Shko te përmbajtja

Sabri Hamiti

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Sabri Hamiti
Akademik Sabri Hamiti në tetor 2024
Born10 maj 1950 (76 vjeç)
Dumnicë, Podujevë Kosova
Nationalityshqiptar
Notable works

Sabri Hamiti (Dumnicë, 10 maj 1950) është shkrimtar, studiues, profesor letërsie dhe akademik shqiptar nga Kosova.

Jetëshkrimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sabri Hamiti lindi më 10 maj 1950 në Dumnicë, Podujevë, nga baba Hamit Hamiti dhe nana Mehreme Duriqi. U rrit në familje bashkë me tri motra e dy vëllezër.
1957 Hyri në shkollën fillore në vendlindje.
1968 Mbaroi gjimnazin në Podujevë dhe u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Nisi botimet letrare në Bota e re e në gazeta e revista të tjera. Mori pjesë në demonstratat e studentëve në Prishtinë. I ndjekur nga policia, disa muaj jetoi duke u fshehur te të dashurit e tij.
1972 U diplomua shkĂ«lqyeshĂ«m nĂ« Universitetin e PrishtinĂ«s, nĂ« gjuhĂ« e nĂ« letĂ«rsi shqipe. Botoi veprĂ«n e parĂ« letrare te Rilindja e PrishtinĂ«s. Regjistroi studimet pasuniversitare me temĂ« “Poetika e re shqipe” nĂ« Universitetin e SorbonĂ«s nĂ« Paris, mirĂ«po pĂ«r mungesĂ« parash u kthye nĂ« PrishtinĂ«.
1973 U martua me Kumrije Rugovën, moshatare dhe mike e studimeve. Hyri në punë në shtëpinë botuese Rilindja të Prishtinës. Nisi studimet pasuniversitare në Fakultetin Filozofik të Zagrebit, të cilat i kreu pas dy vitesh.
1980 PĂ«r njĂ« vit akademik u specializua pĂ«r teorinĂ« e formave letrare nĂ« École des Hautes Études en Sciences Sociales, nĂ« Paris. Mori DiplomĂ«n e ShkallĂ«s sĂ« LartĂ« pĂ«r letĂ«rsi frĂ«nge e qytetĂ«rim frĂ«ng nĂ« Universitetin e SorbonĂ«s nĂ« Paris.
1987 U doktorua me temë nga letërsia bashkëkohore shqipe në Universitetin e Prishtinës.
1989 Hyri në lëvizjen për Pavarësinë e Kosovës, të prirë nga Ibrahim Rugova, mik i tij i studimeve. Më vonë, shtatë herë me radhë (1992, 1998, 2001, 2004, 2007, 2010, 2014) u zgjodh deputet në Kuvendin e Kosovës, ndërsa nga viti 2006 është anëtar i Kryesisë së Kuvendit.
1993 U zgjodh profesor i letërsisë shqipe në Universitetin e Prishtinës. Po ashtu është ligjërues në studimet postdiplomike të letërsisë.
1995 Si anëtar i Komisionit Kombëtar punoi për njësimin e programeve shkollore të lëndëve nacionale dhe për hartimin e teksteve të përbashkëta për të gjitha shkollat shqipe.
Më 24 shtator 1998 persona të panjohur të Sigurimit të fshehtë serb i bënë atentat në shkallët e banesës së tij në Dardani të Prishtinës. U shpëtua nga mjekët shqiptarë me ndihmën e Zotit.
2000 U zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës.
2008 U zgjodh anëtar i rregullt i Akademisë të Shkencave e Arteve të Kosovës.
2023 U zgjodh anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
2025 U nderua me titullin Doctor Honoris Causa nga Universiteti i Tiranës.[1]

Sabri Hamiti jeton dhe punon në Prishtinë.

