     111.368
262.838     %70  
1990[26]348.77651%7
  %38     133.370
215.406     %62  
2000[27]365.93852%5
  %56     205.245
160.693     %44  
2007[28]316.25257%14
  %62     197.167
119.085     %38  
2008[29]319.41057%1
  %59     189.704
129.706     %41  
2009[30]319.56957%0
  %61     195.569
124.000     %39  
2010[31]319.63757%0
  %62     197.520
122.117     %38  
2011[32]323.01257%1
  %63     202.636
120.376     %37  
2012[33]324.15256%0
  %64     207.631
116.521     %36  
2013[34]328.20556%1
  %62     204.194
124.011     %38  
2014[35]329.77956%0
  %64     211.495
118.284     %36  
2015[36]328.97956%0
  %66     215.596
113.383     %34  
2016[36]331.04856%1
  %67     221.040
110.008     %33  
2017[36]331.04156%0
  %67     222.418
108.623     %33  
2018[36]348.60856%5
  %59     206.088
142.520     %41  
2019[36]343.21256%2
  %65     223.584
119.628     %35  
2020[36]344.35956%0
  %66     228.670
115.689     %34  
2021[36]345.66256%0
  %68     233.866
111.796     %32  
2022[36]344.01656%0
  %68     234.538
109.478     %32  
2023[36]350.50656%2
  %63     221.458
129.048     %37  

Türkiye'nin her yerinden Rize'ye kara yolu bağlantısı vardır. Doğu Karadeniz sahil şeridi üzerinde yer alan Rize'de ulaşım kara yolu ile sağlanmaktadır. Liman bağlantısı tamamen endüstriyel amaçlar için kullanılır. Turistik amaçlı geziler dışında denizyolu ile sivil taşıma yapılmamaktadır. Demiryolu ağı şehirde mevcut değildir. Hava yolu ile ulaşım, Pazar-Çayeli arasındaki Rize-Artvin Havalimanı'ndan sağlanmaktadır.[37] Sivil havayolu sektöründe yaşanan gelişmeler neticesinde kentin göç vermiş olduğu büyük şehirlerle olan ulaşım bağlantısı kara yolu ulaşımından çok havayolu ulaşımına kaymıştır.

Batıda 76 km ile Trabzon'a, güneyde 251 km ile Erzurum'a, doğuda ise 159 km ile Artvin'e ve 109 km ile de Sarp Sınır Kapısı'na kara yolu ile bağlantılıdır. Doğu Karadeniz limanları içerisinde gelişmeye en müsait topoğrafik konumda olan liman, Rize Limanıdır. Liman, konumu itibarı ile kara yolu hatlarına bağlı olup; Trabzon, Hopa, Rusya limanları ve İkizdere-Erzurum üzerinden İran bağlantısı ile Karadeniz Bölgesinin en kestirme transit yol merkezidir.[kaynak belirtilmeli]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[38] Önceden bağlı olduğu ilçe Alanı km²[39] Rakım mt. Merkeze km[40] Ulaşan Yollar[40]
Rize Merkez 253 11 /D.010-23, 53.53, 53.56, 53.50, 53.55, 53.31
Ardeşen 1953 Pazar 376 5 47 /D.010-24, 53.23
Çamlıhemşin 1960 Ardeşen 897 311 65 D.010-24 (Ardeşen)=>53.05, 53.04
Çayeli 1944 Merkez 442 10 19 /D.010-23, 53.52
Derepazarı 1990 Merkez 28 8 9 /D.010-23, 53.12, 53.06, 53.11
Fındıklı 1948 Hopa 383 11 63 /D.010-24, 53.17
Güneysu 1987 Merkez 159 169 15 D.010-23=>53.01, 53.02
Hemşin 1990 Pazar 134 315 49 D.010-23 (Pazar)=>53.04
İkizdere 1945 Merkez 855 556 50 D.925-01
İyidere 1990 Merkez 28 7 15 /D.010-23, 53.54
Kalkandere 1959 Merkez 107 167 21 D.925-01=>53.50,53.51, D.010-23 (Rize)=>53.50
Pazar Cumh.önce 173 34 38 /D.010-23, 14.26, 53.04
RİZE 1935 3.835

Tarihi yapılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize'deki tarihi konakların çoğu Laz evlerindeki gibi taş ve ahşap veya Hemşin evlerindeki gibi taş malzemeden yapılmaktadır.[41] Laz konakları Fındıklı başta olmak üzere Rize'nin doğusunda, Hemşin konakları ise Çamlıhemşin başta olmak üzere Hemşinlilerin yaşadığı yerlerde görülmektedir. Günümüze ulaşan Laz konaklarının çoğu 18 ve 19. yüzyıllarda, Hemşin konakları ise 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında inşa edilmiştir.

