Sergei Eisenstein

Sergei Eisenstein en 1935.

Sergei Mikhailovich Eisenstein (10 de genier de 1898, Riga - 11 de febrier de 1948, Moscòu) es un realizator e teorician dau cinèma sovietica, considerat coma una figura majora de l'istòria dau seten art. En particular, foguèt a l'origina d'una reflexion sus lo montatge, illustrada per de films coma Lo Cuirassat Potemkin, qu'inspirèt la màger part dei tecnicas de montatge utilizadas per lei cineastas dei generacions seguentas.

Nascut dins una familha aisada de Riga, menèt d'estudis per venir arquitècte. Après la Premiera Guèrra Mondiala, s'engatjèt dins l'Armada Roja e participèt a la Guèrra Civila Russa. Après lo conflicte, s'orientèt vèrs lo teatre e, rapidament, vèrs lo cinèma. A partir de 1925, venguèt famós coma realizator de plusors films majors consacrats a l'istòria de la Revolucion Russa. Après un sejorn en Euròpa e en America, s'entornèt en URSS onte conoguèt quauquei dificultats amb la censura estaliniana. Pasmens, en 1938, foguèt chausit per realizar Alexandr Nevskii e Ivan lo Terrible que li permetèron de tornar venir una figura centrala dau cinèma sovietic. Dins aquò, en 1946, la segonda partida d'Ivan lo Terrible foguèt censurada e Eisenstein poguèt plus realizar de films novèus fins a sa mòrt.

Eisenstein foguèt tanben un teorician prolific e seis escrichs sus lo montatge e lo lengatge cinematografic aguèron una influéncia prefonda sus l'evolucion dau cinèma. En particular, seis idèas sus lo montatge coma creacion de ritme e de sens son vengudas la basa dau lengatge cinematografic actuau. Dins aquò, foguèt tanben l'autor d'una reflexion pus radicala, lo montatge intellectuau, qu'es demorada una via singulara.

Biografia

Jovença e formacion

Sergei Eisenstein nasquèt lo 10 de genier de 1898 a Riga dins lo govèrn de Livònia, una subdivision de l'Empèri Rus. Sa familha fasiá partida de la classa mejana. Son paire, Mikhail Eisenstein (1867-1920), èra un arquitècte d'origina jusieva convertit au cristianisme ortodòx avans son maridatge en 1897. Relativament famós, aguèt un ròtle important dins l'implantacion de l'estil Art Nouveau a Riga. Sa maire, Iuliia Konetzkaia (1875-1946) èra la filha d'una familha de marchands prospèrs. Durant la Revolucion Russa de 1905, Sergei e sa maire desmainatjèron a Sant Petersborg. Son paire quitèt Riga en 1910 per lei rejónher, mai lo pareu divorcièt rapidament après sa reünion.

A Sant Petersborg Sergei Eisenstein estudièt l'arquitectura e l'engenhariá. Pasmens, en 1918, decidèt d'abandonar l'escòla e de s'engatjar coma engenhaire dins l'Armada Roja. En revènge, son paire sostenguèt lei Blancs e deguèt s'exiliar a Berlin onte moriguèt en 1920. Durant la guèrra civila, Sergei foguèt afectat a Petrograd, Vologda, Dvinsk e Minsk. S'interessèt tanben au teatre kabuki e aprenguèt 300 kanjis, çò qu'aguèt una certana influéncia sus lo desvolopament de sei concepcions artisticas.

Carriera

Dau teatre au cinèma

Après la guèrra civila, Eisenstein s'installèt a Moscòu en 1920 e comencèt una carriera de decoraire de teatre au sen dau Proletkult, una organizacion artistica cercant de transformar lei formas artisticas per crear una estetica proletariana e revolucionària. Pasmens, participèt rapidament a la mesa en scena de pèças e comencèt de publicar d'articles teorics dins de revistas especializadas. Rescontrèt e trabalhèt tanben brèvament amb Vsevolod Meyerhold (1874-1940), director dau teatre de Moscòu, que desvolopèt plusors tèsis precursoras dau « montatge intellectuau » imaginat per Eisenstein.

