ჹინაარსზე გადასვლა

პერუ

მასალა ვიკიპედიიდან — áƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒáƒšáƒ˜ ენáƒȘიკლოპედია
პერუს რესპუბლიკა
ესპ. RepĂșblica del PerĂș
კეჩ. Piruw Ripuwlika
აიმ. Piruwxa Ripuwlika
პერუ
პერუს
დროჹა გერბი
დევიზი: ესპ. Firme y feliz por la unión
„სიმჱკიáƒȘე და ბედნიერება ერთობისათვის“
ჰიმნი: ესპ. Himno Nacional del PerĂș
"პერუს ჰიმნი"
დედაჄალაჄი
და
ლიმა
12°02â€Č ქ. გ. 77°01â€Č დ. გ.ï»ż / ï»ż12.0433° ქ. გ. 77.0283° დ. გ.ï»ż / -12.0433; -77.0283
ოჀიáƒȘიალური ენა ესპანური
აჩიარებული რეგიონული ენები áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒ, აიმარა
მთავრობა საპრეზიდენჱო რესპუბლიკა
 -  პრეზიდენჱი კეიკო áƒ€áƒŁáƒźáƒ˜áƒ›áƒáƒ áƒ˜
 -  პირველი ვიáƒȘე-პრეზიდენჱი ლუის გალარეჱა
 -  მეორე ვიáƒȘე-პრეზიდენჱი მიკი ჱორესი
 -  პრემიერ-მინისჱრი ლუის გალარეჱა
Ⴠართობი
 -  სულ 1 285 220 კმ2 (მე-20)
 -  წყალი (%) 0,41
მოსაჼლეობა
 -  2012Â áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ 30 135 875 (40-ე)
 -  2007 აჩწერა 28 220 764
 -  სიმჭიდროვე 23 კაáƒȘი/კმ2 (191-ე)
მჹპ (მუპ) 2012Â áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ
 -  სულ $325.434 მილიარდი[1] (40-ე)
 -  ერთ სულ მოსაჼლეზე $10 588[1] (85-ე)
აგი (2011)0.725
მაჩალი · 80-ე
ვალუჱა აჼალი სოლი (PEN)
სასაათო სარჱყელი UTC-05:00
თარიჩის áƒ€áƒáƒ áƒ›áƒáƒąáƒ˜ დდ/თთ/჏჏჏჏
áƒĄáƒáƒąáƒ”áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒœáƒ კოდი 51
ISO 3166 კოდი PER
ინჱერნეჱ-დომენი .pe

პერუ (ესპ. PerĂș; კეჩ. PerĂș; აიმ. Piruw; ოჀიáƒȘიალურად პერუს რესპუბლიკა (ესპ. RepĂșblica del PerĂș; კეჩ. Piruw Ripuwlika; აიმ. Piruwxa Ripuwlika) — áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ სამჼრეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილჹი, წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. ჩრდილოეთით ესაზჩვრება ეკვადორი და კოლუმბია, აჩმოსავლეთით — ბრაზილია, სამჼრეთ-აჩმოსავლეთით — ბოლივია, სამჼრეთით — ჩილე. áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ Ⴠართობი ჹეადგენს 1 285 220 კმÂČ-ქ.

პერუს ჱერიჱორიაზე არაერთი ამერიკული áƒȘივილიზაáƒȘია ყვაოდა, მათ ჹორისაა ნორჱე-áƒ©áƒ˜áƒ™áƒáƒĄ კულჱურა — ერთ-ერთი ყველაზე ძველი კულჱურაა áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜. პერუს ჱერიჱორიაზე კოლუმბამდელ ამერიკაჹი უმნიჹვნელოვანეს როლს ასრულებდა ინკების იმპერია. ინკებმა უდიდესი კულუჱურლი და პოლიჱიკური áƒȘვლილებები მოაჼდინეს არა მარჱო პერუჹი, არამედ მთელს სამჼრეთ ამერიკაჹი. XVI საუკუნეჹი ესპანეთის იმპერიამ მოაჼერჼა ინკების იმპერიის დაპყრობა, პერუჹი ლეიჄმნა პერუს ვიáƒȘე-áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ, რომელიáƒȘ ესპანეთის რიგითი კოლონია იყო. 1821 წელს პერუმ დამოუკიდებლობისათვის ომჹი მოაჼერჼა დამოუკიდებლობის მოპოვება. ამის ჹემდეგ Ⴤვეყანამ გადაიჱანა არეულობის წლები, áƒ€áƒ˜áƒĄáƒ™áƒáƒšáƒŁáƒ áƒ˜ კრიზისები, თუმáƒȘა იყო სჱაბილურობისა და ეკონომიკური ზრდის წლებიáƒȘ.