Mbi veprën letrare

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shqiptimi poetik si rebelim tematik e gjuhësor kundrejt letërsisë pararendëse shfaqet me figura të forta si Njeriu vdes i ri, madje në trajtë titulli. Më tutje kërkimi si vetënjohje, duke krijuar variantet e Narcisit modern, si figurë themelore e letërsisë në shkallën e parë të shkrimit. Edhe më tutje figurat e kujtimeve personale, të shtrira në kohë dhe në botën e të tjerëve, që presin me thikën e harrimit; dhe ritëm, rimë, muzikë.

Trungu ilir, figurë kryesore e identitetit e sprovuar në Kohën moderne të rrethanave. Trungu ilir, një libër kult, i dramatizuar në teatër dhe shfaqje e ndaluar nga censura. "Leja e njohtimit", 1985, libër binjak me të parin, kërkim i identitetit të rrezikuar nga jashtë, duke përfshirë një referencë të largët me fantazinë apo utopinë negative të Oruelit në 1984. Kujtimet e të ndodhurave i mbledh poema dramatike "Kutia e zezë".

Kaosmos, shenjë a thirrje për frikën e torturën sistemore që prek individualitetin e universalitetin e njeriut. Dramatika e marshit barbar në ardhje e në shkuarje, ashtu dhe bukuria e jetës në rendin e përmbysur: parajsa, purgatori, ferri. Mandej ABC si katalog i dhembjeve etnike, me figurat që si shpërthyes të mprehtë prekin në kohë e në hapësirë. Melankolia, së fundi është gjendje e figurë për pasojat që ka bota e ndjesive e kaluar nëpër botën e egërsive.

Romani i rinisë "Njëqind vjet vetmi" shtreson psikologjinë e vetmitarit që rritet ndërmjet mungesave e pengesave. Aty është jeta e tre brezave që i ngjajnë kaq shumë njëri tjetrit. Vetmia është shekullore: njëqind vjet, por kjo është figurë e pambarimit. Referenca reale shkon nga Lidhja e Prizrenit e këndej. Po shkrimi ndjek logjikën e vet, që nga legjenda e përralla për të përfunduar në një epilog baladik të njohjes dhe të vetënjohjes shqiptare.

Futa e "Misioni", dy tekste dramatike qĂ« lidhen fort me ndodhjet nĂ« KosovĂ« nĂ« deceniet e fundit tĂ« shekullit XX. NjĂ« shkrim i rrezikshĂ«m dhe i rrezikuar, qĂ« universalen don ta provojĂ« me realen: situata pĂ«r t’u identifikuar. Dy heronjtĂ« tragjikĂ« tĂ« dramave japin tipa tĂ« ndryshĂ«m heronjsh shqiptarĂ«: njĂ« herĂ« hero i mashtruar, herĂ«n tjetĂ«r hero i flijuar. Dhe kĂ«tu mbetet tĂ« rindĂ«rtohet heroi veprues, si vizion apo si realitet i vendit, qĂ« do ta pĂ«rmbyllĂ« skemĂ«n e heronjve shqiptarĂ«.

Sprovat për një poetikë, një trajtim e kërkim teorik i letërsisë shqipe i të gjitha periudhave, shfaqet që nga libri i parë Variante deri te libri i fundit Bioletra, për të krijuar një sistematikë të kërkimit e një sistem të të menduarit. Pra, letërsia a priori e kritika a posteriori. Nga poetika e autorëve te poetika e periudhave dhe tutje te poetika e letërsisë shqipe. Dhe në fund të fundit poetika personale në "Bioletra", e shfaqur si një teori e shkrimit dhe e leximit letrar.

