Przejdź do zawartości

Pelé

Edytuj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pelé
Ilustracja
Pelé (1970)
Pełne imię i nazwisko

Edson Arantes do Nascimento

Data i miejsce urodzenia

23 października 1940
Três Corações

Data i miejsce śmierci

29 grudnia 2022
São Paulo

Wzrost

173 cm

Pozycja

środkowy napastnik, cofnięty napastnik

Kariera juniorska
Lata Klub
1953–1956 Santos FC
Kariera seniorska[a]
Lata Klub Wyst. Gole
1956–1974 Santos FC 636 (618)
1975–1977 New York Cosmos 64 (37)
W sumie: 700 (655)
Kariera reprezentacyjna
Lata Reprezentacja Wyst. Gole
1957–1971  Brazylia 92 (77)
  1. ↑ Uwzględniono wyłącznie rozgrywki ligowe.
podpis
Dorobek medalowy
Mistrzostwa świata
I miejsceSzwecja 1958piłka nożna
I miejsceChile 1962piłka nożna
I miejsceMeksyk 1970piłka nożna
Copa América
srebro Argentyna 1959
Odznaczenia
Kawaler Orderu Zasługi Kulturalnej (Brazylia) Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Edson Arantes do Nascimento
Ilustracja
Pele (1995)
Data urodzenia

23 października 1940

Data i miejsce śmierci

29 grudnia 2022
São Paulo

Nadzwyczajny Minister Sportu Brazylii
Okres

od 1 stycznia 1995
do 1 stycznia 1999

Poprzednik

brak

Następca

Rafael Greca
(jako minister sportu i turystyki)

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Minister sportu Brazylii Pelé i prezydent USA Bill Clinton (1997)

Pelé, właśc. Edson Arantes do Nascimento (ur. 23 października 1940 w Três Corações[1], zm. 29 grudnia 2022[2] w São Paulo[3]) – brazylijski piłkarz występujący na pozycji napastnika. Trzykrotny mistrz świata (1958, 1962 i 1970). Działacz sportowy, polityk, honorowy prezydent New York Cosmos, w latach 1995–1998 minister sportu Brazylii. Wieloletni zawodnik brazylijskiego klubu Santos FC. W 1974 przeniósł się do New York Cosmos, gdzie w 1977 zakończył karierę. Powszechnie uważany za jednego z najlepszych piłkarzy wszech czasów, dla wielu najlepszy w historii[4][5][6]. W 2000 roku wraz z Diego Maradoną został wybrany najlepszym piłkarzem XX wieku[7].

Pelé zdobywał średnio prawie gola na mecz, był biegły w uderzaniu piłki obiema stopami, przewidywał ruchy przeciwników na boisku[8], a chociaż był głównie napastnikiem, pełnił też rolę rozgrywającego[9]. W Brazylii został okrzyknięty bohaterem narodowym za swoje osiągnięcia w piłce nożnej i otwarte poparcie dla polityki poprawiającej warunki socjalne ubogich[8]. W trakcie kariery i na emeryturze Pelé otrzymał liczne nagrody indywidualne i zespołowe za swoje występy na boisku i rekordowe osiągnięcia w sporcie.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Kariera klubowa

[edytuj | edytuj kod]

Od urodzenia był związany z piłką nożną. Jego ojciec João Ramos do Nascimento był środkowym napastnikiem, lecz kontuzja uniemożliwiła mu kontynuowanie kariery[10]. Rodzina nie była zamożna, więc będąc chłopcem Pelé dorabiał jako pucybut[10]. Zachwycony jego talentem piłkarskim dawny reprezentant Brazylii Waldemar de Brito uczynił go piłkarzem Santos FC, gdzie zadebiutował w wieku 15 lat (7 września 1956), w meczu przeciwko Corinthians Santo André (7:1) strzelając jedną z bramek[10]. Ostatnim jego występem w barwach Santosu był wygrany 2:0 mecz z Ponte Preta (2 października 1974)[11]. Pelé występował w Santosie 18 lat, a zdobył z nim Puchar Interkontynentalny i Klubowy Puchar Ameryki Południowej[12].

W 1974 roku zdecydował o zakończeniu kariery[12], lecz po pewnym czasie postanowił kontynuować ją w klubie New York Cosmos, gdzie grali wówczas także inni znani piłkarze. Ostatni oficjalny mecz z jego udziałem odbył się 1 października 1977 roku, spotkały się w nim drużyny Cosmosu i Santosu, a w każdym z klubów rozegrał po jednej połowie[12].

