ჹინაარსზე გადასვლა

ლათინური ენა

მასალა ვიკიპედიიდან — áƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒáƒšáƒ˜ ენáƒȘიკლოპედია
ლათინური ენა
lingua Latina
გავრáƒȘელებულია áƒ€áƒáƒ„áƒąáƒáƒ‘áƒ áƒ˜áƒ•áƒáƒ“ მკვდარი ენა
მოლაპარაკეთა რაოდენობა უáƒȘნობია
ოჀიáƒȘიალური ქჹაჹუქი ვაჱიკანის ოჀიáƒȘიალური ენა
მკვდარი ენა
ლინგვისჱური áƒ™áƒšáƒáƒĄáƒ˜áƒ€áƒ˜áƒ™áƒáƒȘია ინდოევროპული ოჯაჼი
იჱალიკური ენები
დამწერლობის სისჱემა ლათინური ანბანი
ენის კოდები ISO 639-1: la
ISO 639-2: lat
SO/FDIS 639-3: lat
ვიკისივრáƒȘე
ენის თარგი {{Lang-la}}

ვიკისივრáƒȘეჹი არიქ ვიკიპედია — ლათინური ენა

ლათინური ენა (ლათ. lingua Latina) — ინდოევროპულ ენათა ოჯაჼის ძირითადი წარმომადგენელი; ძველი რომაელების ენა. რომის რესპუბლიკისა და რომის იმპერიის áƒ€áƒáƒ áƒ›áƒáƒšáƒŁáƒ áƒ˜ ენა. ლათინური მკვდარი ენა არიქ. ვაჱიკანის áƒ€áƒáƒ áƒ’áƒšáƒ”áƒ‘áƒĄ გარეთ მისი ძირითადი გამოყენება აკადემიური და სამეáƒȘნიერო ჼასიათისაა.

ლათინური ანბანი ლეჄმნილი áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ანბანის ბაზაზე დჩემდე ყველაზე გავრáƒȘელებული ანბანია áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜.

თავდაპირველად ამ ენაზე მეჱყველებდა აპენინის áƒœáƒáƒźáƒ”áƒ•áƒáƒ áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ˜áƒĄ áƒȘენჱრალურ ნაწილჹი, ლაáƒȘიუმჹი (აჼლანდელი იჱალიის ოლჄი ლაáƒȘიო) მობინადრე ერთ–ერთი áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ იჱალიკური ჱომი, რომელსაáƒȘ ლათინებს უწოდებდნენ. ლაáƒȘიუმის მთავარი ჄალაჄი რომი, გადმოáƒȘემის თანაჼმად, დაარსებულა ძვ. ჏. 753 წელს. ლათინურმა ენამ საჼელწოდება მიიჩო ლათინთა ჱომისაგან, ჼოლო ამ ენაზე მეჱყველ ჼალჼს რომაელები ჄალაჄ რომის საჼელის მიჼედვით ეწოდა.

აპენინის áƒœáƒáƒźáƒ”áƒ•áƒáƒ áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ–áƒ” მოსაჼლეობდნენ სჼვა იჱალიკური ჱომებიáƒȘ. მათ ჹორის გამოირჩეოდნენ: ოსკები, უმბრები, საბინები... ლაáƒȘიუმს áƒ©áƒ áƒ“áƒ˜áƒšáƒâ€“áƒ“áƒáƒĄáƒáƒ•áƒšáƒ”áƒ—áƒ˜áƒ— ესაზჩვრებოდა ეჱრუსკებით დასაჼლებული ეჱრურია, áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ áƒȘივილიზაáƒȘიიქ მჼარე, რომელმაáƒȘ ჩრმა კვალი დააჩნია რომაულ ჼელოვნებას, რელიგიას, დამწერლობას. აპენინის áƒœáƒáƒźáƒ”áƒ•áƒáƒ áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ˜áƒĄ სამჼრეთ ნაწილსა და ქიáƒȘილიაჹი, ე.჏. „დიდ áƒĄáƒáƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒ”áƒ—áƒšáƒ˜â€œ მოსაჼლეობდნენ ბერძნები, რომელთა ენამ და კულჱურამ ასევე დიდი გავლენა იჄონია ლათინური ენისა და რომაული კულჱურის განვითარებაზე.

რომის იმპერია

ლათინებმა თანდათანობით დაიპყრეს მეზობელი ჱომები, áƒ“áƒáƒ˜áƒ›áƒáƒ áƒ©áƒ˜áƒšáƒ”áƒĄ ოსკები, უმბრები, ეჱრუსკები, ქიáƒȘილიელი ბერძნები და ლათინური ენა მთელს იჱალიაჹი გაავრáƒȘელეს (ძვ. ჏. III ქ.). ჹემდეგ, როáƒȘა რომმა პუნიკურ ომებჹი კართაგენზე გაიმარჯვა (II პუნიკური ომი) და ჼმელთაჹუაზჩვის აუზს დაეპაჱრონა (აჟ. ჏. I ქ.), ლეჄმნა უზარმაზარი იმპერია, დასავლეთ პროვინáƒȘიებჹი (ესპანეთჹი ანუ იბერიაჹი, გალიაჹი და ა.ლ.) ლათინური ენა ითვლებოდა áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ ენად, აჩმოსავლეთ პროვინáƒȘიებჹი (áƒĄáƒáƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒ”áƒ—áƒšáƒ˜, მáƒȘირე აზიაჹი, áƒáƒ€áƒ áƒ˜áƒ™áƒ˜áƒĄ ჩრდილო სანაპიროზე და ა.ლ.) სადაáƒȘ რომაელთა ჹეჭრამდე ძლიერი იყო áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ენისა და კულჱურის გავლენა, ლათინურმა ენამ დიდი პოპულარობა ვერ მოიპოვა. ამ პერიოდისათვის დამაჼასიათებელია ბილინგვიზმი, ბერძნები áƒ”áƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒáƒœ ლათინურ ენას და რომაელები áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒĄ.

რომის იმპერიის არსებობის პერიოდჹი ლათინური მთელს მის ჱერიჱორიაზე ოჀიáƒȘიალური სამუჹაო ენა იყო. დროთა განმავლობაჹი მან განდევნა იმპერიის ევროპული ნაწილის სჼვა ენები და ადგილობრივი მოსაჼლეობისთვის მჹობლიურ ენად იჄáƒȘა.