Foguèt dins aqueu quadre qu'Eisenstein realizèt son premier film, Lo Jornau de Glumov, un cort metratge borlesc destinat a introdurre la pèça Un Òme Savi d'Alexandre Ostrovskii (1823-1886). L'òbra èra en realitat un film de propaganda sus la situacion politica de l'URSS. D'efiech, d'aqueu temps, fòrça artistas sovietics utilizavan la parodia, lo borlesc ò la caricatura per promòure leis idèas revolucionàrias. En parallèle, Eisenstein contunièt sei reflexions sus la mesa en scena e lo montatge. Aquò interessèt Boris Mikhin (1881-1963), lo fondator deis estudiòs Mosfilm. Après divèrsei negociacions, obtenguèt lo drech d'engatjar Eisenstein sus un projècte de films comuns amb lo teatre dau Proletkult. Formèt una còla compausada d'Eisenstein, de Grigorii Aleksandrov (1903-1983) e d'Eduard Tisse (1897-1961). Aleksandrov èra una figura dau cinèma sovietic que trabalhèt coma scenarista e corealizator amb Eisenstein durant 10 ans e Tisse èra un realizator qu'ocupèt lei foncions de director de la fotografia sus la màger part dei projèctes d'Eisenstein.

En 1924, Eisenstein comencèt donc lo filmatge de La Grèva, lo cinquen film d'una seria intitulada Vèrs la dictatura dau proletariat. I depintèt l'organizacion d'una grèva reprimida per l'armada tsarista. L'òbra foguèt un important succès e es sovent considerada coma un film fondator dau cinèma sovietic. Puei, realizèt lo Cuirassat Potemkin en 1925 e Octòbre en 1928. Lo premier foguèt un succès considerable, mai lo segond recebèt de criticas e necessitèt de « correccions » per eliminar lei referéncias a Trotski, recentament excluch dau Partit per Estalin.

Viatges e projèctes americans

En 1929, Eisenstein realizèt La Linha Generala, un film sus lei kolkòzes. Pasmens, lo montatge foguèt fòrça malaisat car lo messatge iniciau de l'òbra èra fòrça favorable a Trotski, çò que necessitèt de suprimir mai d'una scena. Lo film foguèt pas un succès e Eisenstein, Aleksandrov e Tisse decidèron de quitar l'Union Sovietica, oficialament per descubrir lei tecnicas dau cinèma parlant. La còla visitèt ansin Alemanha, Soïssa, França e lo Reiaume Unit en 1929-1930. Per obtenir quauquei sòus, es durant aqueu periòde que realizèt Romança Sentimentala, un cort metratge mai que mai considerat coma una òbra « alimentària » dins sa carriera.

Puei, en 1930, leis estúdios Paramount Pictures lo convidèron a Hollywood amb un contracte de 100 000 dolars. Paramount voliá qu'Eisenstein realizèsse una version filmada de La Tragèdia Americana de Theodore Dreiser (1871-1945). Pasmens, de desacòrdis importants apareguèron rapidament e lo projècte foguèt acabat per Josef von Sternberg (1894-1969). Seguissent lei conseus de Charlie Chaplin (1889-1977), la còla se raprochèt alora d'Upton Sinclair (1878-1968), un escrivan e productor conegut per sa simpatia amb lo socialisme. Eisenstein obtenguèt ansin lo sostèn necessari per realizar un film documentari sus Mexic intitulat ¡Que viva México!. Aquò permetèt a Eisenstein de rescontrar de figuras de la vida artistica dau país coma Diego Rivera (1886-1957), David Alfaro Siqueiros (1896-1974) e José Clemente Orozco (1883-1949). Pasmens, per de rasons desconegudas, Sinclair arrestèt lo finançament dau film en 1932 e, a la demanda d'Estalin, Eisenstein deguèt s'entornar en URSS.

Retorn en URSS

Après la revirada de ¡Que viva México!, Eisenstein conoguèt un periòde de depression. En mai d'aquò, son lòng viatge a l'estrange suscitava una certana maufisança au sen deis institucions sovieticas. En 1933-1934, Eisenstein foguèt ansin encargat d'ensenhar a l'Institut Nacionau de la Cinematografia. Foguèt finalament assignat a la realizacion dau Prat de Bezhin. Pasmens, Eisenstein mau capitèt de definir una direccion clara per l'òbra e foguèt largament geinat dins son trabalh per lei restriccions impausadas per Boris Shumiatzkii, lo cap de l'industria cinematografica sovietica. Aquò menèt a una viva campanha deis eleits cinematografics dau país còntra lo formalisme e l'abstraccion dau trabalh d'Eisenstein. Dins aquò, en 1938, Shumiatzkii foguèt arrestat, condamnat per traïment e executat per lo poder estalinian.