AdİlçeAdİlçeAdİlçe
Abbasoğlu KonağıHemşinAhmet Tatar KonağıFındıklıAli Ağa KonağıHemşin
Ali Bal KonağıPazarAli Boysan KonağıFındıklıAli Efendi KonağıÇamlıhemşin
Ali Ergüven KonağıFındıklıAli Rıza Şişman KonağıFındıklıApali KonağıHemşin
Arifoğlu KonağıÇamlıhemşinAtılhan Turna KonağıFındıklıAtilla Hacıibrahimoğlu KonağıFındıklı
Atatürk Evi Müzesi (Mehmet Mataracı Konağı)RizeAyhan Şatıroğlu KonağıFındıklıAydın Erguvan KonağıFındıklı
Besim İncegümüş KonağıFındıklıBesim Özyıldız KonağıFındıklıBesim Peker KonağıFındıklı
Besim Tatar KonağıFındıklıBeyaz EvRizeBurumoğlu KonağıÇamlıhemşin
Cemal Özmen KonağıFındıklıCengiz Okman KonağıFındıklıCengiz Şişman KonağıFındıklı
Çolakoğlu KonağıÇamlıhemşinDemircioğlu KonağıÇamlıhemşinDeliemet KonağıÇamlıhemşin
Doruklar KonağıHemşinDr. Kazım (Mustafa) Okman KonağıFındıklıDudi KonağıÇamlıhemşin
Enver Atabilgin KonağıFındıklıErtanç (Köseoğlu) KonağıÇamlıhemşinEski Vali KonağıGüneysu
Fethiye-Nazmi Hacaloğlu KonağıFındıklıFiriloğlu KonağıÇamlıhemşinGülaboğlu KonağıÇamlıhemşin
Hacı Ömer Efendi KonağıÇamlıhemşinHacı Yunuszade Halil Efendi KonağıÇamlıhemşinHacı İdris KonağıÇamlıhemşin
Hacıali KonağıHemşinHacıelim KonağıÇamlıhemşinHacaloğlu KonağıÇamlıhemşin
Hami Hacaloğlu KonağıFındıklıHamdi Özbek KonağıFındıklıHasan Basri Orhon KonağıFındıklı
Hasan Şatıroğlu KonağıFındıklıHunanoğlu (Hunananç) KonağıÇamlıhemşinHurşit Turna KonağıFındıklı
Hurşit Ataç KonağıFındıklıİhsan Oktay KonağıFındıklıİlyas Sarkut KonağıFındıklı
Karayalçın KonağıÇamlıhemşinKemalettin Gündoğan KonağıFındıklıKitapçıoğlu KonağıÇamlıhemşin
Kadir Seyran KonağıFındıklıKöroğlu KonağıÇamlıhemşinKöseoğlu KonağıÇamlıhemşin
Kozizoğlu (Atamanlar) KonağıÇamlıhemşinLazaloğlu KonağıÇamlıhemşinMahmut Kazdal EviRize
Mazikoğlu KonağıÇamlıhemşinMehmet (Ahmet) İnce KonağıFındıklıMehmet (Memiş) Ağa KonağıHemşin
Mehmet Rakıcıoğlu EviGüneysuMehmet Uzunhasan KonağıFındıklıMelikoğlu KonağıÇamlıhemşin
Molla Hasan KonağıPazarMuhammed Uzunhasanoğlu KonağıFındıklıMüftü Ağa KonağıGüneysu
Müftüoğlu KonağıÇamlıhemşinMiyaniç KonağıÇamlıhemşinMustafa Akyaşar KonağıFındıklı
Mustafa Hacaloğlu KonağıFındıklıNazım Şatıroğlu KonağıFındıklıNusret-Şevki Hacaloğlu KonağıFındıklı
Ofluoğlu KonağıÇamlıhemşinOrhan (Ali) Hacaloğlu KonağıFındıklıOrtamelik KonağıÇamlıhemşin
Osman Güner KonağıFındıklıOsman Şatıroğlu KonağıFındıklıPelitler KonağıÇamlıhemşin
Ramiz Uzunhasan KonağıFındıklıReyhan KonağıÇamlıhemşinRize EviRize
Rize MüzesiRizeSaraloğlu KonağıFındıklıSarıoğlu KonağıÇamlıhemşin
Sağırların KonağıÇamlıhemşinSelahattin Bal KonağıPazarSelamet Mataracı EviRize
Şaban Ağa KonağıHemşinŞevket Ataç KonağıFındıklıŞevket Yardımcı VakfıRize
Şerefoğlu KonağıÇamlıhemşinTarakçıoğlu KonağıÇamlıhemşinTaylan Ozan KonağıFındıklı
Taviloğlu KonağıRizeTemel Tüfekçi KonağıFındıklıTisikoğlu KonağıPazar
Topaloğlu KonağıRizeTuran (Yakup) Hindistan KonağıFındıklıTuran Cevatoğlu KonağıFındıklı
Turhanların KonağıPazarTürütoğulları KonağıRizeTuzcuoğulları KonağıGüneysu
Vural Özkaya KonağıFındıklıYakupoğlu KonağıHemşinYaşar Alişan KonağıFındıklı
Yücel Hacaloğlu KonağıFındıklıZeki Rüstemoğlu KonağıFındıklıZekeriya Güner KonağıFındıklı
Zihni Zorlu KonağıFındıklı