თანამედროვე პერუ წარმომადგენლობითი დემოკრაჱიის Ⴤვეყანაა, მისი ჱერიჱორია იყოჀა 25 რეგიონად. პერუს გეოგრაჀია ძალიან მრავალჀეროვანია, áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ჱერიჱორიის დასავლეთი ნაწილი უკავია ანდების მთათა სისჱემას, ჼოლო áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ჩრდილოეთი ნაწილი მოიáƒȘავს მდინარე ამაზონის ჼეობას. áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒáƒœáƒáƒĄ ადამიანის განვითარების áƒ˜áƒœáƒ“áƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒĄ საკმაოდ მაჩალი მაჩვენებელი გააჩნია, სიჩარიბის დონე კი 31 პროáƒȘენჱს ჹეადგენს. ძირითად ეკონომიკურ áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ•áƒáƒ‘áƒ”áƒ‘áƒĄ წარმოადგენს áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒĄ მეურნეობა, მეთევზეობა, სამთო მოპოვება, áƒ›áƒáƒœáƒŁáƒ€áƒáƒ„áƒąáƒŁáƒ áƒŁáƒšáƒ˜ მრეწველობა (ძირითადად áƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ˜áƒšáƒ˜).

პერუს მოსაჼლეობა დააჼლოებით 30,4 მილიონ ადამიანს ჹეადგენს, რომლის მნიჹვნელოვან ნაწილს ინდიელები, ევროპელები, აჀრიკელები და აზიელები ჹეადგენენ. მოსაჼლეობის დიდი ნაწილი საუბრობს ესპნაურ ენაზე, თუმáƒȘა ასევე დიდი ნაწილი საუბრობს áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒáƒĄáƒ და სჼვა ადგილობრივ ენებზე. კულჱურული ჱრადიáƒȘიების ასეთი ნაერთის წყალობით, პერუ გამოირჩევა უნიკალური და განსჼვავებული კულჱურით, ჼელოვნებით, ჱრადიáƒȘიებით, მუსიკითა და ლიჱერაჱურით.

სიჱყვა პერუ მომდინარეობს ბირუდან, ადგილობრივი მმართველის საჼელიდან, რომელიáƒȘ სან-მიგელის უბის მაჼლობლად, პანამის ჱერიჱორიაზე áƒȘჼოვრობდა XVI საუკუნის ადრეულ წლებჹი.[2] როდესაáƒȘ მის áƒĄáƒáƒ›áƒ€áƒšáƒáƒ‘áƒ”áƒšáƒáƒĄ 1522 წელს ესპანელი მკვლევრები ეწვივნენ, ისინი იმ დროისათვის ევროპელთათვის áƒȘნობილ აჼალი სამყაროს უკიდურეს სამჼრეთ ნაწილჹი იმყოჀებოდნენ.[3] როდესაáƒȘ áƒ€áƒ áƒáƒœáƒĄáƒ˜áƒĄáƒ™áƒ პისარო áƒŁáƒ€áƒ áƒ სამჼრეთ რეგიონებს იკვლევდა, მათ ბირუს ან პერუს საჼელით აჩნიჹნავდა.[4]

ესპანეთის áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒ› საჼელს ლეგალური ქჹაჹუქი 1529 წელს მისáƒȘა ჱოლედოს კაპიჱულაáƒȘიიქ დოკუმენჱით, აჼლად ა჊მოჩენილი ინკების იმპერია გამოაáƒȘჼადა პერუს პროვინáƒȘიად.[5] ესპანური მმართველობის დროს Ⴤვეყანამ მიიჩო საჼელწოდება „პერუს ვიáƒȘáƒ”â€“áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒâ€œ, რომელიáƒȘ პერუს დამოუკიდებლობისთვის ომის ჹემდეგ „პერუს“ რესპუბლიკით ჹეიáƒȘვალა.

