Pergi ke kandungan

Polinesia Perancis

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Polinesia Perancis
Polynésie française
Pōrīnetia Farāni
Jata Polinesia Perancis
Jata
Peta yang menunjukkan kedudukan Polinesia Perancis di Oceania
Kedudukan Polinesia Perancis di Oceania
Ibu negaraPapeete
Bahasa rasmiPerancis
Bahasa-bahasa PolinesiaTahiti, Marquesas, Paumotu dan Mangareva
PemerintahKolektiviti seberang laut berautonomi
• Presiden
Moetai Brotherson
• Presiden Perhimpunan
Antony Géros
• Pesuruhjaya Tinggi Republik
Alexandre Rochatte
Badan perundanganPerhimpunan Polinesia Perancis
Keluasan
• Jumlah
4,167 km2 (1,609 bt2)[1]
Populasi
• Perkiraan 2025
279,505
• Bancian penduduk tahun 2022
278,786
Gini (2018)40.0[2]
sederhana
HDI (2022)▲ 0.803[3]
sangat tinggi (72)
Mata wangFranc CFP (XPF)
Kod panggilan+689
DPT internet.pf

Polinesia Perancis (Jawi: ڤولينيسيا ڤرنچيس; bahasa Perancis: Polynésie française; bahasa Tahiti: Pōrīnetia Farāni) ialah sebuah kolektiviti seberang laut berautonomi milik Republik Perancis di bahagian selatan Lautan Pasifik. Undang-undang organik Perancis mentakrifkannya sebagai sebuah collectivité d'outre-mer yang autonominya ditadbir menurut Perkara 74 Perlembagaan Perancis.[4] Wilayah ini terdiri daripada lima gugusan kepulauan geografi utama, iaitu Kepulauan Masyarakat, Kepulauan Tuamotu, Kepulauan Gambier, Kepulauan Marquesas dan Kepulauan Austral. Tahiti, dalam Kepulauan Masyarakat, merupakan pulau terbesar dan pusat penduduk utamanya, manakala Papeete di Tahiti ialah ibu wilayah.[5] Anggaran rasmi pada 31 Disember 2025 mencatatkan 279,505 penduduk.[6]

Polinesia Perancis mempunyai institusi eksekutif dan perundangan sendiri, tetapi kekal sebagai sebahagian daripada Republik Perancis. Bahasa Perancis merupakan satu-satunya bahasa rasmi, sementara bahasa Tahiti, Marquesas, Paumotu dan Mangareva diiktiraf oleh undang-undang sebagai bahasa Polinesia Perancis.[7] Pada peringkat antarabangsa, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menyenaraikan semula Polinesia Perancis pada 2013 sebagai sebuah Wilayah Tidak Berkerajaan Sendiri, dengan Perancis sebagai kuasa pentadbir.[8]

Kepulauan yang kini membentuk Polinesia Perancis telah didiami oleh masyarakat Polinesia berabad-abad sebelum kedatangan orang Eropah. Penguasaan Perancis bermula pada abad ke-19 melalui pengilhakan Kepulauan Marquesas dan pembentukan naungan terhadap Tahiti pada 1842. Wilayah yang dikuasai Perancis kemudiannya disatukan secara berperingkat, menjadi wilayah seberang laut pada 1946 dan memperoleh nama Polynésie française pada 1957. Proses pemindahan kuasa kepada institusi tempatan berkembang melalui statut autonomi pada 1977, 1984 dan 1996 sebelum statut semasa diperkenalkan pada 2004.[9] Antara 1966 dengan 1996, Perancis turut menjalankan ujian dan eksperimen nuklear di atol Moruroa dan Fangataufa, suatu warisan sejarah yang terus mempunyai kepentingan politik dan sosial di wilayah itu.[10] Ekonominya pada masa kini banyak bergantung pada sektor perkhidmatan dan permintaan luar, khususnya pelancongan, di samping kegiatan seperti pengeksportan produk mutiara.[11]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Penempatan orang Polinesia dan hubungan dengan Eropah

[sunting | sunting sumber]

Nenek moyang masyarakat Polinesia berasal daripada rumpun penutur Austronesia yang bergerak merentasi Pasifik secara berperingkat sebelum mendiami kepulauan di Polinesia Timur. Kronologi penempatan awal masih bergantung pada kaedah dan tapak arkeologi yang dinilai. Analisis pentarikhan radiokarbon berketepatan tinggi yang diterbitkan pada 2011 meletakkan penempatan terawal yang dapat dikenal pasti dengan kukuh di Kepulauan Masyarakat sekitar 1025 hingga 1120 Masihi, diikuti penyebaran pesat ke sebahagian besar Polinesia Timur sekitar 1190 hingga 1290.[12] Bagi Kepulauan Marquesas, ringkasan arkeologi UNESCO pula menyatakan bahawa masyarakat pelaut telah tiba sekitar tahun 1000 dan seterusnya membentuk petempatan serta sistem pemerintahan berasaskan kepimpinan tempatan di lembah-lembah kepulauan tersebut.[13]

Hubungan yang didokumentasikan dengan orang Eropah bermula pada abad ke-16. Ekspedisi Sepanyol pimpinan Álvaro de Mendaña de Neira tiba di Marquesas pada 1595, manakala hubungan Eropah dengan Tahiti meningkat dengan ketibaan Samuel Wallis pada 1767, Louis Antoine de Bougainville pada 1768 dan James Cook pada 1769; Cook kemudiannya kembali ke Tahiti dan melawat beberapa kepulauan lain di rantau tersebut.[14] Pada abad ke-19, kegiatan mubaligh Protestan yang berkait rapat dengan pengaruh British dan mubaligh Katolik Perancis bertindih dengan persaingan politik antara kuasa-kuasa Eropah, khususnya di Tahiti.[14]

Pada Mei 1842, Laksamana Abel Aubert du Petit-Thouars mengambil alih Kepulauan Marquesas bagi pihak Perancis.[13][15] Pada September tahun yang sama, naungan Perancis dibentuk ke atas kerajaan Ratu Pōmare IV, meliputi Kepulauan Angin serta sebahagian Kepulauan Tuamotu dan Kepulauan Austral. Kedudukan ini akhirnya distabilkan melalui Konvensyen Jarnac pada 19 Jun 1847, yang mengiktiraf naungan Perancis sambil mengekalkan kemerdekaan Kepulauan Bawah Angin pada ketika itu.[15]

Potret Ratu Pōmare IV dari Tahiti dalam pakaian abad ke-19
Ratu Pōmare IV dari Tahiti, dilukis oleh Charles Giraud pada 1851.

Penguasaan Perancis dan perkembangan autonomi

[sunting | sunting sumber]

Selepas kemangkatan Pōmare IV pada 1877, takhta Tahiti diwarisi oleh puteranya, Pōmare V. Pada 29 Jun 1880, Pōmare V menyerahkan wilayah kerajaannya kepada Perancis melalui suatu perjanjian yang diratifikasi pada 30 Disember tahun yang sama, lalu menjadikan Tahiti dan wilayah tanggungannya sebuah tanah jajahan Perancis.[16] Penguasaan Perancis ke atas kepulauan lain diperkukuh secara berperingkat pada penghujung abad ke-19; Kepulauan Bawah Angin diilhakkan pada 1897, manakala penyatuan Kepulauan Austral diselesaikan sekitar 1900 hingga 1901.[15][17]

Pada 28 Disember 1885, sebuah dekri menyusun wilayah-wilayah Perancis di rantau tersebut sebagai Établissements français de l'Océanie (EFO), atau Penempatan Perancis di Oceania, di bawah seorang gabenor yang dibantu oleh majlis privi. Dekri yang sama turut mewujudkan sebuah majlis am sebagai badan perwakilan tempatan, walaupun pentadbiran kolonial kekal sangat berpusat pada gabenor.[16] Bentuk perwakilan tempatan kemudiannya berubah beberapa kali, daripada majlis am kepada majlis pentadbiran pada 1903 dan delegasi ekonomi dan kewangan pada 1932.[18]