Kariera reprezentacyjna

[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutował w reprezentacji Brazylii w wieku zaledwie 16 lat w meczu rozegranym 7 lipca 1957 w Rio de Janeiro przeciwko Argentynie. Zdobył w tym meczu gola, ale Brazylia przegrała 1:2[13]. Był to zarazem jedyny występ w barwach „canarinhos”, w którym strzelił bramkę i zszedł z boiska pokonany.

Mimo młodego wieku został zabrany na mistrzostwa świata w 1958 roku w Szwecji, gdzie początkowo Brazylia z Pelém na ławce rezerwowych grała słabo. Wtedy trener Feola postanowił zaryzykować i wystawił go do pierwszego składu. Jego gra wprawiła kibiców w zachwyt, zaś Brazylia wygrała mistrzostwa[14]. W nagrodę za występ dostał od miasta nowy samochód. Po mistrzostwach, jako gwiazda Santosu zdobywał mistrzostwo stanu São Paulo.

Na kolejnych mistrzostwach świata w Chile w 1962 zagrał tylko w dwóch meczach[15], gdyż w meczu z Czechosłowacją doznał kontuzji naderwania mięśnia[16].

Mistrzostwa świata w Anglii w 1966 były w wykonaniu Brazylijczyków nieudane, a Pelé nie mógł rozwinąć skrzydeł, gdyż padał ofiarą fauli[17]. W czasie tych mistrzostw Pele strzelił jedną bramkę, a Brazylia nie wyszła z grupy[18].

Na kolejne mistrzostwa świata w Meksyku w 1970 pojechał mimo wcześniejszej deklaracji, że na nich nie wystąpi. Drużyna, z którą zdobył tam trzecie mistrzostwo świata, uchodzi za jedną z najlepszych w historii[15]. Po zakończeniu mistrzostw zrezygnował z dalszych występów w reprezentacji, lecz ostatecznie przygodę z kadrą narodową zakończył 18 lipca 1971 meczem z Jugosławią (2:2) w Rio de Janeiro[19].

Grał w 91 oficjalnych meczach reprezentacji narodowej i strzelił w nich 77 bramek[20]. Razem z drużyną Brazylii zanotował 66 zwycięstw, 14 remisów i 11 porażek. Gole strzelał w 51 meczach (jedynie w 40 nie wpisał się na listę strzelców), siedmiokrotnie popisując się hat-trickiem (w tym dwukrotnie w meczach z Francją). Dwanaście razy zdobył 2 bramki, a 32 razy jednego gola. Wystąpił przeciwko 29 drużynom narodowym, najczęściej, bo 10 razy, przeciw Argentynie. Najwięcej goli (10) strzelił Paragwajowi[21].

W czterech edycjach mistrzostw świata (1958, 1962, 1966 i 1970) zagrał w 14 meczach (12 zwycięstw, jeden remis i jedna porażka) i strzelił 12 bramek[22][23], przyczyniając się do zdobycia przez Brazylię 3 tytułów mistrza świata[24][25][15][26]. .

Uczestniczył tylko w jednym turnieju Copa América (1959), w którym poprowadził Brazylię do 4 zwycięstw i 2 remisów[27], a także zdobył koronę króla strzelców (8 goli w 6 meczach). To jednak (wobec 5 zwycięstw i 1 remisu Argentyny) okazało się niewystarczające do zdobycia tytułu i Brazylia zajęła 2. miejsce[28].

Wystąpił ponadto w 23 nieoficjalnych meczach Brazylii i zdobył w nich 18 bramek[29]. Wśród nich jest występ przeciwko reprezentacji FIFA (6 listopada 1968, wygrany przez Brazylię 2:1) uważany przez niektóre źródła (zwłaszcza brazylijskie) za oficjalny, jednak FIFA w 2001 roku wykreśliła go z listy meczów oficjalnych[30].

Mając w składzie Pelé i Garrinchę reprezentacja Brazylii nie przegrała ani jednego meczu (29 zwycięstw, 3 remisy)[31].

