کیومرثیان
 | این مقاله ممکن است نیازمند تمیزکاری باشد تا با استانداردهای کیفی ویکی‌پدیا همخوانی پیدا کند. |
| بخشی از مجموعهٔ مقالههای |
| دین در ایران |
|---|
| مذاهب |
| مرتبط |
| دیگر |
| کتابها |
| جدول |
کیومرثیان، گیومرثیان، کیومرثیه یا گیومرثیه یکی از گروه‌های دین مزدیسنا است. اگرچه در دوره ساسانی، مزدیسنا یا دین زرتشتی دین رسمی بود اما گروه‌هایی در میان پیروان آیین زرتشت پیدا شدند که معتقدات دیگری داشتند. یکی از آن گروهها کیومرثیان بودند که عقیده داشتند اهریمن از شک و تردید هرمزد به وجود آمده است و موافق این عقیده اهریمن مخلوق هرمزد است.[۱]
شهرستانی در کتاب الملل و النحل آورده‌است، کیومرثیه کسانی هستند که به تقدم گَیومرث اعتقاد دارند. اینان به دو اصل قائلند: یزدان و اهریمن و می‌گویند که یزدان ازلی و قدیم است و اهریمن، محدث و مخلوق است و می‌گویند که سبب آفرینش اهریمن این بوده است که یزدان در دل خود اندیشید «اگر من منازعی داشتم، چگونه می‌توانست باشد؟» و این اندیشه بد و با طبیعت نور ناسازگار بود و از آن تاریکی به وجود آمد و اهریمن نامیده شد که طبع او شر و فتنه و فساد و گناه‌کاری و ضرر و زیان رسانی بود. او بر نور خروج کرد و با طبیعت و گفتار خود با آن به مخالفت برخاست. ستیز میان لشکر نور و لشکر تاریکی درگرفت. بعد فرشتگان به میانجیگری برخاستند و مصالحه‌ای برقرار کردند مبنی بر این که جهان فروردین (گیتی) در مدت هفت هزار سال از آنِ اهریمن باشد و پس از آن او جهان را رها کند و به نور واگذارد و کسانی را که پیش از این صلح، در جهان بودند، از میان بُرد و تباه کرد. بعد مردی به نام گیومرث و حیوانی به نام گاو پیدا شد. اهریمن هر دو را کشت. از جایی که این مرد افتاد (شاخه‌ای) ریواس رویید و از ریشهٔ ریواس مردی به نام مشی و زنی به نام مشیانه بیرون آمدند و این دو پدر و مادر بشر بودند؛ و از جایی که گاو افتاده بود، چارپایان و دیگر حیوانات روییدند.[۲]
مبدا
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]مانک‌جی نوشیروان‌جی دهالا، یک کشیش و محقق مذهبی زرتشتی پاکستانی، آموزه فرقه کیومرثی را تلاشی دیگر برای کاهش دوگانه‌گرایی توصیف کرد که مدت‌ها در آیین زرتشتی محوریت داشته است. این امر ناشی از تأکید محمد بر توحید و تمسخر مسلمانان از آموزه دو خدایی است که زرتشتیان آن را یک نقص می‌دانستند. آنها توحید را به آن افزودند و منجر به تقسیم آیین زرتشتی به فرقه‌ها شدند. او نمونه‌هایی از تلاش‌های زرتشتیان برای ایجاد یک آموزه توحیدی با کاهش اهمیت اهریمن را ذکر می‌کند؛ مانند این تصور که اهورامزدا و اهریمن از زوران آفریده شده‌اند یا اینکه خود اهورامزدا وجود شر را مجاز دانسته است و یا اینکه اهریمن فرشته‌ای فاسد است که علیه اهورامزدا شورش کرده است. او سپس به یک کتاب فارسی قرن پانزدهم اشاره می‌کند با بیان این نکته که دسته ای از [[مغ|مغان] معتقد بودند که خدا و شیطان برادر هستند.[۳]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پانویس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ تاریخ باستانی ایران، حسن پیرنیا، ص ۴۲۹
- ↑ نخستین انسان و نخستین شهریار، ص ۹۹
- ↑ "M.N. Dhalla: History of Zoroastrianism (1938), part 6, CHAPTER XLVI , DOWNFALL OF THE SASANIANS, AND THE AFTERMATH". www.avesta.org. Retrieved 2025-05-17.