Walaupun jauh daripada medan utama peperangan di Eropah, Papeete dibedil oleh kapal perang Jerman pada 22 September 1914 semasa Perang Dunia Pertama. Semasa Perang Dunia Kedua, EFO menyertai Perancis Bebas, dan sukarelawan dari wilayah itu berkhidmat dalam Batalion Pasifik bersama pasukan Perancis Bebas.[14]

Perubahan institusi yang lebih ketara bermula pada penghujung perang. Dekri 31 Ogos 1945 mewujudkan perhimpunan perwakilan pertama EFO yang terdiri daripada 20 anggota yang dipilih melalui hak mengundi sejagat secara langsung.[18] Selepas penerimaan Perlembagaan Republik Perancis Keempat pada 1946, EFO menjadi sebuah wilayah seberang laut. Penduduknya memperoleh kewarganegaraan Perancis dan wilayah itu turut mendapat perwakilan di Parlimen Perancis.[18] Pelaksanaan loi-cadre Defferre melalui dekri 22 Julai 1957 menandai langkah penting seterusnya: wilayah tersebut mengambil nama Polynésie française atau Polinesia Perancis, sebuah majlis kerajaan diwujudkan dan kuasa perhimpunan wilayah diperluas, walaupun kuasa eksekutif utama masih berada pada gabenor.[18]

Proses autonomi kemudiannya berkembang melalui beberapa statut berturut-turut. Undang-undang 12 Julai 1977 memberikan autonomi pengurusan pentadbiran dan kewangan yang lebih luas serta menetapkan bidang kuasa am bagi institusi wilayah, sementara negara Perancis menjalankan bidang kuasa yang dikhaskan kepadanya.[19][18] Statut 6 September 1984 mentakrifkan Polinesia Perancis sebagai sebuah wilayah seberang laut yang mempunyai autonomie interne atau autonomi dalaman dalam Republik. Statut itu memperkukuh institusi tempatan dan membentuk kerajaan wilayah yang presidennya dipilih oleh perhimpunan wilayah daripada kalangan anggotanya.[20]

Undang-undang organik 12 April 1996 memperluas lagi autonomi dengan memberikan bidang kuasa tambahan kepada wilayah dan institusi perwakilannya.[21] Kerangka utama yang berkuat kuasa kini ditetapkan oleh Undang-undang Organik 27 Februari 2004. Statut ini menyifatkan Polinesia Perancis sebagai pays d'outre-mer dalam Republik dan, dari segi perlembagaan Perancis, sebagai sebuah kolektiviti seberang laut yang autonominya ditadbir menurut Perkara 74 Perlembagaan Perancis. Undang-undang tersebut juga menetapkan bahawa wilayah itu mentadbir dirinya secara bebas dan demokratik melalui wakil yang dipilih serta referendum tempatan, dalam batas bidang kuasa yang ditentukan oleh statut.[22]

Status Polinesia Perancis dalam proses dekolonisasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu berkembang secara berasingan daripada kedudukannya menurut undang-undang Perancis. Pada 17 Mei 2013, Perhimpunan Agung PBB menerima Resolusi 67/265 tanpa undian dan memasukkan semula Polinesia Perancis dalam kerangka Wilayah Tidak Berkerajaan Sendiri, dengan persoalan penentuan nasib sendiri wilayah itu diletakkan semula dalam agenda dekolonisasi PBB.[23] Menurut undang-undang Perancis, pada masa yang sama Polinesia Perancis kekal sebagai kolektiviti seberang laut autonomi yang tertakluk kepada Perkara 74 Perlembagaan Perancis.[22]

Ujian nuklear

[sunting | sunting sumber]

Dalam konteks penyahjajahan Algeria dan pemindahan program ujian nuklear Perancis daripada Sahara, Majlis Pertahanan Perancis memutuskan pada 27 Julai 1962 untuk membina sebuah pusat ujian baharu di Polinesia Perancis, iaitu Centre d'expérimentation du Pacifique (CEP), dengan Moruroa dan Fangataufa dipilih sebagai tapak utama.[24] Ujian pertama di Polinesia Perancis, yang diberi nama kod Aldébaran, dilakukan di Moruroa pada 2 Julai 1966.[24]

Antara 1966 dengan 1996, Perancis menjalankan sejumlah 193 ujian nuklear di Polinesia Perancis. Daripada jumlah itu, 46 merupakan ujian atmosfera yang dilakukan antara 1966 dengan 1974, manakala 147 lagi ialah ujian bawah tanah yang dijalankan antara 1975 dengan 1996 di bawah daratan atau lagun Moruroa dan Fangataufa.[25] Oleh itu, pembahagian 193 ujian tersebut merujuk kepada kaedah pelaksanaan, bukannya 41 ujian atmosfera, 137 ujian bawah tanah dan 15 eksperimen keselamatan yang berasingan. Ujian terakhir, Xouthos, ialah ujian bawah tanah yang dilakukan di Fangataufa pada 27 Januari 1996.[26]

Imej satelit hitam putih atol Moruroa dan kemudahan tapak ujian pada 1967
Imej satelit pengintipan KH-7 bagi Moruroa pada 26 Mei 1967, ketika atol itu digunakan sebagai tapak ujian nuklear Perancis.

Kesan ujian nuklear terhadap kesihatan, alam sekitar dan masyarakat, serta soal pengiktirafan dan pampasan, terus menjadi sebahagian penting daripada hubungan antara negara Perancis dengan Polinesia Perancis. Kepakaran kolektif yang diterbitkan oleh Inserm pada 2021 meneliti bukti mengenai akibat kesihatan ujian tersebut dan menekankan kerumitan menilai pendedahan serta kesan jangka panjang terhadap penduduk dan kakitangan yang terlibat.[25] Undang-undang Perancis 5 Januari 2010 menetapkan hak untuk mendapatkan pampasan penuh bagi orang yang memenuhi syarat undang-undang dan menghidap penyakit akibat radiasi yang dikaitkan dengan pendedahan kepada sinaran mengion daripada ujian nuklear Perancis.[27] Permohonan pampasan kini diputuskan oleh Comité d'indemnisation des victimes des essais nucléaires (CIVEN), sebuah pihak berkuasa pentadbiran bebas.[28]

Sejak 2019, statut autonomi Polinesia Perancis turut mengandungi peruntukan khusus mengenai warisan ujian nuklear. Perkara 6-1 mengiktiraf sumbangan Polinesia Perancis kepada pembinaan keupayaan pencegahan nuklear dan pertahanan Perancis, menetapkan bahawa syarat pampasan bagi penyakit akibat radiasi ditentukan oleh undang-undang, serta mewajibkan negara Perancis menyelenggara dan memantau tapak di Moruroa dan Fangataufa dan menyokong penyesuaian ekonomi dan struktur selepas berakhirnya ujian.[29]

Geografi dan alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

Kepulauan dan bentuk muka bumi

[sunting | sunting sumber]

Polinesia Perancis terletak di bahagian selatan Lautan Pasifik dan terdiri daripada gugusan pulau yang tersebar merentasi kawasan lautan yang sangat luas. Lima gugusan geografi utamanya ialah Kepulauan Masyarakat, Kepulauan Tuamotu, Kepulauan Gambier, Kepulauan Marquesas dan Kepulauan Austral. Kepulauan Masyarakat pula terbahagi kepada Kepulauan Windward (Îles du Vent) dan Kepulauan Leeward (Îles Sous-le-Vent).[30]

Peta topografi Polinesia Perancis yang menunjukkan gugusan kepulauan utamanya
Peta topografi Polinesia Perancis yang menunjukkan taburan gugusan kepulauan utamanya.