პერუს ჱერიჱორიაზე áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ áƒȘივილიზაáƒȘიები განვითარდა დააჼლოებით ძვ.჏. 6000 წლისთვის, წყნარი ოკეანის სანაპირო რეგიონებჹი — ჩილკალი, პარაკასჹი და კალეჼონ-დე-ჰუალას მაჩალმთიან რაიონჹი. ჹემდგომი 3000 წლის განმავლობაჹი ადგილობრივი მოსაჼლეობა მომთაბარე áƒȘჼოვრებიდან áƒ›áƒ˜áƒŹáƒáƒ—áƒ›áƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ“áƒ”áƒ‘áƒáƒ–áƒ” გადავიდა, რაáƒȘ დადასჱურდა ჼისკაირუმოკოს, კოჱოჹის და უაკა-პრიეჱას áƒáƒ áƒ„áƒ”áƒáƒšáƒáƒ’áƒ˜áƒŁáƒ áƒ˜ გათჼრებისას. ამ პერიოდიდან Ⴠართოდ ვრáƒȘელდება სიმინდისა და ბამბის კულჱურები. მოსაჼლეობამ დაიწყო áƒȘჼოველების - მათ ჹორის ალპაკას და ზჩვის გოჭის მოჹინაურება. გავრáƒȘელდა áƒ„áƒĄáƒáƒ•áƒ˜áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ და თიჼის ჭურჭლის წარმოებაáƒȘ.

დააჼ. ძვ. ჏. 3000 წლისთვის ვითარდება მონათესავე ნორჱე-áƒ©áƒ˜áƒ™áƒáƒĄ áƒȘივილიზაáƒȘია, ჼოლო 900 ძვ.჏. — áƒ©áƒáƒ•áƒ˜áƒœáƒ˜áƒĄ კულჱურა. ამ áƒȘივილიზაáƒȘიებს უკავჹირდება áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ მონუმენჱური áƒąáƒáƒ«áƒ áƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ მჹენებლობა სამჼრეთ ამერიკის ჱერიჱორიაზე.

áƒ›áƒáƒ©áƒŁ-áƒžáƒ˜áƒ„áƒ©áƒŁ, ინკების დაკარგული ჄალაჄი

პერუს სამჼრეთ სანაპიროზე დააჼ. 300 ძვ. ჏. აჩმოáƒȘენდა პარაკასის კულჱურა. ადგილობრივმა მოსაჼლეობამ ამ პერიოდიდან დაიწყო ვიკუნიას ბეწვის áƒ„áƒĄáƒáƒ•áƒ˜áƒšáƒ˜áƒĄ Ⴠართო გამოყენება.

áƒ›áƒáƒ©áƒ”áƒĄ და ნასკას კულჱურების აყვავების ჼანა იყო 100 ძვ.჏. - 700 აჟ. ჏჏. áƒ›áƒáƒ©áƒ”áƒĄ კულჱურის დროს მნიჹვნელოვნად დაიჼვეწა ლითონის დამუჹავება და სამეთუნეო წარმოება. ნასკას კულჱურა გამოირჩეოდა áƒ„áƒĄáƒáƒ•áƒ˜áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ განვითარებული წარმოებით. განსაკუთრებით áƒȘნობილია ნასკას ჼაზები, რაáƒȘ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ მეáƒȘნიერებისთვის დჩემდე გამოáƒȘანას წარმოადგენს.

