Бэс ыйын 16

Бэс ыйын 16 диэн Григориан халандаарыгар сыл 167-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 168-c күнэ). Сыл бүтүө 198 күн баар.

Бэлиэ күннэр

• Арассыыйа Арассыыйа — бэс ыйын үһүс баскыһыанньатыгар Мэдиссиинэ үлэһиттэрин күнэ бэлиэтэнэр.
• ХНТ ХНТ — Африка оҕотун күнэ — Африка дойдуларын оҕолорун кыһалҕаларыгар болҕомто тардаары аан дойдуга 1991 сыллаахтан бэлиэтэнэр күн.
• ХНТ ХНТ — Ыал иһигэр харчы ыытыһыы күнэ . 200 мөлүйүөн кэриҥэ үлэ миграана дьиэлэригэр харчы ыытан 800-чэ мөлүйүөн киһи олоҕун (бастатан туран оҕолор олохторун) тупсаралларыгар болҕомто тардаары бэлиэтэнэр.
• Bloomsday (ол аата Блум күнэ) — Ирландия уһулуччулаах суруйааччытын Джеймс Джойсу ахтан ааһаллар. Суруйааччы аатырбыт «Улисс» арамааныгар 1904 сыл бэс ыйын 16 күнүн ойуулаабыта
• Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ — Ыччат күнэ

Түбэлтэлэр

• 632 — Перс импиэрийэтигэр Йездигерд III шаах буолбут. Сасанидтар династияларын бүтэһик ыраахтааҕыта.
• 1633 — Инквизиция суута Галилео Галилей туһунан быһаарыныы ылыммыт күнэ. Биэс хонон баран бу быһаарыыны бэйэтигэр тиэрдибиттэр.
• 1865 — Нуучча сэриилэрэ Ташкены ылбыттар.
• 1903 — «Пепси-кола» диэн аат бэлиэтэммит, «The Ford Motor Company» олохтоммут, Руаль Амундсен Арктикаҕа бастакы эспэдииссийэтэ саҕаламмыт.
• 1904 — Эуген (Ойген) Шауман диэн фиин дворянина Финляндия генерал-күбүрүнээтэрин Николай Бобриковы ытан өлөрбүт. Бобриков 1898 сыллаахтан Финляндияны салайбыта. Бу түгэни Джойс "Улисс" арамааныгар ахтан ааһар.
• 1907 — Арассыыйаҕа II Государственнай дуума ыһыллыбыт (маны "Третьеиюньский переворот" диэн ааттаабыттара, ыраахтааҕы сокуонунан дууманы ыһар бырааба суох этэ). Бу Дуумаҕа саха дьокутааттара талыллар кыахтаахтара, быыбар от ыйын 15 күнүгэр буолуохтааҕа, Саха уобалаһыттан 16 быыбардааччы (выборщик) талыллыбыта, онтон аҕыһа саха этэ. Ону переворот сотон таһаарбыта. Быыбар саҥа сокуонунан, Орто Азия, Саха сирин уонна сорох атын омук оройуоннарын омуктара быыбартан туоратыллыбыттара.
• 1921 — Аджарскай АССР төрүттэммит. Аджаардар сорохторо мусулмааннар, сорохторо христианнар, грузин аджаар диалегынан саҥараллар. Өрөспүүбүлүкэ тэриллиитигэр улахан сабыдыалы Туурсуйа оҥорбута.
• 1922 — Ньурба сэлиэнньэтигэр Нюрбинка үрэҕин өттүттэн Петр Павлов салалталаах 300-чэ кэриҥэ киһилээх бастаанньыстар этэрээттэрэ кэлбит. Василий Иванович Наумов салалталаах Ньурба олохтоох дружината 4 күн устата сэлиэнньэни туран биэрбэтэх. Ол кэннэ кинилэргэ көмөҕө З.Г. Пясталов хамандыырдаах Сибиир ОГПУ-тун 80-с дивизионун 48 киһилээх этэрээтэ Өлүөхүмэттэн кэлбит, бүлүмүөттээх буолан бастаанньыстары Ньурба тулатыттан судургутук үүрбүттэр. Пясталов этэрээтэ Ньурбаны босхолоон баран Бүлүү өрүһүн устунан аллара айаннаабыт.
• 1940 — сэбиэскэй бырабыыталыстыба Латвия уонна Эстония салаталарыгар сэбилэниилээх күүстэри киллэрэри көҥүллүүллэрин модьуйан ультиматум туруорбут.
• 1944 — Исландия конституция ылыммыт.
• 1958 — Имре Надь, Пал Малетер уонна Венгрия 1956 сыллааҕы өрө туруутун атын баһылыктара суутунан өлөрүллүбүттэр.
• 1961 — Кировскай тыйаатырдыын Парижка гастроллуу сылдьыбыт үҥкүүһүт Рудольф Нуриев Сэбиэсэкэй Сойуустан күрээбит.
• 1963 — "Восток-6" хараабылынан космонавт Валентина Терешкова көтөн аан дойдуга куйаарга тахсыбыт бастакы дьахтар буолбут. Баччааҥҥа диэри соҕотоҕун көппүт соҕотох дьахтар буолар.
• 1974 — Сомалига үрдүк үөрэҕи биир сылга сабан, устудьуоннары дьону ааҕарага-суруйарга үөрэттэрэ ыыппыттар.
• 1981 — суруйааччы Владимир Войнович «ССРС гражданинын аатын саакка-суукка киллэрэр дьайыытын иһин» сэбиэскэй гражданствотын суох гыммыттар.
• 1983 — Андропов Юрий Владимирович ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн бэрэстээтэлэ буолбут.
• 1996 — Арассыыйа бэрэсидьиэнин быыбара. 1991 сыллаахха талыллыбыт бэрэсидьиэн болдьоҕо бүппүтүнэн ыытыллыбыт. Хас да киһи кыттыбыта, сүрүн хандьыдааттарынан Борис Ельцин, Геннадий Зюганов уонна Александр Лебедь буолбуттара.
• 2012 — Кытай бастакы тайконавт дьахтара Лю Ян куйаарга көппүт.

Төрөөбүттэр

• 1723 — Адам Смит, Британия — бөлүһүөк уонна экэнэмиис. Экэниэмикэҕэ харчы суолтатын дьэҥкэтик арыйан көрдөрбүтэ.
• 1754 — Салават Юлаев (1800 өлб.), башкиир бэйиэтэ уонна дьоруойа, Емельян Пугачёв атаһа.
• 1868 — Виктор Курнатовскай — өрөбөлүүссүйэни тэрийээччи, Дьокуускайга көскө сылдьан 1904 сыллаахха Романовка диэн устуоруйаҕа биллибит сэбилэниилээх утарсыыны тэрийбитэ.
• 1960 — Вера Быганова — Чурапчы Соловьев диэн нэһилиэгиттэн төрүттээх сахалыы тиэрминнэри чинчийэр учуонай, филология билимин хандьыдаата.

Өлбүттэр

• 1970 — Григорий Семенов (27.02.1903 төр.) — геолог, 1957-1969 сылларга Саха сиринээҕи Геология сулууспатын сүрүн геолога. Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Гражданскай сэрии кыттыылааҕа.
• 1989 — Марк Слепцов (28.11.1914 төр.) — Саха АССР норуодунай артыыһа, РСФСР норуодунай артыыһа. 1940 сыллаахха Ньурбаҕа тыйаатыр тэрийбит, үйэтин тухары сыанаҕа сүүстэн тахса оруолу оонньообут киһи.