Menurut Institut de la statistique de la Polynésie française (ISPF), Polinesia Perancis mempunyai 119 pulau, dengan 73 daripadanya berpenghuni. Jumlah keluasan tanah timbul ialah kira-kira 3,760 km², manakala zon ekonomi eksklusif (ZEE) wilayah ini meliputi kira-kira 5.5 juta km².[31]

Bentuk muka bumi berbeza dengan ketara antara gugusan. Tahiti, Moorea, kepulauan Marquesas, Kepulauan Austral dan sebahagian Kepulauan Gambier terdiri terutamanya daripada pulau tinggi yang berasal daripada aktiviti gunung berapi, manakala Kepulauan Tuamotu didominasi oleh atol karang rendah yang mengelilingi lagun. Tahiti mempunyai keluasan kira-kira 1,042 km² dan menempatkan titik tertinggi Polinesia Perancis, Gunung Orohena, yang mencapai 2,241 m. Kepulauan Marquesas pula dicirikan oleh pergunungan curam, lembah yang terhiris dalam dan pantai bertebing, serta tidak mempunyai terumbu karang moden yang meluas seperti kebanyakan gugusan lain di wilayah ini.[30]

Pemandangan udara Bora Bora yang menunjukkan pulau bergunung, lagun dan terumbu karang
Bora Bora memperlihatkan gabungan pulau gunung berapi tinggi, lagun dan terumbu karang yang mencirikan sebahagian Kepulauan Masyarakat.

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Polinesia Perancis secara umum beriklim tropika panas dan lembap, tetapi keadaan setempat berbeza mengikut latitud, ketinggian, bentuk muka bumi dan pendedahan kepada angin lazim. Di kebanyakan kepulauan, tempoh November hingga April lebih panas dan lembap, manakala Mei hingga Oktober secara relatif lebih sejuk dan kering. Kepulauan Marquesas pada umumnya lebih kering dan cerah berbanding Tahiti, sementara Kepulauan Austral yang terletak lebih jauh ke selatan mempunyai suhu yang lebih sederhana dan hujan yang lebih sekata sepanjang tahun.[30]

Perbezaan iklim antara kepulauan bermakna data daripada satu stesen tidak mewakili seluruh Polinesia Perancis. Sebagai gambaran bagi Tahiti, normal klimatologi 1991–2020 di stesen Tahiti–Faaa menunjukkan suhu purata tahunan 26.9 °C, dengan purata suhu maksimum harian 30.3 °C dan purata suhu minimum 23.5 °C. Purata hujan tahunan ialah 1,578.8 mm.[32]

Data iklim untuk Tahiti–Faaa (normal 1991–2020)
Bulan Jan Feb Mac Apr Mei Jun Jul Ogo Sep Okt Nov Dis Tahun
Purata maksimum suhu harian, °C 31.0 31.1 31.5 31.3 30.4 29.6 29.2 29.0 29.3 29.7 30.4 30.6 30.3
Purata suhu harian, °C 27.7 27.8 28.1 27.9 27.0 26.1 25.6 25.4 25.8 26.3 27.2 27.5 26.9
Purata minimum suhu harian, °C 24.4 24.5 24.7 24.5 23.6 22.6 22.1 21.9 22.3 23.0 23.9 24.3 23.5
Purata kerpasan, mm 267.6 244.5 166.5 99.2 104.1 74.5 44.1 41.3 50.1 102.7 105.1 279.1 1,578.8
Purata suhu maksimum harian, °F 87.8 88.0 88.7 88.3 86.7 85.3 84.6 84.2 84.7 85.5 86.7 87.1 86.5
Purata suhu harian, °F 81.9 82.0 82.6 82.2 80.6 79.0 78.1 77.7 78.4 79.3 81.0 81.5 80.4
Purata suhu minimum harian, °F 75.9 76.1 76.5 76.1 74.5 72.7 71.8 71.4 72.1 73.4 75.0 75.7 74.3
Purata kerpasan, inci 10.54 9.63 6.56 3.91 4.10 2.93 1.74 1.63 1.97 4.04 4.14 10.99 62.16
Sumber: [32]

Alam sekitar dan pemuliharaan

[sunting | sunting sumber]

Keterpencilan geografi Polinesia Perancis telah menghasilkan tahap endemisme daratan yang sangat tinggi. Direktorat Alam Sekitar Polinesia Perancis (DIREN) merekodkan kira-kira 885 spesies tumbuhan vaskular asli, termasuk sekitar 551 spesies endemik, bersamaan kira-kira 62% daripada jumlah tersebut. Tahap kekayaan dan endemisme marin secara keseluruhannya lebih rendah berbanding ekosistem daratan, dan pengetahuan mengenai sesetengah kumpulan organisma laut masih tidak lengkap.[33]

Kepulauan Marquesas mempunyai kepentingan khusus dari segi biodiversiti, geologi dan warisan budaya. Pada 2024, Jawatankuasa Warisan Dunia UNESCO memasukkan tapak bersiri campuran Te Henua Enata – The Marquesas Islands ke dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO berdasarkan kriteria budaya dan semula jadi. Tapak tersebut terdiri daripada tujuh komponen dan merangkumi landskap gunung berapi, lembah dan kawasan laut yang menyokong tahap endemisme daratan dan marin yang tinggi.[34]

Pemandangan Teluk Taiohae yang dikelilingi bentuk muka bumi bergunung di Nuku Hiva
Teluk Taiohae di Nuku Hiva, yang memperlihatkan bentuk muka bumi curam Kepulauan Marquesas.

Ekosistem daratan, pesisir, lagun dan terumbu karang menghadapi pelbagai tekanan akibat kegiatan manusia. DIREN mengenal pasti pembangunan dan pembandaran, pemusnahan serta pemecahan habitat, pencemaran dan spesies asing invasif sebagai antara ancaman utama kepada habitat semula jadi. Terumbu karang turut terjejas oleh pemendapan sedimen dari daratan, pencemaran air, kegiatan tertentu yang merosakkan habitat dan peningkatan suhu laut yang boleh mencetuskan pemutihan karang.[35]

Perubahan iklim menambah tekanan terhadap persekitaran pulau melalui peningkatan suhu, kejadian cuaca ekstrem dan kenaikan aras laut, dengan implikasi khusus bagi atol rendah, kawasan pesisir, sumber makanan dan prasarana. Kerajaan Polinesia Perancis menangani isu mitigasi dan penyesuaian melalui Plan Climat de la Polynésie française, yang pelan tindakannya bagi 2024–2030 diterima pakai oleh Perhimpunan Polinesia Perancis pada Disember 2024.[36][37]

Pemuliharaan laut pada skala wilayah dilaksanakan antara lain melalui kawasan laut terurus Tainui Atea, yang diklasifikasikan pada 2018. Pelan pengurusannya bagi 2023–2037 merangkumi kira-kira 4.55 juta km², dari batas luar laut wilayah pada 12 batu nautika hingga batas luar ZEE pada 200 batu nautika, dan memberi tumpuan kepada pemuliharaan spesies marin, ekosistem laut dalam, sumber perikanan serta pengurusan ruang laut.[38] Pada September 2025, Perintah No. 1828 CM memperkukuh rejim perlindungan tersebut dengan, antara lain, melarang eksploitasi sumber mineral di ruang laut dan dasar laut serta mewujudkan kawasan perlindungan dan zon perikanan terkawal tambahan di beberapa kepulauan.[39]

Politik dan pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Status perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Polinesia Perancis merupakan sebahagian daripada Republik Perancis tetapi mempunyai tahap autonomi yang luas. Perkara 1 Undang-undang Organik 2004 menyatakan bahawa wilayah ini merupakan sebuah pays d'outre-mer au sein de la République dari segi peristilahan statut dan, dari segi undang-undang, sebuah collectivité d'outre-mer yang autonominya ditadbir oleh Perkara 74 Perlembagaan Perancis.[22]

Undang-undang organik membahagikan bidang kuasa antara Negara Perancis, institusi Polinesia Perancis dan komun. Polinesia Perancis mempunyai kerajaan, presiden dan perhimpunan yang dipilih, manakala Negara Perancis diwakili di wilayah ini oleh seorang pesuruhjaya tinggi Republik.