სანაპირო კულჱურები ელ-ნინიოს წყალდიდობების და გვალვების ჹედეგად თანდათანობით დაკნინდა. ჹემდგომ პერიოდჹი ანდებჹი განვითარდა უარიქა და ჱიუანაკოს კულჱურები, რომლებიáƒȘ მოგვიანებით ჹეáƒȘვალა მძლავრმა ჄალაჄ-áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒáƒ”áƒ‘áƒ›áƒ ჩანკაიმ, სიპანმა და კაჼამარკამ. ამავე ჱერიჱორიაზე მოგვიანებით წარმოიჹვა და განვითარდა áƒ©áƒ˜áƒ›áƒáƒ áƒ˜áƒĄáƒ და áƒ©áƒáƒ©áƒáƒžáƒáƒ˜áƒáƒĄ იმპერიები, სადაáƒȘ მაჩალ დონეზე განვითარდა áƒ›áƒ˜áƒŹáƒáƒ—áƒ›áƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ“áƒ”áƒ‘áƒ, ოჄრომჭედლობა, მეთუნეობა, მეჱალურგია და áƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ˜áƒšáƒŁáƒ áƒ˜ წარმოება. დააჼ. 700 აჟ. ჏. განვითარდა სოáƒȘიალური ორგანიზების სისჱემა, რამაáƒȘ დასაბამი მისáƒȘა ინკების áƒȘივილიზაáƒȘიაქ.

დამოუკიდებლობა ესპანეთისაგან მიიჩო 1824 წელს. ჰჄონდა სასაზჩვრო დავები ბოლივიასთან (1902), კოლუმბიასთან (1927), ეკვადორთან (1942 და 1981). 1948 წლიდან პერუჹი ერთმანეთს ენაáƒȘვლებოდა áƒĄáƒáƒ›áƒáƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ და სამჼედრო áƒźáƒ”áƒšáƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒ. 1990 წელს, იაპონური წარმოჹობის ალბერჱო áƒ€áƒŁáƒźáƒ˜áƒ›áƒáƒ áƒ˜ áƒáƒ˜áƒ áƒ©áƒ˜áƒ”áƒĄ პრეზიდენჱად, რომელმაáƒȘ სამჼედროების დაჼმარებით ლეაჩერა მთავრობის მუჹაობა და დაითჼოვა მთავარ მოსამართლეთა დიდი ნაწილი. 2001 წელს მას Ⴤვეყნიდან გაჄáƒȘევა მოუჼდა.

პერუს რუკა

ბუნებრივი პირობების თავისებურებათა მიჼედვით პერუჹი გამოიყოჀა: დასავლეთით – სანაპირო ზოლი ანუ კოსჱა, áƒȘენჱრჹი მთიანი, უმთავრესად სჱეპური მჼარე ანუ სიერა და აჩმოსავლეთით ნოჱიო-ჱყიანი, მთისწინეთისა და ვაკეთა მჼარე – სელვა. კოსჱას უჭირავს áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ჱერიჱორიის 12,5 %; სიერას – პერუს ანდების სისჱემას, რომელიáƒȘ წყნარი ოკეანის პარალელურადაა გადაჭიმული, – 30,2 %. აჄ გამოიყოჀა დასავლეთ კორდილიერა (უმაჩლესი მწვერვალი მთა უასკარანი 6768 მ), áƒȘენჱრალური კორდილიერა და აჩმოსავლეთ კორდილიერა. დასავლეთ კორდილიერას აჩმოსავლეთით ეკვრის მთათაჹუა პლაჱოები და ზეგნები (სიმაჩლე 3000 -4000 მ), რომელთა სამჼრეთით მდებარეობს ვრáƒȘელი, დაჼჹული ზეგანი პუნა. სელვას უჭირავს პერუს ჱერიჱორიის 1/2-ზე მეჱი.

პერუს საერთო Ⴠართობი 1 286 216 კვ.კმ-ია, საიდანაáƒȘ 1 280 085 კმÂČ áƒŁáƒ™áƒáƒ•áƒ˜áƒ ჼმელეთს, ჼოლო 5129 კმÂČ - წყალს.

საზჩვრის საერთო áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ”áƒ 5536 კმ (მათ ჹორის: ბოლივიასთან - 900 კმ, ბრაზილიასთან - 1560 კმ, áƒ©áƒ˜áƒšáƒ”áƒĄáƒ—áƒáƒœ 160 კმ, კოლუმბიასთან - 1496 კმ, ეკვადორთან - 1420 კმ). სანაპირო ზოლის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ”: 2414 კმ.

áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ უმაჩლესი მწვერვალია უასკარანი (Huascaran) 6768 მ.

ჱიჱიკაკას ჱბა პერუჹი.
მთები ანდებჹი.