ლათინური ენის ისჱორია

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
დჩემდე ლემორჩენილი áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ ლათინური áƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ˜

უპირველესი ნიმუჹი ლათინური დამწერლობისა არიქ წარწერა áƒáƒ„áƒ áƒáƒĄ ბალთაზე, რომელიáƒȘ ა჊მოჩენილია რომის აჩმოსავლეთით მდებარე ჄალაჄ პრენესჱეჹი 1871 წელს. იგი ძვ. ჏. VII ქ. დასასრულს მიეკუთვნება. წარწერა იუწყება, რომ ბალთა დაუმზადებია ვინმე მანიუსს ნუმერიუსისთვის. áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜áƒ აგრეთვე 1978 წელს საჱრიკჹი (რომის მაჼლობლად მდებარე ძველი ჄალაჄი) ა჊მოჩენილი წარწერა, რომელიáƒȘ ძვ. ჏. VI საუკუნით თარიჩდება. ჹემდეგი წარწერა საკრალური ჼასიათის áƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ˜áƒĄ ნაწყვეჱს წარმოადგენს, რომელიáƒȘ ჹავი áƒ„áƒ•áƒ˜áƒĄ სჱელის ნამსჼვრევზე არიქ ჹესრულებული. იგი áƒáƒŠáƒ›áƒáƒáƒ©áƒ˜áƒœáƒ”áƒĄ რომის áƒ€áƒáƒ áƒŁáƒ›áƒ˜áƒĄ გათჼრების დროს 1899 წელს. დათარიჩებულია ძვ. ჏. V საუკუნით. ჹედარებით გვიანდელი პერიოდის არიქ 1880 წელს რომჹი ა჊მოჩენილი თიჼის ჭურჭელზე ჹესრულებული წარწერა, რომელიáƒȘ „დუენოსის“ საჼელითაა áƒȘნობილი (რადგან წარწერაჹი იკითჼება Bonus-იქ áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ Ⴠორმა duenos – „კეთილი“). ძვ. ჏. III საუკუნიდან áƒŁáƒ€áƒ áƒ მრავლად მოიპოვება ლათინური წერილობითი ძეგლები.

ლათინური ენის განვითარებაჹი გამოჰყოჀენ ჹემდეგ პერიოდებს:

  • კლასიკური ლათინური ენის პერიოდი (ძვ. ჏. I საუკუნე), რომელსაáƒȘ â€žáƒáƒ„áƒ áƒáƒĄ ლათინურის ჼანასაáƒȘ“ უწოდებენ, სალიჱერაჱურო ლათინური ენის áƒšáƒ”áƒ„áƒ›áƒœáƒ˜áƒĄáƒ და საბოლოო დაჼვეწის პერიოდია. ლათინური ენის áƒ€áƒáƒœáƒ”áƒąáƒ˜áƒ™áƒ˜áƒĄáƒ და áƒ›áƒáƒ áƒ€áƒáƒšáƒáƒ’áƒ˜áƒ˜áƒĄ სისჱემები მყარ ნიადაგზე დადგა. მკვეთრად გამოიჼაჱა აჩწერილობითი, ანალიჱიკური Ⴠორმები,როგორáƒȘ ენის განვითარების სრულიად გარკვეული ჱენდენáƒȘია; რთული წინადადების áƒĄáƒ˜áƒœáƒąáƒáƒ„áƒĄáƒ˜ მნიჹვნელოვანწილად áƒ“áƒáƒ”áƒ€áƒŁáƒ«áƒœáƒ დამოკიდებულ წინადადებაჹი კავჹირებითი კილოს დროთა თანამიმდევრობის პრინáƒȘიპს. ლათინურმა ენამ უდიდეს გამომსაჼველობით áƒ«áƒáƒšáƒáƒĄ მიაჩწია ამ დროის გამოჩენილ მწერალთა და ორაჱორთა თჼზულებებჹი. სანიმუჹოდ ითვლებოდა áƒȘიáƒȘერონის ორაჱორული და áƒ€áƒ˜áƒšáƒáƒĄáƒáƒ€áƒ˜áƒŁáƒ áƒ˜ პროზის ენა, ჼოლო პოეზიაჹი ნორმად აჩიარეს ვერგილიუსის ენა. ამ დროს მოჩვაწე მწერალთა და პოეჱთა ჹორის აჩსანიჹნავია აგრეთვე იულიუს კეისარი, ოვიდიუსი და ჰორაáƒȘიუქი.
  • ადრეული იმპერიის áƒ”áƒžáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ ანუ „ვერáƒȘჼლის ლათინურის“ პერიოდჹი (აჟ. ჏. I - II ქქ.) სალიჱერაჱურო ენა მკვეთრად მოწყდა áƒȘოáƒȘჼალ სალაპარაკო ენას. მწერალთა ენისათვის დამაჼასიათებელი გაჼდა თავისებური áƒĄáƒ˜áƒœáƒąáƒáƒ„áƒĄáƒŁáƒ áƒ˜ ქაჄáƒȘევები. ამ ეპოჄალი იწყება რომის მიერ დაპყრობილი ჱერიჱორიების რომანიზაáƒȘია. ამ დროს მოჩვაწეობდნენ: ჹაáƒȘიჹუქი, იუვენალი, მარáƒȘიალი, პეჱრონიუსი, აპულეუსი.
  • გვიანდელი იმპერიის áƒ”áƒžáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ ანუ „გვიანდელი ლათინური ენის“ პერიოდჹი (II - V ქქ.) სალიჱერაჱურო ენა და ჼალჼური ლათინური კიდევ áƒŁáƒ€áƒ áƒ მეჱად დაჹორდა ერთმანეთს. ჼალჼურ ლათინურჹი გაძლიერდა ანალიჱიზმი. მუსიკალურ მაჼვილს ჹეენაáƒȘვლა áƒ”áƒ„áƒĄáƒžáƒ˜áƒ áƒáƒąáƒáƒ áƒŁáƒšáƒ˜ აჄáƒȘენჱუაáƒȘია, ჹეიáƒȘვალა ვოკალიზმისა და კონსონანჱიზმის სისჱემები, დაიკარგა განსჼვავება გრძელ და მოკლე ჼმოვანთა ჹორის. აჩსანიჹნავია სიჱყვის დაბოლოების áƒ áƒ”áƒ“áƒŁáƒ„áƒȘია და áƒ€áƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒŁáƒ áƒ˜ წყობის ჹესუსჱება. áƒĄáƒ˜áƒœáƒąáƒáƒ„áƒĄáƒšáƒ˜ დამკვიდრდა წინდებულიანი და აჩწერილობითი áƒ™áƒáƒœáƒĄáƒąáƒ áƒŁáƒ„áƒȘიები, დამოკიდებულ წინადადებაჹი ძალა დაეკარგა კავჹირებითი კილოს დროთა თანამიმდევრობის პრინáƒȘიპს. ამ პერიოდის მწერლები არიან: ამიანე მარáƒȘელინუსი და áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒáƒœáƒ˜ ავჱორები.
  • ლუა საუკუნის ეპოჄალი (V - XV ქქ.) ლათინური ენა ლემორჩა სამწერლობო და áƒȘოáƒȘჼალ სალაპარაკო Ⴠორმებლი. სალიჱერაჱურო ლათინური ლუა საუკუნის მანძილზე დასავლეთ ევროპის ჼალჼთა áƒ˜áƒœáƒąáƒ”áƒšáƒ”áƒ„áƒąáƒŁáƒáƒšáƒŁáƒ áƒ˜ და მჼაჱვრული კულჱ. ენა იყო. V საუკუნიდან ამ ენაზე ლეიჄმნა ე. ჏. ლათინური ლიჱერაჱურა - ლუა საუკუნის საეკლესიო და საერო მწერლობა. სამწერლობო ლათინური საკმაოდ დაჹორდა კლასიკური სალიჱერაჱურო ენის ნორმებს, განსაკუთრებით დიდი გავლენა მოაჼდინა áƒȘოáƒȘჼალ სალაპარაკო ანუ ჼალჼურ ენაზე რომის ყოჀილი იმპერიის ჱერიჱორიების ენებმა. ჼალჼური ანუ ვულგარული ლათინური თავის მჼრივ áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒšáƒáƒ“ დაედო რომანულ ენებს. სალიჱერაჱურო ლათინური ენის ისჱორიაჹი განსაკუთრებული მნიჹვნელობა ჰჄონდა áƒáƒŠáƒáƒ áƒ«áƒ˜áƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ áƒ”áƒžáƒáƒ„áƒáƒĄ (XIV - XVI ქქ.). ამ დროის პროგრესული წარმომადგენლები (თომას მორი, ერაზმ როჱერდამელი, ჯორდანო ბრუნო, ჱომაზო კამპანელა, ნიკოლოზ კოპერნიკი და სჼვ.) ლათინურ ენაზე წერდნენ.