Aquela purga permetèt a Eisenstein de tornar venir una figura majora dau cinèma sovietic. D'efiech, foguèt nomat per dirigir la realizacion dau film Alexandr Nevskii. Un còp de mai, Eisenstein trabalhèt amb Eduard Tisse, mai leis autoritats impausèron la preséncia dau scenarista Piotr Pavlenko (1899-1951), dau realizator Dmitrii Vasiliev (1900-1984) e d'actors professionaus. La musica foguèt compausada per Serguei Prokofiev (1891-1953). Aquò permetèt d'organizar corrèctament lo projècte. Lo film sortiguèt en 1938 e foguèt un succès critic e popular. Lo film ganhèt tanben un Prèmi Estalin e Eisenstein recebèt l'Òrdre de Lenin en 1939. Dos ans pus tard, foguèt nomat director de Mosfilm, lo pus important estúdio de l'Union Sovietica.

Lo film seguent, realizat entre 1942 e 1944, Ivan lo Terrible, beneficièt de l'aprovacion d'Estalin. Sa premiera partida, sortida en 1945, foguèt ansin un autre succès internacionau que permetèt a Eisenstein de tornar ganhar lo Prèmi Estalin en 1945. Pasmens, la segonda partida maucontentèt Estalin e sa sortida foguèt enebida car lo film foguèt percebut coma una critica dau poder personau dau cap sovietic. Aquò marquèt la fin de la carriera d'Eisenstein. La partida enebida sortiguèt en 1958 après la mòrt d'Estalin e la tresena partida foguèt jamai acabada.

Fin de vida e mòrt

Eisenstein foguèt victima d'una crisi cardiaca lo 2 de febrier de 1946 e aguèt de dificultats per recuperar. Pasmens, contunièt d'estudiar de questions teoricas e d'ensenhar durant aqueu periòde. Trabalhèt tanben sus sei memòrias. Moriguèt a 50 ans après una segonda crisi lo 11 de febrier de 1948. Son còrs foguèt incinerat lo 13 e sei cendres foguèron enterrats dins lo cementèri de Novodevitze.

Òbra

Contribucion a l'art cinematografica

Lo montatge

La contribucion pus importanta d'Eisenstein a l'art cinematografic pertòca lo montatge, es a dire l'art d'assemblar lei diferents plans d'un film. D'efiech, dins lo corrent deis ans 1920, lo cinèma dominant, mai que mai estatsunidenc, utilizava quasi unicament lo montatge per servir la continuitat narrativa dau racònte. L'objectiu èra de liar lei plans d'un biais fluid e discrèt per empachar l'espectator de remarcar lo passatge d'un imatge a un autre. Eisenstein prepausèt una concepcion fòrça diferenta.

Segon eu, lo montatge èra pas un simple otís d'assemblatge au servici dau racònte, mai lo còr dau trabalh dau realizator e lo mejan principau d'expression de l'art cinematografic. Per aquò, desvolopèt l'idèa que lo sens se forma a partir de la collision entre dos plans. Dins aquela concepcion, dos imatges juxtapausats s'addicionan pas. Au contrari, lor collision pòu engendrar dins l'esperit de l'espectator una idèa ò una emocion absenta dei dos imatges considerats d'un biais separat. La musica pòu tanben renforçar aqueleis efiechs. Ansin, per Eisenstein, lo montatge vèn un acte creator, vision qu'ocupa encara una plaça centrala dins lo cinèma modèrne car lei procès d'Eisenstein, revolucionaris durant la premiera partida dau sègle XX, an largament integrat la nòrma cinematografica. En particular, lo montatge es totjorn utilizat per crear lo ritme e lo sens dei films actuaus.

Pasmens, Eisenstein possèt seis idèas mai luench. Aquò foguèt a l'origina dau « montatge intellectuau ». Segon aquela teoria, èra possible d'utilizar la collision deis imatges per exprimir de concèptes abstrachs e permetre l'emergéncia d'una pensada vertadiera dins l'esperit de l'espectator. Per Eisenstein, lo cinèma veniá alora capable de rasonar en luòga de se contentar de contar e d'esmòure. Dins aquò, aquela vision, inscricha dins l'encastre de la revolucion sovietica, aguèt mens de succès car son abstraccion podiá pèrdre l'espectator dins una mena de rebus e l'alunchar de l'aspècte emocionau ò patetic de l'òbra.