Po zakończeniu kariery

[edytuj | edytuj kod]

Tuż po końcu piłkarskiej przygody został dyrektorem sportowym Santosu, a w 1995 roku objął stanowisko ministra sportu Brazylii, które piastował 3 lata[32]. Zaczął pracę nad ustawą dotyczącą przejrzystości i etycznego funkcjonowania klubów piłkarskich. Chciał, aby piłkarze po wypełnieniu kontraktu byli wolnymi zawodnikami[33]. Próbował swoich sił jako komentator telewizyjny. Napisał książkę ze wspomnieniami. Pelé był także ambasadorem dobrej woli UNESCO. Grał w filmie Ucieczka do zwycięstwa (reż. John Huston)[34]. Wziął udział w promowaniu wielu firm, m.in. PepsiCo, Coca-Coli, Mastercard i Pumy[35].

W 1999 Międzynarodowy Komitet Olimpijski ogłosił go najlepszym sportowcem XX wieku[36]. Został odznaczony przez królową Elżbietę II honorową komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego[37].

1 sierpnia 2010 ogłoszono reaktywację klubu Cosmos Nowy Jork, którego prezydentem honorowym został Pelé[38].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Z małżeństwa z Rosemeri, z którą w 1978 rozwiódł się po dwunastu latach[39] miał trójkę dzieci: Kelly Christinę, Edinho oraz Jennifer. W 2008 rozwiódł się ze swoją drugą żoną Assirą Seixas Lemos[40], z którą miał bliźnięta: Joshuę i Celeste. Miewał też romanse i potomstwo pozamałżenskie. W 2016 roku, w wieku 75 lat, ożenił się po raz trzeci, z młodszą o 25 lat Marcią Aoki[41][42].

W maju 2014 jego syn Edinho został skazany na 13 lat więzienia za pranie pieniędzy, które pochodziły z transakcji narkotykowych[43].

Ostatnie lata życia spędził w Guarujá[44]. Na początku września 2021 roku przeszedł operację usunięcia guza po prawej stronie okrężnicy[45]. Zmarł 29 grudnia 2022 w szpitalu w São Paulo, gdzie przebywał od 29 listopada[46]. Przez ostatnie lata życia toczył walkę z nowotworem jelita[2]. Po jego śmierci władze Brazylii ogłosiły trzydniową żałobę narodową[47]. Jego pamięć uczcili m.in. Erling Haaland, Achraf Hakimi, Robert Lewandowski, Gary Lineker, Kylian Mbappé, Lionel Messi, Neymar, Cristiano Ronaldo, Mohammed Salah oraz inni czołowi piłkarze i niektórzy światowi przywódcy[48][49][50][51].

2 stycznia 2023 na stadionie Estádio Urbano Caldeira, odbywało się czuwanie przy trumnie Pelégo, któremu cześć oddało około 230 tysięcy ludzi, wśród nich byli m.in. szefowie licznych federacji piłkarskich z całego świata, w tym prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva oraz prezydent FIFA Gianni Infantino[52]. Pelé został pochowany obok swojego ojca na dziewiątym piętrze, cmentarza Memorial Necrópole Ecumênica w mieście Santos[53].

Osiągnięcia i rekordy

[edytuj | edytuj kod]

Z 12 bramkami jest na ósmym miejscu listy najskuteczniejszych strzelców mistrzostw świata, zaraz po Kylianie Mbappém (22 gole), Lionelu Messim (21 goli), Miroslavie Klose (16 goli), Ronaldo (15 goli), Gerdzie Müllerze i Harrym Kanem (po 14 goli) i Juście Fontaine (13 goli). Poza tym jest jedynym piłkarzem, który ze swoją drużyną aż trzykrotnie zdobywał Puchar Świata (1958, 1962, 1970). Karierę czynnego piłkarza zakończył mając na koncie 1281 goli i 1363 rozegrane mecze[54]. Był autorem 92 hat-tricków. W jednym z meczów strzelił 8 bramek. Podczas gali w Zurychu w 2014 roku otrzymał honorową „Złotą Piłkę”[55].