Status ini berasingan daripada klasifikasi PBB. Perhimpunan Agung PBB melalui Resolusi 67/265 pada 17 Mei 2013 memasukkan semula Polinesia Perancis ke dalam senarai Wilayah Tidak Berkerajaan Sendiri. Perancis disenaraikan PBB sebagai kuasa pentadbir wilayah tersebut.[8]

Institusi politik

[sunting | sunting sumber]

Perhimpunan Polinesia Perancis ialah badan perundangan wilayah. Presiden Polinesia Perancis dipilih oleh perhimpunan dan mengetuai kerajaan wilayah. Selepas pilihan raya wilayah 2023, Moetai Brotherson dipilih sebagai presiden pada 12 Mei 2023 dengan 38 daripada 57 undi yang diberikan oleh anggota perhimpunan.[40] Beliau masih memegang jawatan itu pada 2026.[41]

Bangunan Perhimpunan Polinesia Perancis di Papeete
Bangunan Perhimpunan Polinesia Perancis di Papeete.
Institusi politik utama Polinesia Perancis
Institusi atau jawatan Penyandang Mula berkhidmat Kaedah pemilihan atau pelantikan Peranan
Presiden Polinesia Perancis Moetai Brotherson[41]12 Mei 2023[40]Dipilih oleh Perhimpunan Polinesia PerancisMengetuai kerajaan Polinesia Perancis
Presiden Perhimpunan Polinesia Perancis Antony Géros[42]11 Mei 2023[43]Dipilih oleh anggota perhimpunanMempengerusikan badan perundangan wilayah
Pesuruhjaya Tinggi Republik Alexandre Rochatte[44]1 September 2025[45]Dilantik melalui dekri Presiden Republik PerancisMewakili Negara Perancis di Polinesia Perancis

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Pentadbiran Negara Perancis membahagikan Polinesia Perancis kepada lima pembahagian pentadbiran. Pembahagian ini tidak sepenuhnya sama dengan lima kepulauan geografi: Tuamotu dan Gambier digabungkan dalam satu pembahagian, sementara Kepulauan Masyarakat dibahagikan kepada Kepulauan Windward dan Kepulauan Leeward.

Polinesia Perancis mempunyai 48 komun. Banci 2022 membezakan antara population municipale atau penduduk perbandaran yang menetap secara biasa dengan population totale, yang turut merangkumi penduduk yang dikira secara berasingan.[46]

Pembahagian pentadbiran dan penduduk menurut banci 2022[46]
Pembahagian pentadbiran Kepulauan geografi Bilangan komun Penduduk perbandaran Penduduk keseluruhan
Kepulauan Windward Kepulauan Masyarakat13209,980212,521
Kepulauan Leeward Kepulauan Masyarakat736,00736,724
Kepulauan Marquesas Kepulauan Marquesas69,4789,839
Kepulauan Austral Kepulauan Austral56,5926,850
Tuamotu-Gambier Kepulauan Tuamotu dan Kepulauan Gambier1716,72917,213
Jumlah Lima gugusan kepulauan48278,786283,147

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk

[sunting | sunting sumber]

Banci 2022 menetapkan penduduk perbandaran (population municipale) Polinesia Perancis pada 278,786 orang. Bagi tujuan perundangan dan pentadbiran, angka penduduk keseluruhan (population totale) pula ialah 283,147 orang. Perbezaan 4,361 orang itu terdiri daripada penduduk yang dikira secara berasingan (population comptée à part), iaitu individu yang kediaman biasanya terletak di komun lain tetapi masih mempunyai hubungan kediaman dengan komun berkenaan. Oleh sebab seseorang dalam kategori ini juga dikira sebagai penduduk munisipal di tempat kediaman biasanya, jumlah penduduk keseluruhan boleh merangkumi pengiraan berganda antara komun dan tidak sama dengan bilangan pemastautin unik.[46][47]

Papeete di pesisir Tahiti dengan Moorea di latar belakang
Papeete di Tahiti dan pulau Moorea dilihat dari Pīra'e.

Penduduk tertumpu dengan ketara di Kepulauan Windward, yang mempunyai 209,980 penduduk munisipal pada 2022, kira-kira tiga perempat daripada keseluruhan penduduk Polinesia Perancis. Di Tahiti, kawasan bandar yang terbentang dari Punaauia di barat hingga Mahina di utara menempatkan 64.8% penduduk pulau itu. Walau bagaimanapun, pertumbuhan semakin beralih ke kawasan luar pusat bandar: antara 2017 dengan 2022, penduduk kawasan bandar Tahiti bertambah hanya 0.4%, berbanding 2.6% di kawasan luar bandar. Dalam tempoh yang sama, penduduk seluruh Polinesia Perancis meningkat 1.0%, atau purata kira-kira 570 orang setahun. Kadar ini meneruskan penyusutan pertumbuhan jangka panjang berbanding 6.0% antara 2002 dengan 2007, 3.3% antara 2007 dengan 2012 dan 2.9% antara 2012 dengan 2017.[48]

Perubahan penduduk juga berbeza mengikut kepulauan. Dari 2017 hingga 2022, penduduk Kepulauan Windward meningkat 1.3%, Kepulauan Leeward 1.7% dan Kepulauan Marquesas 1.4%, manakala Kepulauan Austral menyusut 5.4% dan Tuamotu-Gambier 0.9%.[48] Perbezaan ini mencerminkan penumpuan penduduk dan tarikan migrasi yang berterusan ke Tahiti dan Moorea, khususnya kawasan bandar Kepulauan Windward.[49]

Anggaran tahunan Institut Statistik Polinesia Perancis (ISPF), yang menggabungkan hasil banci, statistik kelahiran dan kematian serta andaian tentang migrasi, meletakkan penduduk pada 31 Disember 2025 pada 279,505 orang, berbanding 279,478 pada akhir 2024. Kadar pertumbuhan keseluruhan pada 2025 hanya 0.01%, sedangkan kadar pertumbuhan semula jadi masih positif pada 0.48%, dengan lebihan semula jadi sebanyak 1,328 orang.[50] Kelambatan ini berkait dengan penurunan kelahiran, penuaan penduduk dan defisit migrasi yang berterusan. Pada 2025, sebanyak 3,170 kelahiran hidup dicatatkan dan kadar kesuburan jumlah menurun kepada 1.6 anak bagi setiap wanita, tahap terendah yang pernah direkodkan oleh ISPF bagi Polinesia Perancis.[51]

Bahasa dan pendidikan bahasa

[sunting | sunting sumber]

Bahasa Perancis ialah satu-satunya bahasa rasmi Polinesia Perancis. Menurut Perkara 57 Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004 portant statut d'autonomie de la Polynésie française, penggunaannya diwajibkan bagi badan undang-undang awam, badan swasta yang menjalankan tugas perkhidmatan awam serta dalam hubungan pengguna dengan pentadbiran dan perkhidmatan awam. Undang-undang yang sama menyifatkan bahasa Tahiti sebagai unsur asas identiti budaya Polinesia Perancis dan, secara berasingan daripada status rasmi bahasa Perancis, menyenaraikan bahasa Perancis, Tahiti, Marquesas, Paumotu dan Mangareva sebagai bahasa Polinesia Perancis. Orang perseorangan dan badan swasta bebas menggunakan bahasa-bahasa tersebut dalam urusan dan perjanjian persendirian.[7]

Bahasa Perancis juga mempunyai penggunaan yang meluas dalam kehidupan seharian. Dalam banci 2022, 76.2% penduduk berumur 15 tahun ke atas melaporkan bahasa Perancis sebagai bahasa yang dituturkan dalam keluarga.[52] Pada masa yang sama, bahasa Tahiti dan bahasa Polinesia lain terus mempunyai kedudukan undang-undang dan pendidikan yang tersendiri.[7]

Bahasa Tahiti diajar sebagai mata pelajaran dalam waktu persekolahan biasa di institusi prasekolah dan sekolah rendah, sekolah menengah serta institusi pengajian tinggi. Perhimpunan Polinesia Perancis boleh memutuskan supaya bahasa Tahiti digantikan dengan bahasa Polinesia lain di sekolah atau institusi tertentu. Perkara 57 turut menetapkan bahawa pengajian dan kaedah pengajaran bahasa serta budaya Tahiti dimasukkan dalam latihan tenaga pengajar.[7]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Struktur dan pertumbuhan ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Ekonomi Polinesia Perancis didominasi oleh sektor tertiari dan dicirikan oleh pasaran domestik yang kecil, perusahaan berskala kecil serta pergantungan yang tinggi pada bekalan dari luar. Pada 2024, sektor tertiari menggaji kira-kira lapan daripada sepuluh pekerja bergaji, manakala sektor sekunder yang merangkumi industri dan pembinaan menggaji sekitar 16% dan sektor primer sekitar 2%. Perusahaan sangat kecil juga mendominasi kegiatan ekonomi; daripada 39,358 perusahaan aktif yang direkodkan dalam bidang industri, pembinaan, perdagangan dan perkhidmatan pada akhir 2024, 93% mempunyai tidak lebih daripada dua orang pekerja.[53]