XVII - XVIII საუკუნეჹი სალიჱერაჱურო ლათინური ენის გამოყენების áƒĄáƒ€áƒ”áƒ áƒ ჹემოისაზჩვრა მეáƒȘნიერებით, კათოლიკური ეკლესიითა და დიპლომაჱიით - ლათინურ ენაზე წერდნენ ჹრომებს დეკარჱი, გასენდი, სპინოზა, ბეკონი, ნიუჱონი, ლაიბნიáƒȘი, ლომონოსოვი, ეილერი და სჼვ.

ამჟამად ლათინური ენა საზ.-პოლიჱიკური და სამეáƒȘნიერო ჱერმინოლოგიის áƒšáƒ”áƒ„áƒ›áƒœáƒ˜áƒĄ ძირითადი წყარო და კათოლიკური ეკლესიის ოჀიáƒȘიალური ენაა. კულჱურის ისჱორიაჹი (განსაკუთრებით დასავლეთ ევროპის ისჱორიაჹი) მან უდიდესი როლი ითამაჹა, რაქაáƒȘ ადასჱურებს უამრავი ნასესჼები სიჱყვა ევროპის ყველა ენაჹი. სჼვა ენათა მსგავსად áƒ„áƒáƒ áƒ—áƒŁáƒš ენაჹიáƒȘ ლათინური წარმომავლობის მრავალი სიჱყვაა ჹემოსული (კომუნიზმი, რევოლუáƒȘია, პროლეჱარიაჱი, კონსჱიჱუáƒȘია, იმპერია, უნივერსიჱეჱი, áƒ€áƒáƒ™áƒŁáƒšáƒąáƒ”áƒąáƒ˜, áƒšáƒ”áƒ„áƒąáƒáƒ áƒ˜, სჱუდენჱი და სჼვა ).

ლათინურ ანბანს áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒšáƒáƒ“ დაედო ეჱრუსკულისა და დასავლეთ áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ენის ანბანი. ძვ. ჏. I საუკუნემდე ლათინური ანბანი 21 ასოს ჹეიáƒȘავდა.

ეს 21 ასო ჹეადგენდა ოჀიáƒȘიალურ ლათინურ ანბანს. მას ჹემდეგ დაემაჱა y – „ი áƒ€áƒĄáƒ˜áƒšáƒáƒœáƒ˜â€œ („ი გრეკუსი“, ე.ი. â€žáƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ ი“) და ჹემდგომ z ზეჱა, რომლებიáƒȘ áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜áƒ“áƒáƒœ ჹეთვისებულ სიჱყვებჹი იჼმარებოდა.

  • Zephyrus - ზეჀირი, დასავლეთის Ⴤარი
  • Zona – ზონა, სარჱყელი

ეს ორი ასო ბოლოჹი დაერთო ლათინურ ანბანს.

U კლასიკურ ლათინურჹი აჩნიჹნავდა ჼმოვანსაáƒȘ (უ) და თანჼმოვანსაáƒȘ (ვ).

  • Uinum - (ვინუმ) ჩვინო
  • Ueni - (ვენი) მივედი

XVI საუკუნეჹი თანჼმოვნის აჩსანიჹნავად ჹემოიჩეს áƒȘალკე áƒ’áƒ áƒáƒ€áƒ˜áƒ™áƒŁáƒšáƒ˜ ნიჹანი V. ეს ასო მოთავსდა U-s ჹემდეგ. ამგვარად, მივიჩეთ სულ 24 ასო.

ზოგჯერ ჼმოვნის წინ მოთავსებულ i ჼმოვნისათვის იყენებენ j-s: iodum - იოდი, ან jodum.

áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜áƒ“áƒáƒœ ჹეთვისებული სიჱყვებისათვის ლათინებმა áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ Ⴠლვინვიერი თანჼმოვნების φ, Ξ, χ, ρ გადმოსაáƒȘემად ლათინურ თანჼმოვანთა áƒ™áƒáƒ›áƒžáƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ”áƒ‘áƒĄ მიმართეს, მკვეთრს p, t, c-ქა და r-s დაუმაჱეს h და ამრიგად მიიჩეს: Ⴠ, თ, Ⴤ, ჰრ. áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒšáƒ˜áƒ“áƒáƒœ ჹეთვისებული ეს თანჼმოვნები თავდაპირველად áƒ‘áƒ”áƒ áƒ«áƒœáƒŁáƒš áƒ’áƒáƒ›áƒáƒ—áƒ„áƒ›áƒáƒĄ უაჼლოვდებოდნენ, ჹემდეგ კი: ch – áƒ’áƒáƒ›áƒáƒ˜áƒ—áƒ„áƒ›áƒ˜áƒĄ როგორáƒȘ „ჼ“, ph - როგორáƒȘ – „ф“, th დაუაჼლოვდა „ჱ“–ს, rh-მ კი დაკარგა Ⴠლვინვიერება.

  • Charta (Ⴤარჹა, ჟარჹა) – Ⴤა჊ალდი
  • Philippus (áƒ€áƒ˜áƒšáƒ˜áƒžáƒŁáƒĄ, áƒ¶áƒ˜áƒšáƒ˜áƒžáƒŁáƒĄ) – Ⴠილიპე
  • Theatrum (თეაჱრუმ, ჱეაჱრუმ) – თეაჱრი
  • Rhodus (როდუს) – როდოსი

ლათინურ ენაჹი áƒ”áƒ„áƒ•áƒĄáƒ˜ ჼმოვანია: a, e, i, y, o, u. ამ ჼმოვანთათვის დამაჼასიათებელია áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ”-სიმოკლე, ანუ კვინჱიჱაჱი (quintitas). áƒ’áƒ áƒáƒ€áƒ˜áƒ™áƒŁáƒšáƒáƒ“ მოკლე და გრძელი ჼმოვნები არ განსჼვავდება ერთმანეთისგან. áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒ«áƒŠáƒ•áƒáƒœáƒ”áƒšáƒáƒ”áƒ‘áƒĄáƒ და áƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒ™áƒáƒœáƒ”áƒ‘áƒšáƒ˜ ჼმოვნის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ˜áƒĄ აჩსანიჹნავად გამოიყენება ნიჹანი —, ჼოლო სიმოკლისათვის ‿. ეს ნიჹნები ჼმოვანს თავზე დაესმის.

ლათინურ ენაჹი არიქ დაჩმავალი დიჀთონგები. ე.ი. მეორე ჼმოვანი უმარáƒȘვლოა. დიჀთონგებია: ae, oe, au, eu.

ae დიჀთონგლი თავდაპირველად გამოითჄმოდა ორივე ჼმოვანი, მჼოლოდ e áƒŁáƒ€áƒ áƒ სუსჱად. ჹემდგომ ამ áƒ“áƒ˜áƒ€áƒ—áƒáƒœáƒ’áƒ˜áƒĄ გამოთჄმა დაემსგავსა გრძელ e ჼმოვანს.

Ɠ დიჀთონგლიáƒȘ o ჼმოვნის გვერდით გამოითჄმოდა e-áƒȘ, მაგრამ ჹემდეგ დაემსგავსა გერმანულ Ă¶â€“áƒĄ.

au დიჀთონგი გამოითჄმოდა როგორáƒȘ აუ ან ავ, eu – როგორáƒȘ ეუ ან ევ.

  • poena (პენა) - სასჯელი
  • amoeba (ამება) - ამება (ერთუჯრედიანი მიკროორგანიზმი)
  • saepe (სეპე) – ჼჹირად
  • aurora (ავრორა) – ავრორა
  • Europa (ევროპა) – ევროპა

როáƒȘა ზემოთ დასაჼელებული ჼმოვნები ერთმანეთის მეზობლობაჹი არ Ⴤმნიან áƒ“áƒ˜áƒ€áƒ—áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ‘áƒĄ, მეორე ჼმოვანს დაესმის ორი წერჱილი ე.჏. puncta diaereseos â€žáƒ’áƒáƒœáƒ§áƒáƒ€áƒ˜áƒĄ წერჱილები“ ან áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ˜áƒĄ ნიჹანი.

  • poĂ«ta (პოეჱა) – პოეჱი

c ასო áƒáƒ áƒ„áƒáƒŁáƒšáƒĄáƒ და კლასიკურ ლათინურჹი გამოითჄმოდა როგორáƒȘ კ. მოგვიანებით, დააჼლოებით აჟ. ჏. VI საუკუნეჹი, e, i, y, ae, oe ჼმოვნების და áƒ“áƒ˜áƒ€áƒ—áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ წინ პალაჱიზირებულ იჄნა და გამოთჄმალი მოგვáƒȘა „áƒȘ“.

  • caelum (კელუმ, ჹემდგომ áƒȘელუმ) – áƒȘა
  • Cicero (კიკერო, ჹემდგომ áƒȘიáƒȘერო) – áƒȘიáƒȘერონი
  • scio (სკიო, ჹემდგომ ქáƒȘიო) – ვიáƒȘი
  • მაგრამ – caput (კაპუჱ) – თავი, credo (კრედო) – მჯერა

ti áƒ™áƒáƒ›áƒžáƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜ კლასიკურ ჼანაჹი გამოითჄმოდა როგორáƒȘ „ჱი“. მჼოლოდ აჟ. ჏. IV-V საუკუნეებჹი პალაჱალიზირებულ იჄნა ჼმოვნების წინ და გამოთჄმალი მოგვáƒȘა „áƒȘი“.

  • motio (მოჱიო, ჹემდგომ მოáƒȘიო) – მოძრაობა
  • scientia (სკიენჱია, ჹემდგომ ქáƒȘიენჱია) – áƒȘოდნა

ჹენიჹვნა: ti არ გამოითჄმოდა როგორáƒȘ áƒȘი ჹემდეგ ჹემთჼვევაჹი:

  • ა) თუ მას მაჼვილი მოუდიოდა: totus მთელი, მჼ. რ. ნათესაობითჹი totĂŹus (ჱოჱიუს)
  • ბ) თუ ti-ქ წინ áƒŁáƒ«áƒŠáƒáƒ“áƒ s, x, t: bestia (ბესჱია) – მჼეáƒȘი, mixtio (áƒ›áƒ˜áƒ„áƒĄáƒąáƒ˜áƒ) – ნარევი.

c áƒáƒ áƒ„áƒáƒŁáƒš ლათინურჹი გამოჼაჱავდა როგორáƒȘ კ, ასევე გ ბგერასაáƒȘ. „დუენოსის“ წარწერაჹი იკითჼება virco - Ⴤალილვილი, ნაáƒȘვლად virgo-ქი. საკუთარი საჼელის Gaius-იქ ჹემოკლებული Ⴠორმაა C. ჼოლო Gnaeus-იქ Cn.

k ასო, რომელიáƒȘ კ ბგერას გამოჼაჱავდა, ადრე გამოვიდა ჼმარებიდან. იქ მჼოლოდ ორ სიჱყვაჹი გვჼვდება:

  • Kalendae – კალენდე, ყოველი თვის პირველი რიáƒȘჼვი.
  • Kaeso - კეზო, მამაკაáƒȘიქ საჼელი.

q გვჼვდება u თანჼმოვანთან ერთად და áƒ’áƒáƒ›áƒáƒ˜áƒ—áƒ„áƒ›áƒ˜áƒĄ როგორáƒȘ „კვ“. aqua (აკვა) – წყალი.