La concepcion de l'espectator

La teoria dau montatge d'Eisenstein èra parallèla a sa concepcion de l'espectator. Per eu, l'espectator èra pas unicament un testimòni passiu contemplant l'istòria. Au contrari, lo film deviá agir sus lo public per i suscitar de reaccions. Aquela concepcion èra indissociabla dau percors politic d'Eisenstein, inscrich dins la vida politica de l'URSS deis ans 1920. D'efiech, leis autoritats e lei cineastas sovietics d'aqueu temps consideravan lo cinèma coma un art au servici de la revolucion. Leis òbras devián donc suscitar d'emocions e de sentiments procomunistas. Aqueu besonh foguèt a l'origina de l'encaminament intellectuau d'Eisenstein sus lo montatge e sus sa volontat de s'alunchar dau cinèma narratiu.

Lo trabalh teoric

Durant sa carriera, Eisenstein foguèt pas unicament un realizator que s'interessèt tanben fòrça a la teoria dau cinèma. Una part significativa de son importància dins l'istòria d'aquel art provèn ansin de seis escrichs e de son ensenhament. Foguèt ansin l'autor de plusors tèxtes d'analisi sus lo montatge, la composicion deis imatges e lei relacions entre lo son e l'imatge. Per aquò, integrèt a sei teorias d'elements eissits d'autreis arts (literatura, pintura, teatre, etc.) e de teorias scientificas recentas. Pasmens, fau nòtar que la teoria d'Eisenstein foguèt en evolucion constanta. Ansin, abandonèt de còps de pans importants de sei concepcions au profiech d'idèas novèlas e imaginèt mai d'un biais diferent de montar un film.

Son activitat d'ensenhament foguèt un autre element important a l'origina de sa plaça dins l'istòria de l'art cinematografic. D'efiech, transmetèt sa pensada a plusors generacions d'estudiants, çò que li permetèt de difusar seis idèas en delà de sei films. Après sa mòrt, aquò favorizèt la collècta e la publicacion de seis escrichs au sen d'un còrpus coerent que demòra una referéncia estudiada dins leis escòlas de cinèma.

Filmografia e films principaus

Generalitats

En despiech de son importància dins l'istòria dau cinèma, l'òbra d'Eisenstein es relativament limitada. Se compausava de uech longs metratges, que dos son demorats inacabats, e de tres corts metratges. Pasmens, sus aqueu totau, un long metratge, lo Prat de Bezhin, foguèt destruch per leis autoritats sovieticas e reconstituït a partir de fotogramas descubèrts dins lo corrent deis ans 1960. Un cort metratge, Death Day sortit ais Estats Units en 1934, es considerat coma perdut. L'ensemble d'aquela òbra foguèt realizada entre 1923 e 1948, mai la partida finala d'Ivan lo Terrible sortiguèt en 1958, 14 ans après la mòrt d'Eisenstein.

D'un biais generau, la filmografia d'Eisenstein pòu èsser devesida en tres partidas. La premiera va de 1923 a 1929 e s'inscriu dins un cinèma revolucionari centrat sus la defensa e la promoccion de las idèas comunistas e sovieticas (La Grèva, Lo Cuirassat Potemkin, Octòbre e La Linha Generala). Lei massas popularas e lo montatge i tènon un ròtle centrau. Puei, de 1930 a 1937, Eisenstein s'orientèt vèrs un cinèma mai experimentau. Es lo periòde dei dos films inacabats de sa carriera (¡Que viva México!, Lo Prat de Bezhin). Enfin, de 1938 a 1948, realizèt Alexandr Nevski e Ivan lo Terrible. Aquelei films mòstran una evolucion vèrs lo racònte istoric, de personatges marcants e un estil monumentau. i

Lo Cuirassat Potemkin

Extrach de la scena dau chaple dei manifestants d'Odessa dins lo Cuirassat Potemkin.

Article detalhat: Cuirassat Potemkin.

Lo Cuirassat Potemkin es un film mut istoric e politic sortit en 1925 que s'inspira de la mutinariá dau cuirassat Potemkin. Es lo segond film d'Eisenstein qu'aviá ja realizat La Grèva dins lo corrent de la meteissa annada. Se devesís en cinc partidas que còntan lo començament de la mutinariá, l'assassinat dau menaire deis insurgents per un oficier, l'omenatge de la populacion d'Odessa au menaire defuntat, la repression de la populacion per la gàrdia imperiala e lo raliment de la flòta ai mutins. L'ensemble foguèt filmat en sèt setmanas amb plusors episòdis improvisats a partir d'un canavàs de quauquei paginas. L'acuelh dau public sovietic foguèt estrambordat. Foguèt tanben fòrça favorable dins mai d'un autre país, mai leis autoritats localas enebiguèron rapidament sa difusion.