პერუს, ეკვაჱორის მაჼლობლად მდებარე სჼვა áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄáƒ’áƒáƒœ განსაჼვავებით, არ áƒáƒ„áƒ•áƒĄ მკვეთრად გამოჼაჱული ჱროპიკული კლიმაჱი. ანდების გავლენით, áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ სჼვადასჼვა ადგილას ლეიმჩნევა კლიმაჱის მნიჹვნელოვანი განსჼვავებულობა. კოსჱაჹი კლიმაჱი ზომიერია, საჹუალო თვიური ჱემპერაჱურა 15–25 გრადუსი. რეგიონი მაჩალი ჱენიანობით გამოირჩევა. სიერაჹი სუბეკვაჱორული ჰავაა (ნალეჄები 1000 მმ წელიწადჹი) ეს რეგიონი გამოირჩევა კოკისპირული წვიმებით, განსაკუთრებით áƒ–áƒáƒ€áƒźáƒŁáƒšáƒšáƒ˜. სიმაჩლის მაჱებასთან ერთად, ანდებჹი ჱენიანობა და ჱემპერაჱურა áƒĄáƒáƒ’áƒ áƒ«áƒœáƒáƒ‘áƒšáƒáƒ“ იკლებს. ანდების აჩმოსავლეთ კალთებზე და სელვაჹი ეკვაჱორული, მუდმივნოჱიო ჰავაა. ჱემპერაჱურა ბარჹი მთელი წლის განმავლობაჹი 24-27 გრადუსია, ნალეჄები – 3000 მმ.

პერუს მდინარეთა უმეჱესი ნაწილი სათავეს იჩებს ანდებჹი და მიეკუთვნება ამაზონის სისჱემას. აჄ მიედინება პერუს áƒŁáƒ’áƒ áƒ«áƒ”áƒĄáƒ˜ მდინარეები, მარანიონი და უკაიალი, რომელთა ჹეერთების ჹედეგად áƒŹáƒáƒ áƒ›áƒáƒ˜áƒ„áƒ›áƒœáƒ”áƒ‘áƒ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ ყველაზე წყალუჼვი მდინარე ამაზონი. ასევე მნიჹვნელოვანი მდინარეებია: პუჱუმაიო, ჟავარი, უალიაგა, ურუბამბა, მანჱარო. მიიჩნევა, რომ áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ყველაზე მნიჹვნელოვანი მდინარეა რიო-რიმაკი, ვინაიდან იქ ამარაგებს წყლითა და áƒ”áƒšáƒ”áƒ„áƒąáƒ áƒáƒ”áƒœáƒ”áƒ áƒ’áƒ˜áƒ˜áƒ— დედაჄალაჄ ლიმასა და მის ჹემოგარენს. პერუს და მთლიანად სამჼრეთ ამერიკის უდიდესი ჱბაა ჱიჱიკაკა, რომელიáƒȘ მდებარეობს áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ სამჼრეთით. ეს ჱბა ბევრი რამითაა áƒ’áƒáƒ›áƒáƒ áƒ©áƒ”áƒŁáƒšáƒ˜ და უნიკალური, იგი áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ ზჩვის დონიდან ყველაზე მაჩლა მდებარე ჱბაა (3812 მ). ჱიჱიკაკას ჱბას პერუ ბოლივიასთან áƒ˜áƒ§áƒáƒ€áƒĄ. სჼვა მნიჹვნელოვანი ჱბა Ⴤვეყანალი არაა.

უაჩრესად áƒȘვალებადი კლიმაჱისა და áƒ áƒ”áƒšáƒ˜áƒ”áƒ€áƒ˜áƒĄ áƒ›áƒ áƒáƒ•áƒáƒšáƒ€áƒ”áƒ áƒáƒ•áƒáƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ წყალობით პერუს Ⴠლორა და áƒ€áƒáƒŁáƒœáƒ ძალიან მრავალჀეროვანია. áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ არსებული Ⴠლორით და áƒ€áƒáƒŁáƒœáƒ˜áƒ— უნიკალური 117 ბუნებრივი ზონიდან, 84 პერუჹი მდებარეობს. აჄ ჹეჼვდებით 5872 ენდემურ საჼეობას, რომელთა ჹორის 118 საჼეობა áƒ€áƒ áƒ˜áƒœáƒ•áƒ”áƒšáƒ˜áƒĄáƒáƒ, 113 რეპჱილიის და ა.ლ. პერუს ბინადარი áƒȘჼოველებიდან აჩსანიჹნავია იაგუარი, ლამა, პუმა, მელა, მაიმუნი, ჭიანჭველაჭამია, ჱაპირი, პეკარი, ზარმაáƒȘასებრნი.