Dy periudha tĂ« letĂ«rsisĂ« shqipe: letĂ«rsia filobiblike dhe letĂ«rsia romantike rrokin katĂ«r shekujt e parĂ« tĂ« kĂ«saj letĂ«rsie. E para duke pasur karakteristikĂ« zotĂ«ruese parashkrimin biblik, kurse e dyta duke e pasur pĂ«r bazĂ« temĂ«n e zgjimit nacional ashtu dhe shpĂ«rthimet individuale romantike. TĂ« dyja tĂ« lexuara nĂ«pĂ«rmjet autorĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj. E para me Buzukun, Budin, Bogdanin e VaribobĂ«n, e dyta nĂ«pĂ«rmjet De RadĂ«s, Naimit, Serembes, Pashko VasĂ«s, Samiut, Mjedjes, Çajupit. VetĂ«dija pĂ«r dy doktrina letrare.

Letërsia e gjysmës së parë të shekullit XX, e shfaqur më parë si letërsi e modelit kritik, përballë modelit himnizues romantik. E vijuar me letërsinë moderne që zbulon e shfaq poetika e individualitete të fuqishme letrare. Zhvillim i hovshëm i të gjitha gjinive letrare duke krijuar një ambient e një vetëdije ku krijohet dialogu i çuditshëm ndërmjet autorëve të mëdhenj, si Faik Konica, Gjergj Fishta e Fan S. Noli në një anë dhe Lasgush Poradeci, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli e Migjeni në anën tjetër.

Interpretimi i veprave tĂ« zgjedhura tĂ« autorĂ«ve tĂ« zgjedhur tĂ« letĂ«rsisĂ« bashkĂ«kohore. Shkrim i njĂ« dialogu tĂ« mbrendshĂ«m letrar, nĂ« tĂ« cilin autorĂ«t e veprat e zgjedhin lexuesin-interpretuesin po aq sa ai i zgjedh kĂ«to. Kjo dĂ«shmon mĂ« tepĂ«r njĂ« sistematikĂ« tĂ« shkrimit e tĂ« leximit sesa njĂ« sistem. Pra, loja e pĂ«rhershme e kĂ«rkimit Ă«shtĂ« qĂ« autorĂ«t, krijuesi e interpretuesi, t’i shfaqen tĂ« hapur njĂ«ri-tjetrit, pĂ«r tĂ« gjetur bashkĂ«risht universalen letrare nĂ« trajtĂ« tĂ« poetikĂ«s.

Katër monografi letrare për autorët e njohur të letërsisë bashkëkohore shqipe: dy të hullisë së shkrimit tradicional, një e nismës moderne e një e shkrimit modern. Njëri i futur në kodifikimin moral dhe i rebeluar fort (Hivzi Sylejmani), tjetri i bërë popullor nëpërmjet humanitetit e moralitetit të letërsisë (Nazmi Rrahmani); një poet i nemun e i ndjekur nga talenti i vet (Bilal Xhaferri) dhe autori emblematik i letërsisë moderne shqipe në gjysmën e dytë të shekullit XX (Anton Pashku).

Sympathia: testamente për Urtakun (2004), përmbledhje poetike me frymë personale e metafizike përnjëherësh, e lidhur pandërmjetshëm me "Melankolinë" (1999) e vitit të tmerrit e të mrekullisë për shkrimtarin e Kosovën, poezi e elementaritetit fizik e shpirtëror që dëfton frymë bashkëndjenje (sympathia e titullit). Librat sistematizues për fenomene letrare e kufitare me letërsinë: "Bioletra" (2000), "Tematologjia" (2005) dhe "Albanizma" (2009) bëjnë trininë "Poetika shqipe", siç është quajtur në një botim tërësor të triave në vitin 2010. Studimi i temave, shkollave, kodeve, ligjërimeve, formave, figurave e shkallëve të letërsisë evoluon në një poetikë historike të shqipes. "Utopia letrare" (2013) studion veprat përfaqësuese utopike dhe distopike shqiptare në përqasje me letërsinë e përgjithshme utopike dhe distopike, prej traktateve sociale te letërsia fiksionale, një vepër e re në ngrehinën poetiko-historiko-letrare shqipe në përthyerje me veten dhe me botën perëndimore, në gjirin e të cilës ka lindur dhe gjallon. Librat monografikë për dy figura të mëdha kombëtare, shkrimtarë e misionarë: "Presidenti Ibrahim Rugova: Memento për Rugovën" (2007) dhe "Zef Pllumi" (2013) për Rugovën shkrimtar, prijës politik e njeri dhe Pllumin, misionarin e besimit me rrnue për me tregue, që bëhet besim letrar.[2] "Ndre Mjedja" (2016) përvijon portretin letrar të shkrimtarit të madh në 150-vjetorin e lindjes, i cili kaloi nëpër tri formacione stilistike letrare për të mbetur përgjithmonë liriku klasik i shqipes.