Kemer köprüler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'deki taş kemer köprülerin yaklaşık %10'u Rize il sınırları içerisindedir. Bu köprülerin çoğu Osmanlı İmparatorluğu döneminde yapılmıştır ve tek gözlüdür.

KöprüİlçeKöprüİlçeKöprüİlçe
Çağlayan KöprüsüFındıklıAslandere KöprüsüFındıklıDerbent KöprüsüFındıklı
Gürsu KöprüsüFındıklıKöprüköy (Timisvat) KöprüsüArdeşenSeslikaya (Ağvani) KöprüsüArdeşen
Şangul (Yeniköy-Doğanay) KöprüsüArdeşenAşağıdurak 1 (Kulaber) KöprüsüArdeşenAşağıdurak 2 (Davitoğlu) KöprüsüArdeşen
Sinanköy (Palivat) KöprüsüArdeşenYukarıdurak KöprüsüArdeşenYanivat (Bayırcık-Kirazlık) KöprüsüArdeşen
Tunca 1 (Dudha-Dutxe) KöprüsüArdeşenTunca 2 (Dudha-Dutxe) KöprüsüArdeşenZendi (Ada Mahallesi) KöprüsüArdeşen
Eskiarmutluk Küçük Köprü (Çumayida)ArdeşenEskiarmutluk Büyük Köprü (Kamçitona)ArdeşenOkumuş (Celayskuri-Çarkıruba) KöprüsüArdeşen
Abu Yaylası (Goloduzkuri-Göktani) KöprüsüArdeşenKadıköy (Örenkit) KöprüsüÇamlıhemşinKadıköy Karmateruba KöprüsüÇamlıhemşin
Yukarı Çamlıca (Pisik) KöprüsüÇamlıhemşinÇamlıhemşin Ham KöprüsüÇamlıhemşinMakrevis (Konaklar) KöprüsüÇamlıhemşin
Hacaloğlu KöprüsüÇamlıhemşinGoboş (Ortanköy) KöprüsüÇamlıhemşinÇinçiva (Şenyuva) KöprüsüÇamlıhemşin
Mollaveyis (Ülkü) Köprüsü (yıkılmış)ÇamlıhemşinKoluna (Zilkale) KöprüsüÇamlıhemşinÇat (Çilanç) KöprüsüÇamlıhemşin
Şebekdüzü KöprüsüÇamlıhemşinKale Köyü (Hisarcık) KöprüsüÇamlıhemşinKavak KöprüsüÇamlıhemşin
Mikron KöprüsüÇamlıhemşinKale (Hala) KöprüsüÇamlıhemşinTolikço (Küçük Kemer) KöprüsüÇamlıhemşin
Güroluk (Eski Hala-Livik Çakesli) KöprüsüÇamlıhemşinYukarışimşirli Keçman KöprüsüÇamlıhemşinYukarışimşirli Regadin KöprüsüÇamlıhemşin
Badoğlu (Kurikasta) KöprüsüÇamlıhemşinZisto (Petevata) KöprüsüÇamlıhemşinApivanak KöprüsüÇamlıhemşin
Boğaziçi (Pogina) KöprüsüÇamlıhemşinKantarlı (Cunda) KöprüsüHemşinTaşköprü (Büyüktaş) KöprüsüHemşin
Levent (Çoço) KöprüsüHemşinHacı Balta Köprüsü (yıkılmış)HemşinDemirciler (Tutinoğ) KöprüsüHemşin
Başkaya-Karemiş (Yaltkaya-Gomno) KöprüsüHemşinOrtaköy (Piç) KöprüsüHemşinOrtaköy-Nurluca (Çaneva) KöprüsüHemşin
Akyamaç (Tecina) KöprüsüHemşinAptioğlu KöprüsüHemşinKocaköprü (Dörtgözlü) KöprüsüPazar
