КцӀар

Шегьер КцӀар Герб Герб Уьлкве АзербайжанАзербайжан Регион Къуба-Хъачмаздин экономикадин регионКъуба-Хъачмаздин экономикадин регион Муниципал район КцӀар район‎ Статус 1938 йисуз шегьердин статус къачунва Агьалияр ↗ 17 500 кас (2013) Миллетар лезгияр, азербайжанaр Динар суни - мусурманар Сятдин чӀул UTC+4, +5 Телефондин код +994 23 Почтунин индекс AZ 3800 Автомобилдин код 38 Хуьруьн шикилар Azerbaijanphoto Космосдай акунар Google Map КцӀар Баку

КцӀар (азер. Qusar) — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай цIал. Райондин администрациядин юкь я.

ТӀварцӀикай

КцӀар тӀварцӀин арадал атуникай чара-чара тарихдарри шумудни са баянар гузва. Виридалайни машгьур версиядив кьурвал, КцӀар гаф урус чӀалан Гусар, яни кьушунрин жуьредикай сад тир «балкӀандал алай аскер» гафуникай арадал атана. Идан себеб, Урусатдин Империядин чӀавуз КцӀар цIалина урусрин балкӀанрал алай аскеррин кьушунрин кӀеретӀар авай.

Муькуь алимрин фикирдалди, КцӀар гаф «гъуц», «кьве сур» (кьисадив кьурвал, са мус ятӀа ина кьве лезгидин арада къал акъатнай, абуру сада сад яна кьинай, ахпа абур кьведни ина кучуднай), «ксар» (дегь алпандин тайифадин тӀвар) гафарикай арадал атанвайди мумкин я.

Жугърафия

ЦIал КцӀар райондин кьибле пата, Къуба райондихъ галаз часпара, КцӀар вацӀун кьерел, Баку шегьердилай 180 км яргъал ала. КцӀарин къвалав Фиалка тӀвар алай вир гала.

Тарих

Кцlар цIал Урус Чарвилин ч1авуз Къуба вилаятдин къене хьанвай чкарикай сад я. КцӀариз 1930-лагьа йисда Азербайжан Совет Сосиалист Республикадин гьукуматдин патала мухъ (район) ва цIал статус ганвай. 1963-65 йисара КцIарин къене Хт1ар цIалини хьанад ахпа 1965-лагьа йисдиз ам легъвна Хачмаз мухъ (район) мад хъвуна.

Агьалияр

Йисариз килигна шегьердин агьалийрин кьадар:

Йис	1926	1939	1959	1970	1979	2009	2013
Агьалияр	2 996	↗ 4 329	↗ 7 366	↗ 11 144	↗ 12 017	↗ 16 466	↗ 17 500

Урусатдин, СССР-дин ва Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматриз килигна КцӀар шегьердин миллетрин состав.

Йис	1926	1939	1959	1970	1979
лезгияр	430 (14,4 %)	↗2 104 (48,6 %)	↗ 4 804 (65,2 %)	↗8 257 (74,1 %)	↗9 610 (80 %)
азербайжанар	628 (21 %)	↗826 (19,1 %)	↗956 (13 %)	↗1 413 (12,7 %)	↗1 444 (12 %)
урусар/ украинар	1 634 (54,6 %)	↘ 1 034 (23,9 %)	↗ 1 050 (14,3 %)	↘973 (8,7 %)	↘585 (4,9 %)
чувудар	120 (4 %)	↗241 (5,6 %)	↘230 (3,1 %)	↗313 (2,8 %)	↘173 (1,4 %)
вири	↗2 996 (100 %)	↗4 329 (100 %)	↗7 366 (100 %)	↗11 144 (100 %)	↗12 017 (100 %)

Икътисадийят

Шегьерда консерврин, некӀедин ва асфальт гьазурзавай заводар кардик ква.

Меденийет ва чирвилер

1998 йисуз КцӀара Гьукуматдин лезги драм театр ахъайнай.

2006 йисуз шегьерда 6 юкьван чирвилерин мектебар кӀвалахзавай, абурукай сад азербайжан вадни урус мектебар тир. Идалайни гъейри, шегьерда мектебдилай вилик гьазурвилер гудай чирвилерин идара, Азербайжандин Гьукуматдин Педагожи Колледж кардик ква. Колледжда азербайжан чӀалан, ингилис чӀалан ва адабийятдин муаллимар ва гьакӀни сифте кьилин мектебрин муаллимар гьазурзава.

Идман

Шегьерда са Олимпия Комплекс авазва ва кардик ква. Адла гъерини шегьерда гзаф кьадарда идман залар ва идмандика тIарсар визвай залар авазва.

Акунаравай - Машгьур инсанар

• Хъуьлуьхъ Гъази Мугьаммад - лезги имам
• Аскеров Гьилал — лезги шаир ва журналист.
• Ризванов Ризван Забитан хва — машгьур лезги шаир, тариххъан ва таржумахъан.
• Эфендиев Ярмет Яверан хва — лезги шаир ва кхьираг.

Килигуниз лайих тир чкаяр

Шагьдагъ, Лермонтован кlвал музей

Эдебийят

• М. М. Ихилов «Народы лезгинской группы» Архивация 2 апрель 2015 йисан.

ЭлячӀунар

• КцӀарин сайтунал шегьердин тарихдикай малуматар