Veprat letrare

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Poezi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ballina e librit Litota

Roman

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Drama

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kritikë/Eseistikë/Studime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ballina e librit Lasgushi qindvjeçar

Tekste shkollore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • LetĂ«rsia e vjetĂ«r shqipe, 1995,
  • LetĂ«rsia moderne shqipe, 1998,
  • LetĂ«rsia romantike shqiptare, 2004

Vepra komplete, 2002

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ballina e një vepre të kompletit
  • VĂ«llimi i parĂ«: Poezi
  • VĂ«llimi i dytĂ«: Poezi
  • VĂ«llimi i tretĂ«: Poezi
  • VĂ«llimi i katĂ«rt: Roman
  • VĂ«llimi i pestĂ«: Drama
  • VĂ«llimi i gjashtĂ«: Kritika letrare
  • VĂ«llimi i shtatĂ«: LetĂ«rsia filobiblike, LetĂ«rsia romantike
  • VĂ«llimi i tetĂ«: LetĂ«rsia moderne
  • VĂ«llimi i nĂ«ntĂ«: LetĂ«rsia bashkĂ«kohore
  • VĂ«llimi i dhjetĂ«: LetĂ«rsia bashkĂ«kohore

Libra të Sabri Hamitit në gjuhë të huaja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në gjuhë të huaja

  • NoĆŸ zaborava, 1976
  • Lična karta, 1990
  • Albanian Literary Schools, 2004
  • Les ecoles litteraires albanaises, 2004
  • Dialogue des chasseurs barbares, 2005
  • La Mission, 2007
  • Passion, 2023
  • The Literary Canon, 2025

Studime për veprën e Sabri Hamitit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Dr. Ibrahim Rugova "Sistemi poetik i Sabri Hamitit", TiranĂ«, 2013.
  • Dr. Nysret Krasniqi "Sabri Hamiti", PrishtinĂ«, 2011.
  • Muhamed Çitaku "StrategjitĂ« e rrĂ«fimit: romani NjĂ«qind vjet vetmi i Sabri Hamitit", PrishtinĂ«, 2010.
  • Munish Hyseni "Sabri Hamiti - Bibliografi (1967-2015), PrishtinĂ«, 2015.
  • Alban Nuredini Sistemi poetik i Lasgush Poradecit dhe Sabri Hamitit, PrishtinĂ«, 2015.
  • Liber Amicorum pĂ«r Sabri Hamitin - botuar nĂ« 70-vjetorin e lindjes sĂ« shkrimtarit, PrishtinĂ« 2020.
  • Alban Nuredini Sabri Hamitit the Poet&Thinker, (poezi tĂ« pĂ«rkthyera nĂ« anglisht), PrishtinĂ«, 2022.
  • Agnesa Beqiri Proza moderne shqipe - Koliqi, Pashku, Hamiti, PrishtinĂ«, 2024.