Kedudukan kepulauan yang jauh daripada pasaran perdagangan utama meningkatkan kos pengangkutan barangan dan menyumbang kepada pergantungan terhadap import. Kajian Institut de la statistique de la Polynésie française (ISPF) mengenai fret antarabangsa menunjukkan bahawa kesan kos pengangkutan terhadap nilai import jauh lebih besar berbanding di Perancis metropolitan.[54] Institut d'émission d'outre-mer (IEOM) pula menyifatkan imbangan pembayaran Polinesia Perancis sebagai mempunyai keperluan pembiayaan struktur, terutamanya akibat ketidakseimbangan perdagangan barangan. Kekurangan ini sebahagian besarnya diimbangi oleh pemindahan awam daripada negara Perancis dan hasil perkhidmatan pelancongan.[55]

Menurut akaun ekonomi pantas ISPF yang diterbitkan pada Jun 2026, keluaran dalam negara kasar (KDNK) Polinesia Perancis dianggarkan sebanyak 729 bilion franc CFP pada 2025. KDNK benar berkembang sebanyak 1.2%, sama dengan kadar 2024 yang telah disemak, manakala KDNK nominal meningkat sebanyak 2.2%. Inflasi tahunan purata ialah 1.3%. KDNK per kapita mencapai kira-kira 2.6 juta franc CFP pada harga semasa.[11]

Pertumbuhan pada 2025 terutamanya berpunca daripada permintaan luaran, yang menyumbang 1.3 mata peratusan kepada pertumbuhan KDNK, sedangkan permintaan dalam negeri memberikan sumbangan negatif sebanyak 0.1 mata. Penggunaan isi rumah hampir tidak berubah, dengan pertumbuhan benar hanya 0.1%, sementara pelaburan swasta meningkat sebanyak 0.8%. Perbelanjaan operasi dan pelaburan sektor awam pula secara bersama menyumbang sekitar 0.3 mata peratusan kepada pertumbuhan ekonomi.[11]

Pelancongan dan perdagangan luar

[sunting | sunting sumber]

Pelancongan merupakan pemacu utama pertumbuhan ekonomi dan sumber penting pendapatan luaran. Pada 2025, jumlah ketibaan pelancong meningkat sebanyak 6.6% kepada lebih 281,000 orang, suatu paras rekod, sementara perbelanjaan pelancong meningkat sebanyak 8.1% secara benar. Pertumbuhan dalam perkhidmatan pelancongan, termasuk penginapan dan pengangkutan, menjadi penyumbang utama kepada peningkatan eksport barangan dan perkhidmatan pada tahun tersebut.[11]

Penternakan mutiara hitam di lagun Kepulauan Gambier
Penternakan mutiara hitam di lagun Kepulauan Gambier.

Perdagangan barangan pula mencatatkan defisit yang besar. Pada 2025, nilai import sivil berjumlah 247.3 bilion franc CFP, berbanding 13.3 bilion franc CFP bagi eksport keluaran tempatan. Nilai eksport tempatan meningkat sebanyak 10.6% berbanding 2024, didorong terutamanya oleh produk mutiara. Produk mutiara bernilai 8.47 bilion franc CFP pada 2025, meningkat 15.9%, manakala eksport mutiara mentah sahaja bernilai 8.08 bilion franc CFP. Dari segi isi padu, eksport produk mutiara meningkat hampir satu pertiga.[56]

Perikanan merupakan satu lagi kegiatan eksport penting, tetapi prestasinya merosot pada 2025. Nilai eksport ikan dan krustasea turun sebanyak 31.4% kepada kira-kira 1.57 bilion franc CFP, manakala isi padunya berkurang sekitar 20%. Sebaliknya, peningkatan eksport mutiara membantu mengimbangi sebahagian kelemahan sektor perikanan dalam prestasi eksport tempatan keseluruhannya.[56]

Guna tenaga dan pendapatan

[sunting | sunting sumber]

Keadaan pasaran buruh secara keseluruhannya bertambah baik pada 2025 dari segi pengangguran, walaupun kadar guna tenaga berubah sedikit. Menurut kajian guna tenaga ISPF, 105,600 orang berumur 15 hingga 64 tahun mempunyai pekerjaan dan kadar guna tenaga ialah 57.5%, berbanding 57.7% pada 2024. Kadar pengangguran mengikut takrif Pertubuhan Buruh Antarabangsa turun daripada 7.5% kepada 6.7%, bersamaan kira-kira 7,600 orang yang menganggur.[57]

Dalam akaun ekonomi 2025, purata bilangan pekerja bergaji meningkat sebanyak 2.4%, bersamaan kira-kira 1,800 pekerjaan tambahan secara purata sepanjang tahun. Purata gaji meningkat sebanyak 1.7%, sementara pendapatan boleh guna kasar isi rumah bertambah sebanyak 2.9%. Selepas mengambil kira perubahan harga, pendapatan boleh guna benar meningkat sebanyak 1.6%, menunjukkan peningkatan kuasa beli walaupun pertumbuhan penggunaan isi rumah kekal lemah.[11]

Pembangunan manusia dan ketaksamaan

[sunting | sunting sumber]

Kajian bersama di bawah kerjasama CEROM antara IEOM, Agence française de développement dan ISPF menganggarkan Indeks Pembangunan Manusia (IPM) Polinesia Perancis pada 0.803 bagi 2022. Nilai tersebut meningkat daripada 0.781 pada 2012 dan meletakkan Polinesia Perancis dalam kategori pembangunan manusia sangat tinggi berdasarkan ambang yang digunakan oleh Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dalam perbandingan yang meliputi 194 negara, Polinesia Perancis berada di tangga ke-72 pada 2022, berbanding tangga ke-73 pada 2012.[3]

Peningkatan IPM tersebut terutamanya didorong oleh dimensi sosial. Indeks pendidikan menyumbang sekitar 60% daripada peningkatan IPM antara 2012 dengan 2022, berikutan pertambahan kira-kira setahun dalam purata tempoh persekolahan, manakala jangka hayat meningkat sebanyak 1.3 tahun. Sebaliknya, komponen taraf hidup hanya menyumbang sekitar 12% daripada peningkatan itu. Walaupun IPM Polinesia Perancis mencapai kategori sangat tinggi, nilainya masih di bawah Perancis metropolitan, yang mencatatkan 0.916 bagi tahun rujukan yang sama.[58]

Data terkini yang setara mengenai ketaksamaan pendapatan lebih terhad. Laporan suruhanjaya siasatan Senat Perancis yang diterbitkan pada Jun 2026 masih menggunakan pekali Gini 0.40 bagi Polinesia Perancis dengan tahun rujukan 2018. Laporan yang sama memberikan nilai 0.29 bagi Perancis metropolitan pada 2023; oleh sebab kedua-dua angka mempunyai tahun rujukan yang berlainan, angka tersebut tidak merupakan perbandingan serentak. Sumber berkenaan tidak memberikan nilai Polinesia Perancis yang lebih baharu, maka arah perubahan ketaksamaan selepas 2018 tidak dapat ditentukan daripada siri tersebut.[2]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]

Taburan pulau yang luas menjadikan pengangkutan udara dan laut penting untuk pergerakan penduduk, barangan dan pelawat antara kepulauan. Lapangan Terbang Tahiti-Faa'a merupakan satu-satunya pintu masuk udara antarabangsa Polinesia Perancis. Lapangan terbang tersebut dikendalikan oleh Aéroport de Tahiti di bawah pengawasan perkhidmatan penerbangan awam Negara Perancis.[59]

Terminal Lapangan Terbang Tahiti-Faa'a
Lapangan Terbang Tahiti-Faa'a, pintu masuk udara antarabangsa utama wilayah ini.

