Veenmos

Veenmos
Taxonomische indeling
Rijk:	Plantae (Planten)
Stam:	Bryophyta (Mossen)
Klasse:	Bryopsida (Bladmossen)
Orde:	Sphagnales
Familie:	Sphagnaceae (Veenmossen)
Geslacht
	Sphagnum; L. (1753)
Typesoort
Sphagnum palustre L. (1753)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Veenmos op Wikispecies
Portaal	Biologie

Veenmos (Sphagnum) is een geslacht van bladmossen uit de familie van de veenmossen (Sphagnaceae) met meer dan honderd soorten.

Groei en eigenschappen

Veenmos groeit in het veen, dat boven het water uit komt. Het groeit aan de bovenkant bovenop de eigen afgestorven restanten. Zodoende vormt het een belangrijk onderdeel van het hoogveen. Veenmos kan andere planten, zelfs bomen, verstikken. Resten van verstikte bomen worden 'veenstobben' of 'kienhout' genoemd.^[1]

Sommige veenmossoorten kunnen twintig keer hun drooggewicht aan water opnemen in de cellen, waardoor het erg geschikt is als structuurverbeteraar in grond, bijvoorbeeld zandgrond en kleigrond. Veenmos neemt mineralen als calcium en magnesium op en geeft waterstofionen af en kan daardoor de bodem verzuren. Deze eigenschap heeft er onder anaerobe omstandigheden toe bijgedragen dat de zogenaamde veenlijken (overblijfselen van prehistorische menselijke lichamen) zo goed bewaard zijn gebleven. Een goed voorbeeld daarvan is het meisje van Yde.

Gebruik

Veenmos is bekend onder de naam "sp(h)agnum" voor het gebruik in decoratieve bloemstukjes. Ook wordt veenmos vanwege de sterk wateropnemende eigenschappen gebruikt in de vorm van turfstrooisel om de structuur van de bodem te verbeteren en als substraat voor huisdieren die in vochtige omstandigheden moeten worden gehouden, zoals amfibieën. In sommige streken wordt veenmos gebruikt als isolatiemateriaal, bijvoorbeeld om kieren in blokhutten te dichten.

Gedroogd Sphagnum is al honderden jaren bekend als middel om verwondingen te behandelen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het noodgedwongen weer op grote schaal toegepast wegens het tekort aan katoen voor verband en watten. Het vocht opnemende vermogen van veenmos is twee keer groter dan katoen, ook heeft het een antiseptische werking.^[2]

In de tuinbouw wordt verwerkt veenmos gebruikt als een hernieuwbare grondstof in substraten en potgrond om niet-hernieuwbare grondstoffen zoals veen te vervangen. In tegenstelling tot andere veenvervangers heeft Sphagnum in deze vorm eigenschappen die vergelijkbaar zijn met veen. Voor een duurzaam gebruik van veenmos als hernieuwbare grondstof dient het geteeld te worden in paludicultuur, een vorm van van natte landbouw waarbij het onderliggend veen geconserveerd wordt.^[3]^[4]

Soorten

Het geslacht telt naargelang de bron 150 tot 350 soorten. In Europa komen ongeveer 40 soorten voor. De typesoort is Sphagnum palustre (gewoon veenmos).

In Nederland komen de volgende soorten voor:

Sphagnum affine Renauld & Cardot (1885) – Kamveenmos
Sphagnum angustifolium (Russow) C.E.O.Jensen (1891) – Smalbladig veenmos
Sphagnum balticum (Russow) C.E.O.Jensen (1890) – Baltisch veenmos
Sphagnum capillifolium (Ehrh.) Hedw. (1782) – Stijf veenmos
Sphagnum centrale C.E.O.Jensen (1896) – Broekbosveenmos
Sphagnum compactum DC. (1805) – Kussentjesveenmos
Sphagnum contortum Schultz (1819) – Trilveenveenmos
Sphagnum cuspidatum Ehrh. ex Hoffm. (1795) – Waterveenmos
Sphagnum denticulatum Bridel (1826) – Geoord veenmos
Sphagnum divinum Flatberg & K.Hassel (2018) – Hoogveenveenmos
Sphagnum fallax (H.Klinggr.) H.Klinggr. (1880) – Fraai veenmos
Sphagnum fimbriatum Wilson (1847) – Gewimperd veenmos
Sphagnum flexuosum Dozy & Molk. (1851) – Slank veenmos
Sphagnum fuscum (Schimp.) H.Klinggr. (1872) – Bruin veemos
Sphagnum girgensohnii Russow (1865) – Gerafeld veenmos
Sphagnum majus (Russow) C.E.O.Jensen (1890) – Dof veenmos
Sphagnum medium Limpr. (1881) – Stomp hoogveenveenmos
Sphagnum molle Sull. (1846) – Week veenmos
Sphagnum palustre L. (1753) – Gewoon veenmos
Sphagnum papillosum Lindb. (1872) – Wrattig veenmos
Sphagnum platyphyllum (Braithw.) Warnst. (1884) – Lepelbladveenmos
Sphagnum pulchrum (Braithw.) Warnst. (1900) – Vijfrijig veenmos
Sphagnum quinquefarium (Braithw.) Warnst. (1886) – Bosveenmos
Sphagnum riparium Ångstr. (1864) – Uitgebeten veenmos
Sphagnum rubellum Wilson (1855) – Rood veenmos
Sphagnum russowii Warnst. (1886) – Violet veenmos
Sphagnum squarrosum Crome (1803) – Haakveenmos
Sphagnum subnitens Russow & Warnst. (1888) – Glanzend veenmos
Sphagnum subsecundum Nees (1819) – Moerasveenmos
Sphagnum tenellum (Brid.) Bory (1804) – Zacht veenmos
Sphagnum teres (Schimp.) C.Hartm. (1861) – Sparrig veenmos

Bronnen, noten en/of referenties

↑ Brochure nationaal park de groote peel, Brochure IVN, november 2001
↑ (en) Magazine, Smithsonian, How Humble Moss Healed the Wounds of Thousands in World War I. Smithsonian Magazine (28 april 2017). Geraadpleegd op 29 juni 2023.
↑ Paludiculture, productive use of wet peatlands: climate protection, biodiversity, regional economic benefits. Schweizerbart Science Publishers, Stuttgart (2016). ISBN 978-3-510-65283-9.
↑ (en) Gaudig, G., Krebs, M., Prager, A., Wichmann, S. (28 augustus 2018). Sphagnum Farming From Species Selection to the Production of Growing Media: A Review. Mires and Peat 20. DOI:10.19189/MaP.2018.OMB.340.

[1] Brochure nationaal park de groote peel, Brochure IVN, november 2001

[2] (en) Magazine, Smithsonian, How Humble Moss Healed the Wounds of Thousands in World War I. Smithsonian Magazine (28 april 2017). Geraadpleegd op 29 juni 2023.

[3] Paludiculture, productive use of wet peatlands: climate protection, biodiversity, regional economic benefits. Schweizerbart Science Publishers, Stuttgart (2016). ISBN 978-3-510-65283-9.

[4] (en) Gaudig, G., Krebs, M., Prager, A., Wichmann, S. (28 augustus 2018). Sphagnum Farming From Species Selection to the Production of Growing Media: A Review. Mires and Peat 20. DOI:10.19189/MaP.2018.OMB.340.

[1]

[2]

[3]

[4]

*Sectie Sphagnum:*	S. centrale (Broekbosveenmos) · S. divinum (Hoogveenveenmos) · S. imbricatum (Gewimperd veenmos) · S. medium (Stomp hoogveenveenmos) · S. molle (Week veenmos) · S. palustre (Gewoon veenmos) · S. papillosum (Wrattig veenmos)
*Sectie Acutifolia:*	S. capillifolium (Stijf veenmos) · S. fimbriatum (Gewimperd veenmos) · S. fuscum (Bruin veemos) · S. girgensohnii (Gerafeld veenmos) · S. quinquefarium (Bosveenmos) · S. rubellum (Rood veenmos) · S. rusowii (Violet veenmos) · S. subnitens (Glanzend veenmos)
*Sectie Squarrosa:*	S. squarrosum (Haakveenmos) · S. teres (Sparrig veenmos)
*Sectie Cuspidata:*	S. angustifolium (Smalbladig veenmos) · S. balticum (Baltisch veenmos) · S. cuspidatum (Waterveenmos) · S. fallax (Fraai veenmos)· S. flexuosum (Slank veenmos) · S. majus (Dof veenmos) · S. pulchrum (Vijfrijig veenmos) · S. riparium (Uitgebeten veenmos) · S. tenellum (Zacht veenmos)
*Sectie Rigida:*	S. compactum (Kussentjesveenmos)
*Sectie Subsecunda:*	S. contortum (Trilveenveenmos) · S. platyphyllum (Lepelbladveenmos) · S. subsecundum (Moerasveenmos) · S. denticulatum (Geoord veenmos)