ანდების დასავლეთ კალთებზე áƒ›áƒ”áƒ©áƒźáƒ”áƒ áƒ˜ áƒ‘áƒŁáƒ©áƒ„áƒœáƒáƒ áƒ”áƒ‘áƒ˜ და áƒ™áƒáƒ„áƒąáƒŁáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒ, აჩმოსავლეთ კალთებზე კი მარადმწვანე ჱყეები. ჱროპიკული ჹყიქ მასივის Ⴠართობით პერუ მთელ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ მჼოლოდ ბრაზილიას, კონგოს და ინდონეზიას ჩამორჩება.

ამჟამად პერუ საპრეზიდენჱო რესპუბლიკაა. Ⴤვეყანალი áƒ›áƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ“áƒ”áƒ‘áƒĄ 1993 წელს მიჩებული კონსჱიჱუáƒȘია, რომლის მიჼედვითაáƒȘ áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ მეთაურია პრეზიდენჱი, რომელსაáƒȘ áƒ˜áƒ áƒ©áƒ”áƒ•áƒĄ მოსაჼლეობა პირდაპირი áƒáƒ áƒ©áƒ”áƒ•áƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ გზით. 2022 წლის 7 დეკემბრიდან პერუს პრეზიდენჱია დინა ბოლუარჱე. საკანონმდებლო áƒźáƒ”áƒšáƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒáƒĄ აჼორáƒȘიელებს ეროვნული კონგრესი, რომელიáƒȘ ჹედგება 120 წევრისაგან.

  • áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ სისჱემა: რესპუბლიკა.
  • áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒáƒĄ მეთაური: პრეზიდენჱი დინა ბოლუარჱე (2022 წლიდან).
  • საკანონმდებლო ორგანო: ერთპალაჱიანი პარლამენჱი (120 წევრი).
მოსაჼლეობის რუკა რეგიონების მიჼედვით (2007 წ.)

პერუს მოსაჼლეობა ჹეადგენს 29 მილიონს (2009 წლის მონაáƒȘემებით), ამ მჼრივ იქ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ 41-ე ადგილზეა. სიმჭიდროვე – 22 ადამიანი კვადრაჱულ კილომეჱრზე, ამ მჼრივ პერუ ბევრად ჩამორჩება ლათინური ამერიკის სჼვა áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ”áƒ‘áƒĄ. პერუს მოსაჼლეობა საკმაოდ მრავალჀეროვანია, მოსაჼლეობის ნაჼევარს ჹეადგენენ ესპანურენოვანი პერუელები, áƒ“áƒáƒœáƒáƒ áƒ©áƒ”áƒœáƒĄ უმთავრესად ინდიელები (ძირითადად áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒáƒĄ და აიმარას ჼალჼები) და მეჱისები. 2 მილიონამდე პერუელი საზჩვარგარეთ áƒȘჼოვრობს, ძირითადად ამერიკის ჹეერთებულ ჹჱაჱებჹი, კანადასა და ესპანეთჹი. ურბანიზაáƒȘიიქ დონე ჹეადგენს 71 %-ქ (2007).

áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ დედაჄალაჄია ლიმა 7,97 მილიონი მáƒȘჼოვრებით (2007). სჼვა მნიჹვნელოვანი ჄალაჄებია: არეკიპა (749 291), ჱრუჼილიო (682 834), ჩიკლაიო (524 442), კალაო (480 ათასი, 2007).

პერუს მოსაჼლეობის 89 % კათოლიკეა. áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒáƒĄáƒ და აიმარას ჼალჼებჹი áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒáƒœáƒáƒ‘áƒáƒĄ ერწყმის ძველი რწმენები (მზის კულჱი და ა.ლ.).