Direction de l'Aviation Civile Polinesia Perancis pula bertanggungjawab terhadap 46 aerodrom wilayah. Tiga daripadanya, di Bora Bora, Raiatea dan Rangiroa, dikendalikan oleh Aéroport de Tahiti di bawah pengawasannya, sementara 43 lagi dikendalikan secara langsung oleh pihak wilayah.[59]

Pengangkutan laut melengkapi rangkaian udara, terutama bagi penghantaran muatan serta hubungan antara pulau. Pada Julai 2024, perkhidmatan laut antara pulau disediakan oleh 20 buah kapal: lima beroperasi ke Moorea, lima di Kepulauan Leeward, tujuh di Tuamotu-Gambier, dua di Marquesas dan sebuah di Austral. Pada 2023, rangkaian tersebut mengangkut 461,481 tan muatan dan mencatat sekitar dua juta perjalanan penumpang, yang sebahagian besarnya melibatkan laluan ke Moorea.[60]

Budaya

[sunting | sunting sumber]

Budaya Polinesia Perancis mencerminkan kepelbagaian masyarakat kepulauan yang membentuk wilayah ini serta warisan bersama dalam lingkungan kebudayaan Polinesia. Tradisi lisan, bahasa-bahasa Polinesia tempatan, tapak upacara, seni ukir dan tatu, tekstil, tarian, nyanyian, pelayaran dan penggunaan va'a terus menjadi unsur penting kehidupan budaya. Amalan tersebut berkembang bersama pengaruh Eropah dan institusi moden, dan sebahagiannya kini dipelihara melalui tapak warisan, festival, muzium, pendidikan seni dan media.

Simbol kebangsaan

[sunting | sunting sumber]

Dalam kerangka perlembagaan Perancis, simbol Polinesia Perancis mempunyai kedudukan sebagai tanda khas wilayah dan bukannya sebagai pengganti lambang Republik Perancis. Perkara 1 Undang-undang Organik No. 2004-192 bertarikh 27 Februari 2004 memperuntukkan bahawa Polinesia Perancis boleh menentukan sendiri tanda khas yang mencerminkan keperibadiannya dalam acara rasmi awam, bersama-sama lambang kebangsaan dan tanda Republik.[61]

Bendera dan jata Polinesia Perancis diterima pakai pada 23 November 1984, beberapa bulan selepas pelaksanaan statut autonomi dalaman pada tahun yang sama. Lagu wilayah, Ia Ora 'O Tahiti Nui, diterima pakai oleh Perhimpunan Polinesia Perancis pada 10 Jun 1993.[62][63]

Seni dan seni bina

[sunting | sunting sumber]
Kompleks marae Taputapuātea di Raiatea
Kompleks marae di Taputapuātea, Raiatea, pusat upacara dan politik bersejarah yang menjadi teras Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Seni bina tradisional Polinesia berkait rapat dengan organisasi sosial, agama dan hubungan antara daratan dengan laut. Antara bentuknya yang paling penting ialah marae, ruang upacara dan sosial suci yang terdapat di seluruh Polinesia. Taputapuātea di Raiatea merupakan contoh utama tradisi ini. Tapak tersebut merangkumi landskap budaya dan laut dengan kompleks marae sebagai pusat politik, upacara, pengebumian dan keagamaan. Kedudukannya di tengah-tengah Segi Tiga Polinesia turut mencerminkan rangkaian politik, keagamaan dan pelayaran yang pernah menghubungkan masyarakat di rantau tersebut. Taputapuātea dimasukkan ke dalam Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2017.[64]

UNESCO menyenaraikan Te Henua Enata – The Marquesas Islands sebagai Tapak Warisan Dunia campuran pada 2024. Selain kepentingan ekologi Kepulauan Marquesas, tapak bersiri itu mendokumentasikan penempatan masyarakat Ènata dari sekitar abad ke-10 hingga abad ke-19. Tinggalan seni binanya termasuk paepae, iaitu pelantar batu kering bertingkat yang digunakan untuk kediaman dan upacara, serta tohua sebagai tempat perhimpunan dan me'ae sebagai ruang suci. Seni Marquesas turut dicirikan oleh arca tiki dan petroglif.[13]

Salah satu tradisi seni Marquesas yang masih diamalkan ialah Matatiki, seni grafik yang motifnya digunakan dalam ukiran, penghasilan tapa dan khususnya tatu dalam bentuk yang dikenali sebagai Patutiki. Pada 2020, Matatiki dimasukkan ke dalam inventori kebangsaan warisan budaya tidak ketara Perancis, hasil usaha pendokumentasian dan pemuliharaan yang melibatkan masyarakat Marquesas.[65]

Tekstil tīfaifai, yang dihasilkan melalui teknik aplikasi kain, berkembang selepas kedatangan mubaligh wanita dan kain kapas ke Polinesia pada penghujung abad ke-18 dan awal abad ke-19. Amalan tersebut kemudiannya berakar dalam pertukangan tempatan di Tahiti, dengan corak yang lazimnya dicipta oleh pembuatnya sendiri dan hasilnya digunakan dalam rumah, sebagai benda kenangan keluarga, pertukaran serta jualan.[66] Bagi melindungi nama tersebut daripada penggunaan pada barangan import, peraturan yang berkuat kuasa sepenuhnya pada 10 Januari 2026 menetapkan bahawa semua peringkat penghasilan produk yang dipasarkan sebagai tīfaifai hendaklah dilakukan di Polinesia Perancis dan penggunaan komersial nama itu dikhaskan kepada pengusaha pertukangan tradisional yang diluluskan atau struktur persatuan yang layak.[67]

Pemuliharaan, pendidikan dan penyebaran seni turut disokong oleh beberapa institusi awam, termasuk Muzium Tahiti dan Kepulauan, Conservatoire Artistique de la Polynésie française, Centre des Métiers d'Art de la Polynésie française dan Direction de la Culture et du Patrimoine.[68]

Kesusasteraan

[sunting | sunting sumber]

Kesusasteraan Polinesia pada asalnya berasaskan tradisi lisan yang memelihara salasilah, mitos, pengetahuan tentang tempat dan kisah masyarakat. Menurut pengkaji Daniel Margueron, kesusasteraan bertulis tentang dan dari Polinesia mula muncul bersama kedatangan pelayar Eropah sejak abad ke-16 dan berkembang dengan ketara selepas hubungan Eropah dengan Tahiti pada 1767. Korpus tersebut kemudiannya berkembang daripada catatan perjalanan dan penulisan orang luar kepada karya yang dihasilkan oleh penulis pribumi Polinesia sendiri.[69]

Dalam kesusasteraan Tahiti kontemporari, Flora Aurima-Devatine dan Chantal T. Spitz merupakan antara penulis utama yang menghubungkan penulisan dengan persoalan bahasa, ingatan dan identiti Mā'ohi. Kedua-duanya bersama lima penulis lain menubuhkan majalah sastera Littérama'ohi pada 2002. Kajian terhadap karya mereka menunjukkan penggunaan bahasa Perancis yang dipengaruhi bahasa Tahiti serta bentuk tradisi lisan seperti ‘ōrero, sekali gus mempertemukan warisan lisan dengan penulisan kontemporari.[70]

Muzik dan seni persembahan

[sunting | sunting sumber]
Penari Polinesia sedang membuat persembahan
Persembahan tarian Polinesia pada Heiva, 2019.