Santos FC

[edytuj | edytuj kod]

New York Cosmos

[edytuj | edytuj kod]

Reprezentacyjne

[edytuj | edytuj kod]

Pelé kontra drużyny narodowe

[edytuj | edytuj kod]
Przeciwnik Mecze Z R P Gole
 Argentyna 10 4 2 4 8
 Paragwaj 9 7 1 1 10
 Chile 7 7 0 0 8
 Portugalia 6 3 1 2 2
 Peru 5 4 1 0 3
 Anglia 4 4 0 0 1
 Bułgaria 4 3 1 0 3
 Czechosłowacja 4 2 2 0 4
 Meksyk 4 3 0 1 2
Zjednoczona Republika Arabska Egipt 3 3 0 0 3
RFN Niemcy Zachodnie 3 2 1 0 2
 Szwecja 3 3 0 0 3
 Urugwaj 3 2 0 1 0
 Walia 3 3 0 0 4
ZSRR Związek Radziecki 3 2 1 0 3
 Austria 2 1 1 0 1
 Francja 2 2 0 0 6
 Jugosławia 2 0 2 0 1
 Kolumbia 2 2 0 0 1
 Wenezuela 2 2 0 0 4
 Włochy 2 1 0 1 1
 Algieria 1 1 0 0 1
 Belgia 1 1 0 0 3
 Boliwia 1 1 0 0 1
 Dania 1 1 0 0 0
 Holandia 1 0 0 1 0
Polska Polska 1 1 0 0 0
 Rumunia 1 1 0 0 2
 Szkocja 1 0 1 0 0
Suma 91 66 14 11 77