L'originalitat dau film es son refús de seguir la concepcion tradicionala e literària dau personatge. En plaça, Eisenstein presenta de massas anonimas e de « victimas tipe » (una maire amb son enfant, un infierme sensa cambas, una femna amb un landau, etc.). Privilegièt tanben un montatge fòrça dinamic integrant de plans sarrats e detalhats. Lo ritme es rapid, mai accelèra d'un biais paroxistic dins lei scenas violentas coma la revòuta de l'equipatge dau cuirassat ò la repression dins leis escaliers. En 1925, aquò èra d'innovacions importantas que participèron au succès dau film e que permetèron a Eisenstein de melhorar sei tecnicas de montatge.

Alexandr Nevskii

Article detalhat: Alexandr Nevskii (film).

Alexandr Nevskii es un film istoric sortit en 1938. Comandat per lo govèrn sovietic, s'inspira de la victòria d'Alexandr Nevskii obtenguda en 1242 còntra una armada de chivaliers teutonics que menacava Novgorod. Dins lo film, lo prince Nevskii, èx-senhor de Novgorod, accèpta de tornar venir prince de la vila per combatre una armada teutonica. Refusa lo pacte prepausat per lei captaus e lei marchands, pas necessiàrament ostils a l'arribada dei Teutonics, e pren lo comandament d'una armada populara formada d'un biais espontanèu per leis abitants. Puei, après una lònga batalha sus lo lac gelat, lei chivaliers teutonics son englotiats per la rompedura dau glaç. Nevskii libèra alora lei simples presoniers e exigís un recapte per la liberacion dei chivaliers capturats mentre que lei traites son executats per la fòga.

Lo film èra un avertiment clar a Alemanha dins un contèxte de tensions extrèmas entre Berlin e Moscòu. Dispareguèt brèvament après la signatura dau Pacte Germanosovietic e foguèt tornarmai projectat dins lei cinemàs sovietics après lo començament de la Guèrra Germanosovietica. L'intriga, fòrça maniquèa, es ansin marcada per l'importància donada ai tèmas centraus de la propaganda estaliniana (ròtle dau pòble, imatge dau cap, etc.). Au nivèu tecnic, Alexandr Nevskii foguèt lo premier film parlant d'Eisenstein. L'estetica foguèt fòrça trabalhada, especialament aquela dei chivaliers teutonics, e lo montatge integrèt una musica de Prokofiev. La sincronizacion deis imatges e dau son foguèt un deis aspèctes marcants dau film. Leis efiechs especiaus èran tanben impressionants per l'epòca (reconstitucion d'un lac gelat, scena finala de l'englotiment dei Teutonics, etc.). Enfin, la mesa en scena imaginada per Eisenstein per filmar la batalha finala es a l'origina dei representacions cinematograficas modèrnas de batalha

Ivan lo Terrible

Article detalhat: Ivan lo Terrible (film).

Ivan lo Terrible es lo darrier film d'Eisenstein. Se compausa de doas partidas sortidas en 1948 e en 1958. L'escart s'explica per la censura d'Estalin que veguèt una critica de son poder personau dins l'òbra. Una tresena partida èra prevista, mai foguèt jamai realizada. D'efiech, lo film sembla un omenatge ambigü a Estalin.

Durant la premiera partida, lo grand-duc Ivan IV i es coronat tsar en despiech de l'oposicion dei nòbles, dei boiars e de sa tanta Yefrosinya que vòu plaçar son fiu Vladimir sus lo tròne. Puei, se marida amb Anastasia, egalament cortejada per lo prince Kurbski, reprimís una revòuta populara menada per lei boiars e dirigís una campanha còntra lei Tatars. En parallèl, dèu luchar còntra lei complòts organizats per Yefrosinya e Kurbski. La premiera capita d'empoisonar Anastasia e Ivan, descoratjat, decidís d'abdicar. Dins aquò, la populacion de Moscòu s'acampa per li formar una garda personala e li demandar de demorar au poder. Durant la segonda partida, Ivan apren lo ròtle de Yefrosinya dins la mòrt d'Anastasia e ordona l'execucion de tres boiars. Yefrosinya organiza alora l'assassinat dau tsar mai l'astücia d'Ivan li permet de desjogar lei plans de sa tanta. Vladimir es ansin assassinat a sa plaça e Ivan pòu proclamar la necessitat d'un poder fòrt per véncer leis enemics dau pòble.