Tarian dan nyanyian mempunyai sejarah yang panjang dalam masyarakat Polinesia, tetapi amalan persembahan berubah dengan ketara selepas penyebaran agama Kristian pada awal abad ke-19. Di Tahiti, heiva dan tarian tradisional dilarang melalui Kod Pomare pada 1819, manakala peraturan pada 1847 membenarkan tarian hanya pada hari dan tempat tertentu. Mulai 1881, acara kebudayaan dikembangkan dalam perayaan 14 Julai yang dikenali sebagai Tiurai. Pada peringkat awal, nyanyian dan sukan lebih menonjol, sementara tarian kembali secara beransur-ansur di bawah kawalan pihak berkuasa.[71]

Kebangkitan semula 'ori Tahiti pada abad ke-20 sering dikaitkan dengan Madeleine Moua, yang menubuhkan kumpulan Heiva Tahiti pada 1956 dan membantu membentuk pendekatan persembahan serta pertandingan tarian moden. Tiurai secara rasmi dinamakan semula sebagai Heiva i Tahiti pada 1985. Festival itu terus mempertemukan kumpulan tarian dan hīmene, di samping sukan serta pertukangan tradisional, dan menjadi salah satu wadah utama bagi persembahan budaya Polinesia.[72]

Filem, televisyen dan media

[sunting | sunting sumber]

Penyiaran di Polinesia Perancis merangkumi media perkhidmatan awam dan saluran wilayah. Polynésie La 1ère ialah sebahagian daripada rangkaian La 1ère milik France Télévisions, yang mengendalikan televisyen, radio dan perkhidmatan digital bagi wilayah seberang laut Perancis.[73] Tahiti Nui Télévision (TNTV) pula ialah perkhidmatan televisyen tempatan. Pada 2025, pihak berkuasa penyiaran Perancis Arcom memperbaharui kebenaran TNTV untuk bersiaran melalui televisyen terestrial digital selama sepuluh tahun mulai 5 Ogos 2025, pada saluran logik 2.[74]

Penerbitan audiovisual tempatan dan serantau turut diketengahkan melalui Festival International du Film Documentaire Océanien (FIFO), festival tahunan yang diadakan di Tahiti sejak 2004 dan memberi tumpuan kepada dokumentari serta karya audiovisual berkaitan masyarakat dan isu Oceania. Edisi ke-23 berlangsung dari 6 hingga 15 Februari 2026 di Te Fare Tauhiti Nui – Maison de la Culture di Papeete, selain menyediakan tayangan dalam talian.[75]

Masakan

[sunting | sunting sumber]
Hidangan ikan mentah bersama sayur, limau dan santan
I'a ota atau poisson cru au lait de coco, hidangan ikan mentah dengan limau dan santan.

Masakan Polinesia Perancis banyak menggunakan hasil laut, buah-buahan, tanaman berkanji dan santan. Antara hidangan yang paling dikenali ialah i'a ota ha'ari, turut dikenali dalam bahasa Perancis sebagai poisson cru au lait de coco, yang dibuat daripada ikan mentah segar dengan santan dan jus limau. Po'e pula ialah pencuci mulut berkanji yang terdapat dalam beberapa variasi, antaranya menggunakan pisang, betik, vanila atau labu dan biasanya disajikan dengan santan. Masakan kontemporari di wilayah ini turut wujud bersama tradisi kulinari Perancis, Cina dan beberapa masakan Asia lain.[76]

Kaedah memasak tradisional yang penting ialah ‘ahima'a, iaitu ketuhar tanah yang menggunakan batu gunung berapi yang dipanaskan. Makanan seperti ikan, ayam, sukun, keladi, keledek dan pisang fē'i dibungkus dengan daun pisang, diletakkan di atas batu panas dan dimasak secara tertutup selama beberapa jam. Kaedah ini secara tradisinya berkait dengan jamuan dan perayaan masyarakat, dan masih digunakan pada majlis khas.[77]

Sukan

[sunting | sunting sumber]
Ombak besar di Teahupoʻo, Tahiti
Ombak di Teahupoʻo, Tahiti, salah satu lokasi luncur ombak utama di Polinesia Perancis dan tempat pertandingan Sukan Olimpik Paris 2024.

Va'a, iaitu perahu bercadik Polinesia, mempunyai fungsi tradisional sebagai alat pengangkutan dan menangkap ikan serta berkembang menjadi sukan pertandingan. Perlumbaan yang paling dikenali ialah Hawaiki Nui Va'a, acara tahunan tiga peringkat bagi perahu enam pendayung di Kepulauan Society. Laluannya menghubungkan Huahine, Raiatea dan Taha'a sebelum berakhir di Bora Bora, dengan jarak keseluruhan kira-kira 80 batu (130 km).[78][79]

Luncur ombak juga mempunyai kedudukan penting, khususnya di Teahupoʻo di pesisir barat daya Tahiti, yang terkenal dengan ombak laut terbukanya. Teahupoʻo menjadi tempat pertandingan luncur ombak Sukan Olimpik Paris 2024, sekali gus menjadikan Polinesia Perancis lokasi pertandingan Olimpik walaupun pusat temasya berada di Perancis metropolitan.[80]