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 18.
  2. 1 2 Cohen 2023 ↓, s. 310.
  3. ↑ Tragiczne wieści z Brazylii. Pele nie żyje. Miał 82 lata [online], Sport.pl [dostęp 2022-12-29] (pol.).
  4. ↑ Pele: The greatest of them all – Fifa.com [online], web.archive.org, 9 stycznia 2021 [dostęp 2022-12-30] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-09] (ang.).
  5. ↑ Król futbolu nie żyje. Brazylijczyk Pele miał 82 lata [online], web.archive.org, 29 grudnia 2022 [dostęp 2026-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-20].
  6. ↑ Pele: The greatest footballer of them all [online], The Daily Telegraph, 29 grudnia 2022 [dostęp 2026-06-23] [zarchiwizowane z adresu] (ang.).
  7. ↑ The 20th Century boys [online], 10 grudnia 2000 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  8. 1 2 Soccer legend, Pele, dies during long battle with cancer [online], The Guardian Nigeria News, 30 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  9. ↑ Kołtoń: Nasz świat rodził się, gdy Pele był wielki [online], polsatsport.pl [dostęp 2022-12-30] (pol.).
  10. 1 2 3 64 lata temu Pele zadebiutował w reprezentacji Brazylii [online], polskieradio24.pl, 7 lipca 2021 [dostęp 2022-12-30] (pol.).
  11. ↑ Pele nie żyje. Legendarny piłkarz miał 82 lata [online], rmf24.pl [dostęp 2022-12-30] (pol.).
  12. 1 2 3 Pele otworzył "inteligentne" boisko w Rio [online], polsatsport.pl, 12 września 2014 [dostęp 2022-12-30] (pol.).
  13. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 65.
  14. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 79.
  15. 1 2 3 FIFA.com, 1966 FIFA World Cup England ™ – Teams – Brazil [online], FIFA.com [dostęp 2019-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2015-11-20] (ang.).
  16. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 105-106.
  17. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 139,141.
  18. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 141.
  19. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 185.
  20. ↑ Pelé: Info, Teams, Titles Won and Stats [online], aworldofsoccer.com [dostęp 2019-04-29].
  21. ↑ Edson Arantes do Nascimento „Pelé” – Goals in International Matches [online], rsssf.com [dostęp 2019-04-29].
  22. ↑ PELE – International Football Hall of Fame [online], ifhof.com [dostęp 2019-04-29].
  23. ↑ Pele, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] (ang.).
  24. ↑ FIFA.com, 1958 FIFA World Cup Sweden ™ – Teams – Brazil [online], FIFA.com [dostęp 2019-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2018-04-19] (ang.).
  25. ↑ FIFA.com, 1962 FIFA World Cup Chile ™ – Teams – Brazil [online], FIFA.com [dostęp 2019-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-09] (ang.).
  26. ↑ FIFA.com, 1970 FIFA World Cup Mexico ™ – Teams – Brazil [online], FIFA.com [dostęp 2019-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-12] (ang.).
  27. ↑ Copa América 1959-I Argentina – Final round [online], worldfootball.net [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  28. ↑ Southamerican Championship 1959 (1st Tournament) [online], rsssf.com [dostęp 2019-04-29].
  29. ↑ Rohan Sen New DelhiOctober 23, 2017UPDATED: October 23, 2017 15:59 Ist, On this day: The greatest footballer on the planet, Pele, turns 77 [online], India Today [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  30. ↑ Matches of FIFA XI [online], rsssf.com [dostęp 2019-04-29].
  31. ↑ Garrincha – tragiczna radość brazylijskiego narodu [online], Onet Sport, 7 czerwca 2014 [dostęp 2019-04-29] (pol.).
  32. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 251.
  33. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 252.
  34. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 230.
  35. ↑ Mastercard Launches ‘22 Languages’ Campaign Starring Football Icon P | LBBOnline [online], lbbonline.com [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  36. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 258.
  37. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 254.
  38. ↑ Cosmos Begin Anew, With Eye Toward M.L.S.
  39. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 228.
  40. ↑ Pele żeni się po raz trzeci. Wybranka młodsza o ćwierć wieku [online], TVN24.pl [dostęp 2019-04-29].
  41. ↑ Pele znów się ożenił. Zobacz trzecią żonę 75-letniego „Króla futbolu” – Zdjęcie 1 – Galeria zdjęć – Piłka nożna dziennik.pl [online], sport.dziennik.pl [dostęp 2019-04-29] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-21].
  42. ↑ Olivia Stacey, Marcia Aoki, Pele’s Wife: 5 Fast Facts You Need to Know [online], Heavy.com, 5 sierpnia 2016 [dostęp 2019-04-29] (ang.).
  43. ↑ Syn Pelego skazany na prawie 13 lat. Wyrok i tak zmniejszono o dwie dekady, „Eurosport”, 25 lutego 2017 [dostęp 2020-09-23] (pol.).
  44. ↑ Pele's funeral and burial to take place in hometown Santos [online], AP NEWS, 29 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  45. ↑ Pele: Brazil legend remains in intensive care as he recovers from surgery to remove tumour [online], Sky Sports [dostęp 2021-09-17] (ang.).
  46. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 308, 310.
  47. ↑ Trzy dni żałoby w Brazylii po śmierci Pelego. Podano datę pogrzebu. eurosport.tvn24.pl. [dostęp 2022-12-30].
  48. ↑ The 'king' who 'changed everything' – Pele tributes, „BBC Sport” [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  49. ↑ Pele dies – live updates: Pele's final message to the world as tributes pour in from sporting royalty [online], Sky News [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  50. ↑ 'Your legacy will be eternal': sporting world pays tribute to Brazilian legend Pele, „Reuters”, 30 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  51. ↑ Robert Lewandowski pożegnał Pelego. Wzruszające słowa [online], sport.tvp.pl, 29 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-30] (pol.).
  52. ↑ Pele został pochowany. Pogrzeb był prywatny, ale po drodze żegnały go tłumy - Sport w INTERIA.PL [online], sport.interia.pl [dostęp 2023-01-04] (pol.).
  53. ↑ Cohen 2023 ↓, s. 313.
  54. ↑ Pelé. The King of football w FIFA.com. fifa.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-07-14)]. (ang.)..
  55. ↑ Emotional Pele awarded Fifa Ballon d’Or Prix d’Honneur. goal.com. [dostęp 2014-06-19]. (ang.).
  56. ↑ Santos Futebol Clube [online], santos.globo.com/, 29 stycznia 2010 [dostęp 2022-12-30] [zarchiwizowane z adresu 2010-01-29].
  57. ↑ Copa Libertadores 1963 [online], rsssf.org [dostęp 2022-12-30].
  58. 1 2 Intercontinental Club Cup 1963 [online], rsssf.org [dostęp 2022-12-30].
  59. ↑ Henry Port, FIFA 18 World Cup Icons player ratings revealed including Pele [online], BristolLive, 30 maja 2018 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  60. ↑ David Blevins, The Sports Hall of Fame Encyclopedia: Baseball, Basketball, Football, Hockey, Soccer, Rowman & Littlefield, 2012, s. 756, ISBN 978-0-8108-6130-5 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
  61. ↑ North American Soccer League [online], rsssf.org [dostęp 2022-12-30].
  62. ↑ Ministério da Cultura: Ordem do Mérito Cultural 2004. www2.cultura.gov.br. [dostęp 2014-02-11]. (port.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pelé&oldid=80322675”