Yücehisar (Lamgo) KöprüsüPazarSuçatı 1 (Apso) KöprüsüPazarSuçatı 2 (Apso) KöprüsüPazar
Suçatı 3 (Apso-Hodoloskuri) KöprüsüPazarBaşköy KöprüsüPazarKırmızı Sırt KöprüsüPazar
Ortayol KöprüsüPazarOrtayol Köyü Taşköprü (Kocataş-Meleskur) KöprüsüPazarUğrak (Çingit) KöprüsüPazar
Akbucak Köyü (Hacılar) KöprüsüPazarAkbucak Köyü (Montaş) KöprüsüPazarDerinsu Köyü KöprüsüPazar
Tütüncüler Köyü KöprüsüPazarŞendere-Tektaş KöprüsüPazarAşıklar 1 Yanıkdağ KöprüsüÇayeli
Aşıklar 2 Abdullahhoca KöprüsüÇayeliAşıklar 3 Merkez KöprüsüÇayeliÇataklıhoca KöprüsüÇayeli
Erenler Merkez KöprüsüÇayeliŞairler 1 KöprüsüÇayeliŞairler 2 KöprüsüÇayeli
Şairler 3 KöprüsüÇayeliŞairler 4 KöprüsüÇayeliMadenli KöprüsüÇayeli
Buzlupınar İstoponos KöprüsüÇayeliKaptanpaşa KöprüsüÇayeliÇukurluhoca KöprüsüÇayeli
Uzundere KöprüsüÇayeliDerecik Köyü Merkez KöprüsüÇayeliDerecik Hanlar KöprüsüÇayeli
Kemerköy KöprüsüÇayeliİslahiye TaşköprüGüneysuİslahiye Küçükdere KöprüsüGüneysu
Gürgen KöprüsüGüneysuYeşilköy KöprüsüGüneysuGüneysu Betonarme Kemer KöprüGüneysu
Ambarlık KöprüsüMerkezKöprülü Köyü KöprüsüMerkezDörtyol Çıhpır KöprüsüMerkez
Dörtyol Camidağı KöprüsüMerkezMuradiye Kömürcüler KöprüsüMerkezMuradiye Yeşildere KöprüsüMerkez
Muradiye Hacı Rıfat KöprüsüMerkezMuradiye Memetoğlu KöprüsüMerkezKarayemiş-Çaybaşı KöprüsüMerkez
Karasu Küçükdere KöprüsüMerkezKarasu Askoroz KöprüsüMerkezVeliköy KöprüsüMerkez

Diğer yapılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize'deki 8 kale alfabetik olarak şu şekildedir: Bozukkale, Ciha Kalesi, Kale-i Bala, Kız Kalesi, Rize Kalesi, Tordovat Kalesi, Zeleki Kalesi ve Zilkale. Rize'de 6 tane müze bulunmaktadır. Bu müzeler Çayeli Doğal Yaşam Müzesi, Çaykur Çay Müzesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tatlı Su Balığı Müzesi, Rize Atatürk Evi Müzesi, Rize İl Eğitim Tarihi Müzesi ve Rize Müzesi'dir. Rize Çay Bardağı Heykeli, Tulumcu Heykeli, Rize Atatürk Heykeli, Atmaca Heykeli ve Tuzcuoğlu Meydanı'ndaki Laz kültürünü temsil eden heykel ildeki başlıca heykellerdir. Rize Feneri ve Şehitler Çeşmesi de ildeki diğer tarihi yapılardır.