გ თანჼმოვნისათვის ძვ. ჏. III საუკუნეჹი ჹემოიჩეს აჼალი ასო, ოდნავ განსჼვავებული c-სგან, 'g'.

ngu áƒ™áƒáƒ›áƒžáƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜ ჼმოვნის წინ áƒ’áƒáƒ›áƒáƒ˜áƒ—áƒ„áƒ›áƒ˜áƒĄ როგორáƒȘ „გვ“. lingua (ლინგვა) – ენა.

ასევე ჼმოვნის წინ su áƒ™áƒáƒ›áƒžáƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒȘ ზოგჯერ „სვ“–დ იკითჼება. suadeo (სვადეო) áƒ•áƒŁáƒ áƒ©áƒ”áƒ•.

s კლასიკურ ჼანაჹი ყველა პოზიáƒȘიალი გამოითჄმოდა როგორáƒȘ ქ, გვიანდელ ეპოჄალი ორ ჼმოვანს ჹორის მოჄáƒȘეულმა, ანუ ინჱერვოკალურმა s-მ გამოთჄმალი მოგვáƒȘა „ზ“.

  • Asia (აზია) – აზია
  • rosa (როზა) – ვარდი

მარáƒȘვლები იყოჀა ჹემდეგნაირად:

  • ა) ერთი ჼმოვანი სიჱყვის ჹიგნით მომდევნო ჼმოვანს მიეკუთვნება: ro-sa - ვარდი, ta-bu-la - დაჀა
  • ბ) ორი ჼმოვნიდან ერთი წინა ჼმოვანთან რჩება, მეორე კი მომდევნო ჼმოვანს მიყვება: has-ta - ჹუბი, mos-ca - ბუზი.
  • გ) თუ ჯერ ყრუ თანჼმოვანია, ჹემდეგ კი ნარნარა, ე.჏. muta cum liquida, ასეთი თანჼმოვნები არ გაითიჹება, ე.ი. თუ b, g, d, p, c, t-ქ მოსდევს l, r: pa-tri-a - სამჹობლო, მაგრამ for-tu-na - ბედი
  • დ) რამდენიმე თანჼმოვანთაგან უკანასკნელი მომდევნო ჼმოვანს მისდევს, დანარჩენი წინა ჼმოვანთან რჩება: punc-tum - წერჱილი.
  • ე) თავსართი áƒȘალკე გამოიყოჀა: abs-cedo - ვჹორდები, de-scendo - ჩავდივარ.

჊ია და დაჼურული მარáƒȘვალი

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

მარáƒȘვალი დაჼურულია, თუ თანჼმოვნით მთავრდება, ჊იაა, თუ ჼმოვნით ბოლოვდება:

  • ta-bu-la - აჄ სამივე მარáƒȘვალი ჊იაა.
  • for-tu-na - აჄ for დაჼურულია – tu და na ჊ია.

მარáƒȘვლის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ”â€“áƒĄáƒ˜áƒ›áƒáƒ™áƒšáƒ”

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

მარáƒȘვალი გრძელია, თუ გრძელ ჼმოვანს ჹეიáƒȘავს, მოკლეა, თუ მოკლე ჼმოვანს ჹეიáƒȘავს.

ჼმოვანი ლეიძლება იყოს გრძელი ან მოკლე ბუნებით (natĂșra), ან მდებარეობით (positione).

  • ა) დიჀთონგი, რაკიჩა ორი ჼმოვნის ჹერწყმითაა მიჩებული, გრძელია: poena - სასჯელი.
  • ბ) ჼმოვანი გრძელია მდებარეობით ანუ პოზიáƒȘიურად, თუ მას ორი ან მეჱი თანჼმოვანი (muta cum liquida-ქ გამოკლებით) ან რთული თანჼმოვანი x მოსდევს: monumĂ©ntum - ძეგლი, prĂłxime - ძალიან აჼლოს, მაგრამ tĂ©nebrae - წყვდიადი (br-ქ წინ e მოკლეა)
  • გ) ჼმოვანი მოკლეა მდებარეობით, თუ მას ჼმოვანი ან h თანჼმოვანი მოსდევს: mĂłtio - მოძრაობა (i მოკლეა), prohibeo - ვაკავებ (pro მარáƒȘვალჹი o მოკლეა).
  • დ) თუ ჼმოვანს ერთი თანჼმოვანი მოსდევს, უნდა ვიáƒȘოდეთ ბუნებით როგორია, გრძელი თუ მოკლე. ასეთ ჹემთჼვევაჹი უნდა მივმართოთ áƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒ™áƒáƒœáƒĄ, სადაáƒȘ აჩნიჹნულია ჼმოვნის áƒĄáƒ˜áƒ’áƒ áƒ«áƒ”â€“áƒĄáƒ˜áƒ›áƒáƒ™áƒšáƒ”, ან მაჼვილი: amĂ­cus - მეგობარი, pĂłpulus - ჼალჼი.

მაჼვილი ლათინურ ენაჹი სიჱყვას მოუდის ბოლოდან მეორე გრძელ მარáƒȘვალზე, ან მესამეზე (თუ მეორე მარáƒȘვალი მოკლეა): tĂĄbula, amĂ­cus, monumĂ©ntum

ჹენიჹვნა:

  • ა) ბოლოდან პირველ მარáƒȘვალზე მაჼვილი მაჹინ ლეიძლება იყოს, თუ ეს მარáƒȘვალი áƒ€áƒáƒœáƒ”áƒąáƒ˜áƒ™áƒŁáƒ áƒ˜ áƒȘვლილებების ჹედეგად არიქ მიჩებული: illĂ­c - illĂ­ce - იჄ, istĂșc - istĂșce - იჄით.
  • ბ) ბოლოდან მეორე მოკლე მარáƒȘვალზე მაჼვილი დაისმის იმ ჹემთჼვევაჹი, თუ სიჱყვას ენკლიჱიკური -que, -ve, -ne ნაწილაკები ერთვის: fĂ­lius - ვაჟიჹვილი, fĂ­lia - Ⴤალილვილი, fĂ­lius fĂ­liaque - ვაჟიჹვილი და Ⴤალილვილი (que აჄ და კავჹირის áƒ€áƒŁáƒœáƒ„áƒȘიაქ ასრულებს).