Dalam bola sepak, Tahiti memenangi Piala Negara-negara OFC 2012 selepas menewaskan New Caledonia 1–0 dalam perlawanan akhir. Kejuaraan benua pertama Tahiti itu turut melayakkan pasukan berkenaan mewakili OFC dalam Piala Konfederasi FIFA 2013 di Brazil.[81]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ Rapport annuel économique de la Polynésie française 2021 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  2. 1 2 "Les inégalités systémiques outre-mer : pour un nouveau paradigme" (dalam bahasa Perancis). Senat Perancis. Julai 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  3. 1 2 "Indice de développement humain de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). CEROM. 12 Jun 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  4. ↑ "Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004 portant statut d'autonomie de la Polynésie française". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  5. ↑ "Polinesia Perancis". Pusat Rujukan Persuratan Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  6. ↑ "Indices généraux de la démographie" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  7. 1 2 3 4 "Article 57 - Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  8. 1 2 "French Polynesia" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  9. ↑ Jean-Jacques Urvoas (2015). "Rapport d'information sur la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Perhimpunan Kebangsaan Perancis. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  10. ↑ Commission d'information auprès des anciens sites d'expérimentations nucléaires du Pacifique (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis). Haut-commissariat de la République en Polynésie française. 28 Oktober 2025. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  11. 1 2 3 4 5 "Comptes économiques rapides 2025" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 22 Jun 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  12. ↑ Wilmshurst, Janet M.; Hunt, Terry L.; Lipo, Carl P.; Anderson, Atholl J. (2011). "High-precision radiocarbon dating shows recent and rapid initial human colonization of East Polynesia". Proceedings of the National Academy of Sciences (dalam bahasa Inggeris). 108 (5): 1815–1820. doi:10.1073/pnas.1015876108. PMC 3033267. PMID 21187404.
  13. 1 2 3 "Te Henua Enata – The Marquesas Islands" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  14. 1 2 3 "Projet de loi portant diverses dispositions institutionnelles en Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Sénat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  15. 1 2 3 "Rapport sur le projet de loi organique portant modification du statut d'autonomie de la Polynésie française et sur le projet de loi portant diverses dispositions institutionnelles en Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Assemblée nationale. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  16. 1 2 "Projet de loi constitutionnelle Polynésie" (dalam bahasa Perancis). Sénat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  17. ↑ "Droits et libertés des communes de Polynésie française : de l'illusion à la réalité" (dalam bahasa Perancis). Sénat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  18. 1 2 3 4 5 "Histoire et patrimoine" (dalam bahasa Perancis). Assemblée de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  19. ↑ "Loi n°77-772 du 12 juillet 1977 relative à l'organisation de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. 12 Julai 1977. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  20. ↑ "Loi n°84-820 du 6 septembre 1984 portant statut du territoire de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. 6 September 1984. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  21. ↑ "Loi organique n°96-312 du 12 avril 1996 portant statut d'autonomie de la Polynésie française (1)" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. 12 April 1996. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  22. 1 2 3 "Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004 portant statut d'autonomie de la Polynésie française (1), article 1" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. 27 Februari 2004. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  23. ↑ "Self-determination of French Polynesia : resolution / adopted by the General Assembly" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 17 Mei 2013. A/RES/67/265. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  24. 1 2 "Commission des affaires étrangères, de la défense et des forces armées : compte rendu de la semaine du 18 mai 2026" (dalam bahasa Perancis). Sénat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  25. 1 2 "Essais nucléaires et santé – Conséquences en Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Institut national de la santé et de la recherche médicale. 2021. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  26. ↑ "Sixième essai nucléaire : tir Xouthos" (dalam bahasa Perancis). ImagesDéfense, Ministère des Armées. 27 Januari 1996. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  27. ↑ "LOI n° 2010-2 du 5 janvier 2010 relative à la reconnaissance et à l'indemnisation des victimes des essais nucléaires français (1)" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. 5 Januari 2010. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  28. ↑ "LOI n° 2010-2 du 5 janvier 2010 relative à la reconnaissance et à l'indemnisation des victimes des essais nucléaires français (1), article 4" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  29. ↑ "Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004 portant statut d'autonomie de la Polynésie française (1), article 6-1" (dalam bahasa Perancis). Légifrance. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  30. 1 2 3 Rapport annuel économique 2024 – Polynésie française (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis). Institut d’émission d’outre-mer. 2025. m/s. 16. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  31. ↑ Polynésie française en bref 2024 / French Polynesia at a glance 2024 (PDF) (Laporan) (dalam bahasa Perancis dan Inggeris). Institut de la statistique de la Polynésie française. Oktober 2025. ISSN 1247-7370. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  32. 1 2 "Normales et records climatologiques 1991-2020 à Tahiti-Faaa". Infoclimat (dalam bahasa Perancis). Association Infoclimat. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  33. ↑ "Les espèces" (dalam bahasa Perancis). Direction de l’environnement de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  34. ↑ "Decision 46 COM 8B.8: Te Henua Enata – The Marquesas Islands (France)" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. 2024. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  35. ↑ "Les espaces naturels" (dalam bahasa Perancis). Direction de l’environnement de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  36. ↑ "Le Plan Climat de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Service des énergies de la Polynésie française. 4 Julai 2022. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  37. ↑ "Le Plan Climat de la Polynésie française (PCPF) 2" (dalam bahasa Perancis). Direction polynésienne de l’énergie. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  38. ↑ "Tainui atea : le plan de gestion 2023-2037 de l'aire marine gérée" (dalam bahasa Perancis). Direction de l’environnement de la Polynésie française. 28 November 2024. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  39. ↑ "Polynésie française : renforcement de la protection de la zone économique exclusive" (dalam bahasa Perancis). Office français de la biodiversité. 25 September 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  40. 1 2 "Compte rendu intégral de la séance du 12 mai 2023" (dalam bahasa Perancis). Assemblée de la Polynésie française. 12 Mei 2023. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  41. 1 2 "Présidence de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Haut-commissariat de la République en Polynésie française. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  42. ↑ "Visite de courtoisie de M. Amaury Jacqmin à l'Assemblée de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Assemblée de la Polynésie française. 14 Ogos 2026. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  43. ↑ "M. Antony Géros élu président de l'Assemblée de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Assemblée de la Polynésie française. 11 Mei 2023. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  44. ↑ "Haut-commissariat de la République - Polynésie française". Service-Public.fr (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  45. ↑ "Décret du 30 juillet 2025 portant nomination du haut-commissaire de la République en Polynésie française - M. Rochatte (Alexandre)". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. 30 Julai 2025. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  46. 1 2 3 "Décret n° 2022-1592 du 20 décembre 2022 authentifiant les résultats du recensement de la population 2022 de Polynésie française". Légifrance (dalam bahasa Perancis). Kerajaan Perancis. 20 Disember 2022. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  47. ↑ "Les nouveaux chiffres de populations légales 2022" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  48. 1 2 "Le recensement de la population en Polynésie française en 2022" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 14 Februari 2024. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  49. ↑ "Recensement de la population 2022 - Les migrations en Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 23 Januari 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  50. ↑ "Indices généraux de la démographie" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 30 Julai 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  51. ↑ "Bilan démographique 2025 - Une population stable et vieillissante" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 29 Julai 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  52. ↑ "Langue parlée en famille : langue française" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  53. ↑ "Rapport annuel économique 2024 de l'IEOM Polynésie Française" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. 8 Julai 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  54. ↑ "Le fret international en Polynésie française de 2015 à 2021" (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. 25 April 2022. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  55. ↑ "La Balance des paiements 2024 de la Polynésie française" (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. 12 Mac 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  56. 1 2 Mao Che, Brenda (Jun 2026). "Commerce extérieur - T4 2025" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  57. ↑ "Stabilité de l'emploi et diminution du nombre de demandeurs d'emploi en 2025" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Institut de la statistique de la Polynésie française. November 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  58. ↑ "EXPERTISE. En Polynésie, l'IDH est « très élevé », mais comment a-t-il été calculé et quelles sont ses spécificités ?" (dalam bahasa Perancis). Institut d'émission d'outre-mer. 12 Ogos 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  59. 1 2 "Foire aux questions" (dalam bahasa Perancis). Direction de l'Aviation Civile de la Polynésie française. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  60. ↑ "État et perspectives d'évolution de la desserte maritime interinsulaire" (dalam bahasa Perancis). Direction polynésienne des affaires maritimes. 7 Ogos 2024. Dicapai pada 22 Ogos 2026.
  61. ↑ "Article 1 - Loi organique n° 2004-192 du 27 février 2004 portant statut d'autonomie de la Polynésie française (1)". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  62. ↑ "Histoire et patrimoine" (dalam bahasa Perancis). Assemblée de la Polynésie française. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  63. ↑ "HYMNE DE LA POLYNESIE FRANCAISE IA ORA O TAHITI NUI" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Te Piha Faufa'a Tupuna – Service du Patrimoine Archivistique et Audiovisuel. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  64. ↑ "Taputapuātea" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  65. ↑ "Annonce officielle de l'inscription du Matatiki au patrimoine culturel immatériel français" (dalam bahasa Perancis). Les services de l'État en Polynésie française. 15 Disember 2020. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  66. ↑ "Tapa et textiles d'Océanie" (dalam bahasa Perancis). musée du quai Branly - Jacques Chirac. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  67. ↑ "Un arrêté pour protéger l'utilisation commerciale du nom « tīfaifai »" (dalam bahasa Perancis). Service de l'Artisanat Traditionnel. 20 Januari 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  68. ↑ "Le Hiro'a du mois de Juin 2026 est disponible" (dalam bahasa Perancis). Service de l'Artisanat Traditionnel. 5 Jun 2026. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  69. ↑ Margueron, Daniel (2025). "Sillages littéraires polynésiens. Littératures, bibliographies et critique littéraire en Polynésie française". Journal de la Société des Océanistes (dalam bahasa Perancis) (160–161): 189–200. doi:10.4000/14pez. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  70. ↑ Mollaret, Damien (2025). "« Échapper à la monolangue » : l'engagement poétique de Flora Aurima Devatine et de Chantal T. Spitz". Journal de la Société des Océanistes (dalam bahasa Perancis) (160–161): 85–99. doi:10.4000/14pf0. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  71. ↑ "140 ans du Heiva i Tahiti" (dalam bahasa Perancis). Heiva i Tahiti. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  72. ↑ "Heiva i Tahiti - L'histoire" (dalam bahasa Perancis). Heiva i Tahiti. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  73. ↑ "La 1ère, le réseau Outre-mer de France Télévisions" (dalam bahasa Perancis). France Télévisions. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  74. ↑ "La chaîne TNTV autorisée" (dalam bahasa Perancis). Autorité de régulation de la communication audiovisuelle et numérique. 16 September 2025. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  75. ↑ "FIFO 2026 - 23e Festival International du Film Océanien" (dalam bahasa Perancis). Festival International du Film documentaire Océanien. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  76. ↑ "Traditional Polynesian and Tahitian Food Specialties" (dalam bahasa Inggeris). Tahiti Tourisme. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  77. ↑ "Participate at an 'ahima'a" (dalam bahasa Inggeris). Tahiti Tourisme. 29 Ogos 2023. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  78. ↑ "Polynesian canoes" (dalam bahasa Inggeris). Tahiti Tourisme. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  79. ↑ "Hawaiki Nui Va'a" (dalam bahasa Inggeris). Tahiti Tourisme. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  80. ↑ "Paris 2024 : les épreuves de surf se poursuivent à Teahupo'o" (dalam bahasa Perancis). France Télévisions. 29 Julai 2024. Dicapai pada 23 Ogos 2026.
  81. ↑ "OFC Men's Nations Cup 2012" (dalam bahasa Inggeris). Oceania Football Confederation. Dicapai pada 23 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Polinesia_Perancis&oldid=6937088"