Tekste të Sabri Hamitit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në gjuhën shqipe

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në gjuhë të huaja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Mirënjohjet shtetërore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Urdhri "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"

Shpërblimet letrare

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Shoqata e ShkrimtarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s (SHSHK), shpĂ«rblimi i vitit pĂ«r librin poetik ThikĂ« harrimi, 1975
  • ShpĂ«rblimi vjetor pĂ«r librin mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« autorĂ«ve tĂ« rinj nĂ« ish-Jugosllavi, pĂ«r romanin NjĂ«qind vjet vetmi, 1976
  • Shoqata e ShkrimtarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s (SHSHK), shpĂ«rblimi i vitit pĂ«r librin poetik Trungu ilir, 1979
  • ShpĂ«rblimi i "Rilindjes" pĂ«r libĂ«r tĂ« vitit, Trungu ilir, 1979
  • ShpĂ«rblimi i "Rilindjes" pĂ«r libĂ«r tĂ« vitit, VetĂ«dija letrare, 1989
  • ShpĂ«rblimi i "Rilindjes" pĂ«r libĂ«r tĂ« vitit, Kaosmos, 1990
  • Shoqata e ShkrimtarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s (SHSHK), shpĂ«rblimi i vitit pĂ«r librin poetik ABC, 1994
  • ShpĂ«rblimi "Naim FrashĂ«ri" pĂ«r librin mĂ« tĂ« mirĂ« shkollor tĂ« vitit pĂ«r librin LetĂ«rsia shqipe, Libri Shkollor, 1995
  • Shoqata e ShkrimtarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s (SHSHK), shpĂ«rblimi i vitit pĂ«r librin poetik Melankolia, 1999
  • Shoqata e ShkrimtarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s (SHSHK), shpĂ«rblimi i vitit pĂ«r librin poetik Sympathia, 2004
  • Penda e ArgjendtĂ« pĂ«r librin mĂ« tĂ« mirĂ« kritik nĂ« botimet shqiptare pĂ«r librin Tematologjia; akorduar nga Ministria e KulturĂ«s e ShqipĂ«risĂ«, 2006
  • Çmimi kombĂ«tar "Azem Shkreli", pĂ«r veprĂ«n jetĂ«sore nĂ« fushĂ«n e letĂ«rsisĂ« nga Ministria e KulturĂ«s e KosovĂ«s, 2010
  • Çmimi i Madh pĂ«r LetĂ«rsinĂ« pĂ«r vitin 2010 nga Ministria e KulturĂ«s e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r veprĂ«n letrare "Poetika shqipe"
  • Çmimi pĂ«r veprĂ«n mĂ« tĂ« mirĂ« studimore pĂ«r librin "Zef Pllumi", Panairi i 16-tĂ« i Librit, TiranĂ«, 2013
  • “Çmimi Special” pĂ«r kontributin kulmor pĂ«r letĂ«rsinĂ« dhe kulturĂ«n shqipe i AkademisĂ« Kult, 2014
  • Çmimi KombĂ«tar "Àt Zef Pllumi" pĂ«r Monografi, LezhĂ« 2019
  • "Çmimi i karrierĂ«s" pĂ«r kontributin nĂ« fushĂ«n e kulturĂ«s dhe letĂ«rsisĂ« shqipe, LezhĂ«, 2023
  • Çmimi "Jakov Xoxa" pĂ«r librin studimor 'Stilografia', 2023

Literatura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Krasniqi, Nysret (2011). Sabri Hamiti. PrishtinĂ«: AIKD.
  • Krasniqi, Nysret (2016). LetĂ«rsia e KosovĂ«s 1953-2000. PrishtinĂ«: AIKD.
  • Çitaku, Muhamet (2018). "Romani simbolist i KosovĂ«s". STUDIME: RevistĂ« pĂ«r studime filologjike, numĂ«r 24. PrishtinĂ«: ASHAK.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ https://unitir.edu.al/universiteti-i-tiranes-nderon-akademik-prof-dr-sabri-hamitin-me-titullin-doctor-honoris-causa/
  2. ↑ Sipas tekstit "NjĂ« jetĂ« dhe njĂ« vepĂ«r letrare: Sabri Hamiti" nĂ« Muhamet Hamiti BESIMI LETRAR, Parnas, PrishtinĂ«, 2016, ff. 280-287
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Sabri_Hamiti&oldid=3050504"