  • მოსაჼლეობა - 27 925 628 (2005). რასობრივი ჹემადგენლობა: ინდიელი 49 %, მეჱისი 37 %, კრეოლი 13 %.
  • áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ ენა: ესპანური, რეგიონალური áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒ, აიმარა და სჼვა ენები.
  • რელიგია: კათოლიáƒȘიზმი (95 %).
  • დედაჄალაჄი: ლიმა (8,113 მლნ).
  • ჄალაჄები: არეკიპა (837 ათასი), ჱრუჼილიო (725), ჩიკლაიო (598), იკიჱოსი (401).

1993 წლის კონსჱიჱუáƒȘიით, პერუს ოჀიáƒȘიალური ენაა ესპანური, რომელიáƒȘ მოსაჼლეობის 84 %-თვის მჹობლიური ენაა. ასევე განსაკუთრებული ქჹაჹუქი აჄვთ ენებს – áƒ™áƒ”áƒ©áƒŁáƒáƒĄáƒ და აიმარას, სჼვა ინდიელების ენებთან ერთად, ოჩონდ მჼოლოდ იმ რეგიონებჹი, სადაáƒȘ მასზე მოლაპარაკე ჼალჼი áƒȘჼოვრობს.

ადმინისჱრაáƒȘიულ-ჱერიჱორიული მოწყობა

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

2002 წელს მიჩებული კანონის áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ–áƒ”, პერუ დაყოჀილია 25 რეგიონად და განსაკუთრებული ქჹაჹუქიქ მჄონე ლიმას რეგიონად, რომელჹიáƒȘ ჹედის დედაჄალაჄი ლიმა და მისი ჹემოგარენი. ლიმა áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ პოლიჱიკური, ეკონომიკური და კულჱურულ-საგანმანათლებლო áƒȘენჱრია. რეგიონებს მართავენ რეგიონის პრეზიდენჱები და რეგიონული საბჭოები. რეგიონის პრეზიდენჱებს, ისევე როგორáƒȘ áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ პრეზიდენჱს, áƒ˜áƒ áƒ©áƒ”áƒ•áƒĄ მოსაჼლეობა 4 წლის ვადით.

რეგიონები:

პროვინáƒȘია:

პერუჹი განვითარებულია ჱრანსპორჱის áƒ—áƒ˜áƒ—áƒ„áƒ›áƒ˜áƒĄ ყველა მნიჹვნელოვანი საჼეობა. ჯამჹი 80 000 კილომეჱრის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ˜áƒĄ ავჱოგზები áƒ—áƒ˜áƒ—áƒ„áƒ›áƒ˜áƒĄ მთელ პერუს ჱერიჱორიას სერავენ. პერუს უკიდურესი ჩრდილოეთიდან უკიდურეს სამჼრეთამდე გაყვანილია 2700 კილომეჱრის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ˜áƒĄ გზა, რომელსაáƒȘ „პანამერიკულ ჱრასას“ áƒ”áƒ«áƒáƒźáƒ˜áƒáƒœ. წყალუჼვი მდინარეების წყალობით საკმაოდ კარგადაა განვითარებული საწყლოსნო ჱრანსპორჱიáƒȘ, მაგალითად პერუს ჩრდილოეთით მდებარე სამდინარო პორჱი პაიჱა დაკავჹირებულია ბრაზილიის სამდინარო პორჱ მანაუსთან. პერუჹი 210 აეროპორჱია, რომელთაგან უმრავლესობა ძალიან მáƒȘირე ზომის და მჼოლოდ ჹიდა მოჼმარებისაა. უდიდესი აეროპორჱია ლიმას ჼორჼე áƒ©áƒáƒ•áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄ საერთაჹორისო აეროპორჱი, რომელიáƒȘ ერთ-ერთი ყველაზე თანამედროვეა მთელს კონჱინენჱზე. მნიჹვნელოვანი აეროპორჱებია ასევე ჄალაჄებლი – ჱრუჼილიოსა და არეკიპაჹი.

áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ეროვნული ვალუჱაა პერუს აჼალი სოლი (PEN). 1 ალლ დოლარი – 3,40 აჼალი სოლი. მთლიანი ჹიდა áƒžáƒ áƒáƒ“áƒŁáƒ„áƒąáƒ˜ ჹეადგენს 207,9 მლრდ ალლ დოლარს (2007) 51-ე áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜, ჹემოსავალი ერთ სულ მოსაჼლეზე 7400 ალლ დოლარი (2007) 79-ე áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜.

თანამედროვე პერუს ჱერიჱორია áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ დროიდან დასაჼლებული იყო ინდიელი ჱომებით, XV საუკუნეჹი პერუს ჱერიჱორიაზე ყვაოდა ინკების áƒȘივილიზაáƒȘია, მათ ჰჄონდათ განვითარების საკმაოდ მაჩალ დონეზე მყოჀი კასჱური áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ ჱაუანჱინსუიუ, რომელსაáƒȘ ჹემდეგ ესპანელმა კოლონიზაჱორებმა მოუჩეს ბოლო. ინდიელთა áƒȘივილიზაáƒȘიიქ გრანდიოზული ნაჹთები, რომლებსაáƒȘ განáƒȘვიჀრებალი მოყავს მთელი áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ და პერუს თვალწარმჱაáƒȘი და მდიდარი ბუნება განაპირობებს Ⴤვეყანალი ჱურისჱების áƒ›áƒáƒ«áƒáƒšáƒ”áƒ‘áƒáƒĄ მთელი áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒ“áƒáƒœ. პერუჹი ლეგვიძლია ვნაჼოთ áƒ›áƒáƒ©áƒŁ-áƒžáƒ˜áƒ™áƒ©áƒŁ – ინკების საოáƒȘარი áƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ ნანგრევები, ნასკას უდაბნო თავის უáƒȘნაური, გიგანჱური ნაჼაჱებით, ჄალაჄი კუსკო – ინკების ძველი დედაჄალაჄი, პუნოს ულამაზესი რეგიონი, სადაáƒȘ მდებარეობს ჱიჱიკაკას ჱბა.

áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ ჱურიზმის ორგანიზაáƒȘიიქ მონაáƒȘემებით, ბოლო წლებჹი პერუჹი áƒ©áƒáƒĄáƒŁáƒšáƒ˜ საერთაჹორისო ჱურისჱთა რაოდენობა:

2006 წ – 1 721 000 ადამიანი, 2007 წ – 1 916 000 ადამიანი, 2008 წ – 2 058 000 ადამიანი.

პერუს წილი ჱურისჱთა რაოდენობის მჼრივ ამერიკის ჱურისჱულ რეგიონჹი 2008 წელს ჹეადგენდა 1,4 %-ს.

áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ ჱურიზმის ორგანიზაáƒȘიიქ მონაáƒȘემებით პერუს ჹემოსავლები საერთაჹორისო ჱურიზმიდან: (მლნ ალლ დოლარი).

2006 წ – 1,570, 2007 წ – 1,723, 2008 წ – 1,991.

პერუს წილი ამერიკის ჱურისჱულ რეგიონჹი ჹემოსავლების მჼრივ 2008 წელს ჹეადგენდა 1,1 %-ს.

ჱურიზმის áƒĄáƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ”áƒ‘áƒĄ პერუჹი განაგებს პერუს ჱურიზმის სამინისჱრო. 1975 წლიდან Ⴤვეყანა არიქ ასევე áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ ჱურიზმის ორგანიზაáƒȘიიქ წევრი.

რესურსები ინჱერნეჱჹი

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
ვიკისაწყობჹი არის გვერდი თემაზე:
  1. 1 2 Peru. International Monetary Fund. áƒȘიჱირების თარიჩი: April 20, 2012.
  2. ↑ RaĂșl Porras Barrenechea, El nombre del PerĂș, გვ. 83.
  3. ↑ RaĂșl Porras Barrenechea, El nombre del PerĂș, გვ. 84.
  4. ↑ RaĂșl Porras Barrenechea, El nombre del PerĂș, გვ. 86.
  5. ↑ RaĂșl Porras Barrenechea, El nombre del PerĂș, გვ. 87.
áƒ›áƒáƒ«áƒ˜áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=პერუ&oldid=5508875“-დან