2018-2019 Sezonu sonunda, futbol takımı Çaykur Rizespor, Süper Lig'i 11.sırada tamamladı. 3. Ligdeki Pazarspor'un yanı sıra Bölgesel Amatör Lig'de 2, kadın futbol liginde 1 takımı ligde kalmıştır. Erkekler voleybol 1. Liginde Fındıklıspor grup 8. si olmuştur. Voleybol kadınlar 2. Liginde, Pazar Kaçkar Sağlık Koleji küme düşerken, Çaykur Rizespor ve Fındıklı Tenis Doğa ve Su Sporlar takımları ligde kalmıştır. Hentbol süper ligindeki Ardeşen GSK, kadın takımı ligi 3.sırada tamamlamıştır. Süper ligin diğer takımı Pazarspor'un hakları dondurulmuştur. Güneysuspor erkek takımı süper lige yükselmiştir. Erkekler hentbol 2. Liginde Rize GSK da yer almaktadır.

Ziraat Türkiye Kupası'nda Pazarspor 4.turda, Çaykur Rizespor 5.turda elenmişlerdir.

Hentbol Kadınlar Türkiye Kupası'nda Ardeşen GSK, yarı finalde Kastamonu Bld.spor'a yenilerek Kupa 3.sü olmuştur.

Önemli spor tesisleri: Çaykur Didi Stadyumu (15.332), Yenişehir Spor Salonu (3.000) ve Rize Olimpik yüzme Havuzu (1.000)'dur.

Doğa sporları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rafting gibi Akarsu Sporları, Dağcılık, Trekking gibi Yürüyüş Sporları, Heliski ve Jeep Safari gibi Doğa Sporları bölgede özellikle turizm açısından yaygındır.[42]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeş şehirler

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. 25 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
  2. "Kümülatif Yağış Raporu". Meteoroloji Genel Müdürlüğü. 23 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2021.
  3. "Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM)" (PDF). 17 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Kasım 2025.
  4. "- MUTFAK KÜLTÜRÜ". 18 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2020.
  5. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr 4 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. TUİK 4 Şubat 2020 verileri
  6. "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2020.
  7. "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2020.
  8. "Arşivlenmiş kopya". 22 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2020.
  9. "Arşivlenmiş kopya". 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2020.
  10. "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2020.
  11. "Arşivlenmiş kopya". TBMM. 4 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2023.
  12. "Arşivlenmiş kopya". 31 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2026.
  13. "HGM | Harita Genel Müdürlüğü" (PDF). 7 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2020.
  14. "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
  15. "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  16.  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
  17.  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  18.  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  19.  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  20.  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
  21. "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  22. "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  23. "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  24. "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  25. "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  26. "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  27. "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  28. "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  29. "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  30. "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  31. "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  32. "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  33. "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
  34. "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
  35. "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
  36. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
    • "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
    • "Rize Nüfusu". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
    • "Rize Nüfusu". nufusune.com.
    • "Rize Nüfusu". nufusubu.com.
  37. "Rize-Artvin Havalimanı". milliyet. 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017.
  38.  İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  39. Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ":1" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  40. 1 2 Karayolları Genel Müdürlüğü
  41. "Rize Doğa Turizmi Master Planı (2014 – 2023) Tarihi Konaklar başlığı" (PDF). cayelitso.org.tr. 2023. 12 Ekim 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2025.
  42. "- Doğa Sporları". 14 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2020.
  43. "Rize ve Bursa Kardeş Şehir". Haberler.com. 9 Ekim 2014. 31 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2021.
  44. "Rize'ye Japonya'dan Kardeş Şehir". Hürriyet.com.tr. 22 Mayıs 2015. 31 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2021.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]