Lo film èra un film-opèra caracterizat per un estil grandiós. Cada plan èra estudiat e concebut coma un tablèu teatrau amb una atencion fina portada a la plastica e au dinamisme de la scena. L'objectiu èra d'obtenir una òbra ieratica e convulsiva capabla de se raprochar dei tragèdias de Shakespeare. Un còp de mai, Prokofiev foguèt encargat de la musica e Eisenstein integrèt de scenas colorizadas dins lo film après aver assistit a una conferéncia sus lo tèma. Pasmens, donèt un aspècte psicologic e non realista ai passatges en color. L'acuelh dau film per la critica e lo public foguèt mitigat en foncion dei país. Leis efiechs especiaus e lo trabalh estetic foguèron largament reconeguts, mai l'intriga, lo ritme ò lo jòc d'actor foguèron pus sovent criticats. Dins aquò, la percepcion dau film se melhorèt pauc a cha pauc e Ivan lo Terrible es desenant considerat coma un film major d'Eisenstein e de l'istòria dau cinèma.

Eiretatge e posteritat

Sergei Eisenstein es considerat coma un dei cineastas pus importants de l'istòria dau cinèma. D'efiech, son influéncia s'exercís tant sus leis aspèctes practics dei realizators que sus la reflexion teorica dedicada au seten art. Son eiretatge principau es sa concepcion dau montatge. L'idèa que l'assemblatge dei plans es un mejan d'expression capable de crear de ritme, d'emocion e de sens es desenant considerada coma una basa dau lengatge cinematografic. De mai, foguèt a l'origina dei tecnicas de montatge rapid e ritmat utilizadas dins lei films d'accion, la publicitat ò lei clips.

Dins aquò, aquel eiretatge es de nuançar. Se lo montatge dinamic e expressiu foguèt largament adoptat, la part pus radicala de la pensada d'Eisenstein – en particular lo montatge intellectuau – foguèt mens seguida. Un montatge pus discret, au servici de l'immersion dins lo racònte, es sovent preferit. Sei concepcions pus ambiciosas son ansin demoradas d'objèctes d'estudi e una fònt d'inspiracion, sensa aplicacions vertadieras.

En parallèl, l'eiretatge teoric d'Eisenstein ocupa una plaça particulara au sen de la teoria dau cinèma. Son influéncia passa largament lei frontieras de l'èx-URSS e fòrça realizators dei sègles XX e XXI revendiquèron una filiacion amb leis idèas d'Eisenstein, especialament dins la construccion de scenas de tension ò de fòga. Per exemple, la scena deis escaliers d'Odessa fa partida dei scenas mai famosas de l'istòria dau cinèma e foguèt represa mai d'un còp. Aquela dobla posteritat, practica e teorica, explica la plaça centrala d'Eisenstein dins lo cinèma.

Annèxas

Liames intèrnes

• Cinèma.
• Cinèma sovietic.
• Eduard Tisse.
• Estalin.
• Montatge.
• URSS.

Filmografia

• Lo Jornau de Glumov (1923).
• La Grèva (1924).
• Lo Cuirassat Potemkin (1925).
• Octòbre (1928).
• La Linha Generala (1929).
• Romança Sentimentala (1930).
• ¡Que viva México! (1931, inacabat).
• Death Day (1934, perdut).
• Lo prat de Bezhin (1936, inacabat).
• Alexandr Nevskii (1938).
• Ivan lo Terrible (1942).
• Ivan lo Terrible : la conjuracion dei boiards (1946).
• Ivan lo Terrible - partida 3 (inacabat).

Bibliografia

• (en) David Bordwell, The Cinema of Eisenstein, Cambridge, Harvard University Press, 1993.
• (en) James Goodwin, Eisenstein, Cinema, and History, Urbana, University of Illinois Press, 1993.
• (en) Joan Neuberger, Ivan the Terrible: The Film Companion, I.B. Tauris, 2003.
• (en) Joan Neuberger, This Thing of Darkness: Eisenstein's Ivan the Terrible in Soviet Russia, Ithaca, Cornell University Press, 2019.
• (en) Marie Seton, Sergei M. Eisenstein: A Biography, Nòva York, A. A. Wyn, 1952.