თუ que არ გაიაზრება როგორáƒȘ კავჹირი, მაჹინ მაჼვილი áƒ©áƒ•áƒ”áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ áƒ˜áƒ•áƒ˜ წესით დაისმის: Ășndique - ყოველი მჼრიდან, Ă­taque - ამგვარად.

თანჼმოვანთა áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ”áƒ‘áƒ˜

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

ლათინურ ენაჹი 18 თანჼმოვანია:

  • ჼჹული (mutae) - с (k, q), g, d, t, p, b
  • ნარნარა (liquidae) - l, r
  • ნაპრალოვანი (spirantes) - s, f, v
  • Ⴠლვინვიერი (aspirata) - h
  • რთული (compositae) - x (cs), z (ds)
  • áƒȘჼვირისმიერი (nasales) - m, n

ჼჹული თანჼმოვნები ჹემდეგნაირად áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ“áƒ”áƒ‘áƒ:

  • ბაგისმიერი (labiales) - p (ყრუ), b (მჟჩერი)
  • კბილისმიერი (dentales) - t (ყრუ), d (მჟჩერი)
  • ჼორჼისმიერი (gutturales) - c (k, q) (ყრუ), g (მჟჩერი)

მთავარი áƒ€áƒáƒœáƒ”áƒąáƒ˜áƒ™áƒŁáƒ áƒ˜ კანონები

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

ჼმოვნის მონაáƒȘვლეობა

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
  • ა) ჊ია მარáƒȘვლის მოკლე ჼმოვანი სიჱყვის ლუალი გადადის მოკლე i-ლი:
    • capio - ვიჩებ, accipio - ვჩებულობ
    • caput - თავი, capitis - თავის
    • miles - მეომარი, militis - მეომრის
    • homo - ადამიანი, hominis - ადამიანის
  • ბ) r-ქ წინ i გადადის მოკლე e-ლი.
    • capio –ვიჩებ, capere - მიჩება
  • გ) ჊ია მარáƒȘვლის ae დიჀთონგი სიჱყვის ლუალი გადადის გრძელ i-ლი, au - გრძელ u-ლი.
    • exaestimi - existimo - ვსჯი, ვთვლი
    • abcauso - accuso - ბრალს ვდებ
  • დ) ბოლოკიდური a მოკლე თანჼმოვნის ან თანჼმოვანთა áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ˜áƒĄ წინ მრავალმარáƒȘვლიან სიჱყვებჹი, ასევე სიჱყვის ლუა დაჼურულ მარáƒȘვალჹი მოკლე e-ლი გადადის.
    • artifax - artifex - ჼელოვანი
    • particaps - particeps - მონაწილე
  • ე) ბოლოკიდური მოკლე i ჊ია მარáƒȘვალჹი გადადის მოკლე e-ლი.
    • mari - mare - ზჩვა
    • facili - facile - ადვილად
  • ვ) მოკლე o დაჼურულ მარáƒȘვალჹი სიჱყვის ბოლოს გადადის მოკლე u-ლი.
    • bellom - bellum - ომი
    • mittont - mittunt - გზავნიან
  • ზ) გრძელი ჼმოვანი სიჱყვის ბოლოს ორ და მეჱმარáƒȘვლიან სიჱყვებჹი l, r, m, t-ქ წინ მოკლდება:
    • orator (ბოლოკიდური o მოკლეა) - ორაჱორი,
    • amat (ბოლოკიდური a მოკლე) - უყვარს

მოკლე ჼმოვანი ლუა მარáƒȘვალჹი, განსაკუთრებით ნარნარა თანჼმოვნებთან, ამოვარდება. ამ მოვლენას სინკოპე ეწოდება:

  • valide - valde - ძალიან

მოკლე ჼმოვანი სიჱყვის ბოლოს ჼჹირად იკარგება. ამ მოვლენას აპოკოპეს უწოდებენ:

  • animali - animal - áƒȘჼოველი
  • hice - hic - აჄ

ზოგჯერ თანჼმოვნებს ჹორის áƒ©áƒáƒ”áƒ áƒ—áƒ•áƒ˜áƒĄ მოკლე ჼმოვნები i, e, u. ამას ანაპჱიკსი ეწოდება:

  • periclum - periculum - áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒ—áƒźáƒ”
  • agr - ager - ყანა, მიწა
  • faclis - facilis - ადვილი

ინჱერვოკალური s ლათინური ენის განვითარების გარკვეულ პერიოდჹი გადავიდა r-ჹი:

  • flos - ყვავილი, flosis - floris - ყვავილის
  • esam - eram - ვიყავი

თანჼმოვნის დაკარგვა

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
  • ა) ინჱერვოკალური v იკარგება:
    • divisitior - ditior - áƒŁáƒ€áƒ áƒ მდიდარი
    • audivisti - audisti - მოისმინე
    • audiveram - audieram - მომისმენია
    • magis volo - mavolo - malo - ძალიან მინდა
  • ბ) m თანჼმოვანი სიჱყვის ბოლოს სუსჱად გამოითჄმოდა, ამიჱომ პოეზიაჹი m-თი დამთავრებული სიჱყვა ჼმოვნით დაწყებული სიჱყვის წინ ჼჹირად ელიზიას განიáƒȘდიდა:
    • Exegi monument(um) aere perennius (Hor.)
    • ძეგლი ავიგე áƒĄáƒžáƒ˜áƒšáƒ”áƒœáƒ«áƒ–áƒ” áƒŁáƒ€áƒ áƒ გამძლე

ნაწილობრივი ასიმილაáƒȘია

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

m თანჼმოვანი d, t, s თანჼმოვნის წინ გადადის n-ჹი:

  • septemdecim - septendecim - áƒ©áƒ•áƒ˜áƒ“áƒ›áƒ”áƒąáƒ˜
  • eumdem - eundem - მასვე

b, g თანჼმოვნები s, t-ს წინ გადადის p, c-ჹი

  • rego - ვმართავ, recsi - rexi - ვმართე
  • scribo - vwer, scripsi - დავწერე

c, g, p, f, t, r, l, s თანჼმოვნების წინ d სრულ ასიმილაáƒȘიაქ განიáƒȘდის:

  • adcedo - accedo - ვუაჼლოვდები
  • adgero - aggero - áƒ›áƒáƒ›áƒáƒ„áƒ•áƒĄ
  • adtribuo - attribuo - ვანიჭებ
  • adrideo - arrideo - ვიáƒȘინი
  • adloquor - alloquor - ვესაუბრები
  • adsumo - assumo - მივიჩებ

t თანჼმოვანი s-იქ წინ სრულ ასიმილაáƒȘიაქ განიáƒȘდის: dots - doss - dos - მზითევი

ორმაგი თანჼმოვნის გამარჱივება

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

ორმაგი თანჼმოვანი სიჱყვის ბოლოს თანჼმოვანთან მეზობლობაჹი, ან გრძელი ჼმოვნისა თუ áƒ“áƒ˜áƒ€áƒ—áƒáƒœáƒ’áƒ˜áƒĄ ჹემდეგ, მარჱივდება:

  • caussa - causa - მიზეზი
  • ridsi - rissi - risi - ვიáƒȘინე

ორი ერთნაირი ან ერთმანეთის მსგავსი თანჼმოვნებიდან ერთი განიმსგავსებს:

  • pluraris - pluralis - მრავლობითი
  • medidies - meridies - ჹუადჩე

იამბიკური დამოკლება

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]

გრძელი ჼმოვანი, რომელიáƒȘ მოკლე ჼმოვანს მოსდევს, ზოგიერთ ორმარáƒȘვლიან სიჱყვაჹი მოკლდება: mihi - მე (მიáƒȘ.), tibi – ჹენ (მიáƒȘ.), sibi - მას (ბოლოკიდური i ყველგან მოკლეა).

ლათინური ენა სინჱეთიკურია, ანუ გრამაჱიკული კაჱეგორიები áƒĄáƒŁáƒ€áƒ˜áƒ„áƒĄáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒ— და არა დამჼმარე სიჱყვებით გამოიჼაჱება.

არსებით საჼელს ლათინურ ენაჹი áƒáƒ„áƒ•áƒĄ სამი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜ (genus): მამრობითი (masculinum), მდედრობითი (femininum) და საჹუალო (neutrum).

áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄ განსაზჩვრა ლეიძლება áƒĄáƒŁáƒ€áƒ˜áƒ„áƒĄáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄáƒ და სიჱყვის მნიჹვნელობის მიჼედვით. მნიჹვნელობის მიჼედვით მამრობით áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒĄ მიეკუთვნებიან: მამრობითი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄ áƒȘოáƒȘჼალ არსებათა საჼელები, მდინარეთა, Ⴤართა, თვეთა საჼელები. მდედრობითისაა: მდედრობითი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄ áƒȘოáƒȘჼალ არსებათა საჼელები, ჼეების, áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ, áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ საჼელები. საჹუალო áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄáƒáƒ: უბრუნველი და სუბსჱანჱირებული არსებითი საჼელები:

  • puer, i - m ბიჭი
  • Aquilo, onis - m აჄვილონი, áƒ©áƒ áƒ“áƒ˜áƒšáƒáƒ”áƒ—áƒ˜áƒĄ Ⴤარი
  • Sequana, ae m სენა
  • quercus, i - f მუჼა
  • Aegyptus, i - f ეგვიპჱე
  • pondus, eris - n წონა
  • fas - n ნება

ზოგ საჼელს ორი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜ áƒáƒ„áƒ•áƒĄ (Nomina communia)

  • civis, is - m,f მოჄალაჄე
  • parens, ntis - m,f მჹობელი

ზოგი საჼელი, რომელსაáƒȘ ორი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜ áƒáƒ„áƒ•áƒĄ, ბოლოკიდურის მიჼედვით განასჼვავებს áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒĄ (NĂłmina mobilia);

  • filius, i - m ვაჟიჹვილი
  • filia, ae - f Ⴤალილვილი

ლათინურ ენაჹი ორი რიáƒȘჼვია, მჼოლობითი და მრავლობითი.

ლათინურ ენაჹი 7 ბრუნვაა:

  • nominativus - საჼელობითი
  • genetivus - ნათესაობითი
  • dativus - მიáƒȘემითი
  • accusativus - ბრალდებითი (აკუზაჱივი)
  • ablativus - დაჹორებითი (აბლაჱივი)
  • vocativus - წოდებითი
  • locativus - ადგილმდებარეობითი (ლოკაჱივი)
ლათინურ ენაჹი ზედსართავ საჼელს áƒáƒ„áƒ•áƒĄ სამი ჟარიქჟი:
ა) gradus positivus - დაწყებითი ჼარისჼი.
ბ) gradus comparativus - ჹედარებითი ჼარისჼი.
გ) gradus superlativus - აჩმაჱებითი ჼარისჼი.
1. მჼოლობითი რიáƒȘჼვის საჼლებით ბრუნვაჹი დასმული ზედსართავი საჼელი დაწყებით ჟარიქჟქ წარმოადგენს. დაწყებითი ჼარისჼით ზედსართავი საჼელი აჩნიჹნავს საგნის თვისებას სჼვა საგანთან ჹეუდარებლად.
მაგალითად: charta alba - თეთრი Ⴤა჊ალდი.
2. ჹედარებითი ჟარიქჟიქ საწარმოებლად მამრობითი და მდედრობითი áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄáƒáƒ—áƒ•áƒ˜áƒĄ ზედსართავი საჼელის áƒ€áƒŁáƒ«áƒ”áƒĄ ემაჱება ქუჀიჄქი -ior, ჼოლო საჹუალო áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒ˜áƒĄáƒáƒ—áƒ•áƒ˜áƒĄ ქუჀიჄქი -ius.
მაგალითად: მამრ. და მდედრ. ქჄ. - long-ior, ქალ. ქჄ. - long-ius.
ზედსართავი საჼელის ჹედარებითი ჼარისჼი III ბრუნებით იბრუნვის.
3. აჩმაჱებითი ჟარიქჟიქ საწარმოებლად áƒ€áƒŁáƒ«áƒ”áƒĄ ემაჱება:
მამრ. áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒšáƒ˜ - issimus მაგალითად: longissimus.
მდედრ. áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒšáƒ˜ - issima მაგალითად: longissima.
საჹუალო áƒĄáƒ„áƒ”áƒĄáƒšáƒ˜ - issimum მაგალითად: longissimum.
ლათინურ ზედსართავ საჼელთა ჼარისჼების მაგალითები
gradus positivusgradus comparativusgradus superlativus
longus, longa, longum - გრძელიმამრ. და მდედრ. ქჄ. longior, ქალ. ქჄ. longius - áƒŁáƒ€áƒ áƒ გრძელიმამრ. ქჄ. longissimus, მდედრ. და ქალ. ქჄ. -a, -um - ყველაზე გრძელი
brevis, breve - მოკლემამრ. და მდედრ. ქჄ. brevior, ქალ. ქჄ. brevius - áƒŁáƒ€áƒ áƒ მოკლემამრ. ქჄ. brevissimus, მდედრ. და ქალ. ქჄ. -a, -um - ყველაზე მოკლე

ლათინურ ენაჹი (უჩლებად, áƒ€áƒ˜áƒœáƒ˜áƒąáƒŁáƒ ) ზმნას აჩწერენ ჹედეგი კაჱეგორიების მიჼედვით:

ესენია:
* პირის (Person),
* რიáƒȘჼვის (Numerus),
* კილოს (Modus),
* დროისა (Tempus) და
* გვარისა (Genus Verbi).

ლათინურ ენაჹი ზმნის უჩლების ოთჼი ჱიპია.

  • მანჱოვანი, ლუიჯი: Lingua Latina = ლათინური ენა: [áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒ«áƒŠáƒ•. სჱუდ.] / ლუიჯი მანჱოვანი ; [რედ.: პიერ დიუმულენი, ჟუჟუნა ჀეიჄრილვილი] - თბ., 2007.
  • ნელი გიგოლაევა: LINGUA LATINA MEDICINALIS / [რედ.: ნ. გაჀრინდალვილი] ; თბილისის áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ სამედიáƒȘინო უნივერსიჱეჱი, 2007.
  • გაგუა, იამზე: ლათინური ენა : (გრამაჱიკა, áƒ„áƒ áƒ”áƒĄáƒąáƒáƒ›áƒáƒąáƒ˜áƒ) / [რედ.: აკ. áƒŁáƒ áƒŁáƒšáƒáƒ«áƒ”] - თბ. : თბილ. უნ-ჹიქ გამ-ბა, 1987.
  • გაგუა, იამზე: ლათინური ენა: საკითჼავი áƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ”áƒ‘áƒ˜ და სავარჯიჹოები / [რედ.: თ. გიორგობიანი] ; თსუ-ქ ჼმელთაჹუა ზჩვის კულჱურების კვლევის ლაბორაჱორია - თბ. : თბილ. უნ-ჹიქ გამ-ბა, 1996.
  • გიგაური, áƒȘისანა: ლათინური ენა და ჱერმინოლოგიის áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜ / [რედ.: რ. გორდეზიანი] ; თბილ. სოáƒȘ.-ეკონ. ინ-ჹი - თბ., 1996.
  • áƒąáƒ áƒáƒžáƒáƒ˜áƒ«áƒ”, ადა; áƒ„áƒŁáƒ áƒ˜áƒ«áƒ”, დალი: ლათინური ენა იურისჱებისათვის / [რედ.: იამზე გაგუა] ; თსუ, კლასიკ. Ⴠილოლ., ბიზანჱინისჱიკისა და ნეოგრეáƒȘისჱიკის ინ-ჹი - თბ. : ლოგოსი, 2003.
  • გაჀრინდალვილი, ნოდარ; კაჼიანი, ია: ლათინური ენა და სამედიáƒȘინო ჱერმინოლოგიის áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜ / [რედ.: ზურაბ კაáƒȘáƒ˜áƒąáƒáƒ«áƒ”] ; áƒ„áƒŁáƒ—áƒáƒ˜áƒĄáƒ˜áƒĄ სამედ. ინ-ჹი "áƒ„áƒŁáƒ—áƒáƒ˜áƒĄáƒ˜" - áƒ„áƒŁáƒ—áƒáƒ˜áƒĄáƒ˜Â : მედიáƒȘინა, 1994.
  • ლილაკაძე ა.:ლათინური ენა: პედ. ინ-ჱების áƒ„áƒáƒ áƒ—áƒŁáƒšáƒ˜ ენისა და ლიჱერაჱურის áƒ€áƒáƒ™áƒŁáƒšáƒąáƒ”áƒąáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄáƒáƒ—áƒ•áƒ˜áƒĄ - თბ. : áƒĄáƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ“áƒ’áƒáƒ›áƒ˜, 1956.
  • გაჀრინდალვილი ნოდარ: ლათინური ენა და საერთაჹორისო სამედიáƒȘინო ჱერმინოლოგიის áƒĄáƒáƒ€áƒŁáƒ«áƒ•áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜ = Invia est in medicina via sine lingua latina : [áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒ«áƒŠáƒ•. სჱუდ.] / ნოდარ გაჀრინდალვილი ; [რედ. რუსუდან áƒ áƒŁáƒźáƒáƒ«áƒ”] ; თბილ. საჼელმწ. სამედ. უნ-ჹი - თბ., 2007.
  • ლათინური ენა: [დამჼმ. áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒ«áƒŠáƒ•. უმაჩლ. სასწავლებლების ჰუმანიჱ. Ⴠაკ-ჹიქ სჱუდენჱებისათვის] / თბილ. საჼელმწ. უნ-ჹი. ჼმელთაჹუა ზჩვის კულჱურების კვლევის ლაბ-რია - თბ.ნაკვ. 1 / ჹემდგ. მ. áƒ€áƒźáƒáƒ™áƒáƒ«áƒ” - : თბილ. უნ-ჹიქ გამ-ბა, 1984.
  • áƒ§áƒáƒŁáƒźáƒ©áƒ˜áƒšáƒ•áƒ˜áƒšáƒ˜ ქ., ლათინური ენის áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒ«áƒŠáƒ•áƒáƒœáƒ”áƒšáƒ, თბ., 1967;
  • áƒŁáƒ áƒŁáƒšáƒáƒ«áƒ” ა., áƒ„áƒĄáƒ”, ჹ. 6, გვ. 108-109, თბ., 1983
  • ვიკიწიგნების ლოგო ვიკიწიგნებჹი არიქ ქჹაჹია: ლათინური ენა
áƒ›áƒáƒ«áƒ˜áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ „https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=ლათინური_ენა&oldid=5416765“-დან