پرش به محتوا

میناب

میناب
مینُو (minow)
نقشه
کشور ایران
استانهرمزگان
شهرستانمیناب
بخشبخش مرکزی شهرستان میناب
نام(های) پیشیننخلستان، آنامیس، هرمز کهنه، اورگانا
مردم
جمعیت۷۳٬۱۷۰ نفر (۱۳۹۵)
رشد جمعیت۱۶٪+ (۵ سال)
جغرافیای طبیعی
مساحت۳۵ کیلومترمربع
ارتفاع۴۵ متر از سطح دریا
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۲۴ درجه سانتی گراد
میانگین بارش سالانه۲۳۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۰
اطلاعات شهری
شهردارحبیب‌الله سراجی
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۷۶
وبگاه
کد آماری۱۵۷۵
میناب در ایران واقع شده
میناب
میناب
روی نقشه ایران
۲۷°۷′۵۲″ شمالی ۵۷°۵′۱۴″ شرقی / ۲۷٫۱۳۱۱۱°شمالی ۵۷٫۰۸۷۲۲°شرقی / 27.13111; 57.08722

میناب شهری در ایران است که مرکز شهرستان میناب در استان هرمزگان محسوب می‌شود. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر ۷۳٬۱۷۰ نفر بوده است. شهرستان میناب دارای فرمانداری ویژه است.[۱][۲]

این شهر در جلگه‌ای حاصل‌خیز واقع شده و به‌واسطهٔ منابع غنی آب، به‌ویژه رودخانه میناب، یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی استان محسوب می‌شود. به همین دلیل از آن با عنوان «گلستان خلیج فارس» یاد کرده‌اند.[۳]

از مهم‌ترین سوغاتی‌های میناب می‌توان به انبه، انواع ماهی و میگو اشاره کرد. این شهر در فاصلهٔ حدود ۱۰۰ کیلومتری شرق بندرعباس قرار دارد و به‌عنوان نقطهٔ اتصال استان‌های کرمان و سیستان و بلوچستان با بندرعباس و تنگه هرمز شناخته می‌شود. موقعیت جغرافیایی ممتاز میناب، به آن ویژگی‌های دریایی، ارتباطی، کریدوری، کشاورزی و گردشگری بخشیده است.

طبق گزارش ایسنا، از میناب با نام‌های مینو، مینا، هرموز، هارموز یا آرموز نام برده شده است.[۳]

تاریخ اولیه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

میناب از نظر تاریخی بخشی از استان کرمان بوده است. با وجود آنکه نخستین اشاره به میناب در یک متن فارسی به کتاب آثار جعفری نوشته محمدجعفر حسینی خورموجی در سده نوزدهم میلادی بازمی‌گردد، که در آن میناب را از توابع بندرعباس برشمرده است، پیشینه حضور انسان در میناب و نواحی پیرامون آن به دوران بسیار دور پیشاتاریخ می‌رسد. در دهه ۱۹۷۰، ابزارهای سنگی متعلق به دوره پارینه‌سنگی میانی با قدمتی در حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار سال در میناب کشف شدند. همچنین، در روستای سردنگ کمیز، واقع در شهرستان رودان، سرامیک‌هایی متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد یافت شده‌اند.[۴]

قلعهٔ هزاره در میناب

در میناب همچنین سفال‌های نقاشی‌شده‌ای متعلق به دوران فرمانروایی شاهنشاهی اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی) و شاهنشاهی ساسانی (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی) یافت شده است. در اوایل قرون وسطی، جمعیت قابل‌توجهی در این منطقه سکونت داشتند. وجود شمار زیادی سفالینه متعلق به شرق آسیا، نشان‌دهنده پیوندهای تجاری دریایی این منطقه با چین و جنوب شرق آسیا است. در سال ۱۳۱۸ میلادی، وجود دژی در میناب ثبت شده است که از آن به‌عنوان پناهگاهی برای ملوک هرمز استفاده می‌شد.[۴]

میناب، منوجان و واشگرد از سرزمین‌های «بیرونی» (بیرونات) به‌شمار می‌رفتند که قلمرو اولیه ملوک هرمز را تشکیل می‌دادند. هر یک از این مناطق زیر نظر یک وزیر اداره می‌شدند.[۵] در سال ۱۵۱۵، ملوک هرمز به دولت تابع امپراتوری پرتغال تبدیل شد. این امر به اختلافی میان پرتغال و ایران صفوی انجامید؛ زیرا ایران صفوی نیز هرمز را تابع خود می‌دانست.[۶] در سال ۱۵۵۲، هنگامی که پیری رئیس، فرمانده عثمانی، به همراه سربازانش به هرمز حمله کرد، خانواده‌های ایرانی و پرتغالی به میناب پناه بردند.[۴] در سال ۱۵۶۹، میناب، شمیل و تزرج برای مدتی کوتاه به تصرف یعقوب‌بیگ، حاکم کرمان، درآمدند. این عملیات به دستور شاه تهماسب یکم (حکومت: ۱۵۲۴–۱۵۷۶) و در پی ادعای ستمگری مقامات محلی منطقه انجام شد. مناطق تصرف‌شده اندکی بعد بازگردانده شدند، هرچند چگونگی این بازگشت مشخص نیست.[۷]

در ۱۷ اکتبر ۱۶۰۲، نیروهای ایرانی به فرماندهی الله‌وردی خان، حاکم فارس، به میناب و شمیل حمله کردند. هدف او جلوگیری از تلاش پرتغالی‌ها برای بازپس‌گیری بحرین بود که به‌تازگی به تصرف ایران درآمده بود.[۸] سپاه ایران پس از سه ماه محاصره، شمیل را تصرف کرد و سپس به‌سرعت میناب را به دست گرفت. در جریان این درگیری‌ها، هر دو طرف تلفات سنگینی متحمل شدند. پس از آن، قنبرسلطان زنگنه به‌عنوان حاکم میناب و نواحی پیرامون آن منصوب شد.[۹] در سال ۱۶۲۱، معانی هنگام سفر به هرمز به همراه همسرش، آهنگساز ایتالیایی پیترو دلاواله، در جریان توقف در میناب درگذشت. آن‌ها از اصفهان عازم هرمز بودند.[۴]

اندکی بعد، در میناب،[۴] امام‌قلی خان، پسر الله‌وردی خان و جانشین او در حکومت فارس،[۱۰] با نمایندگان کمپانی هند شرقی بریتانیا، ادوارد مونوکس و توماس راستل، پیمانی منعقد کرد. آنان موافقت کردند به شاه عباس بزرگ (حکومت: ۱۵۸۷–۱۶۲۹) برای بیرون راندن پرتغالی‌ها از هرمز و جزیره قشم کمک کنند. کلانتر میناب، شیخ سیفی، نیز از حاکمیت ایران حمایت می‌کرد.[۴] در سال ۱۶۷۲، سربازانی از میناب در لشکرکشی نظامی صفویان علیه بلوچ‌های سرکش در ولایت کیچ و مکران شرکت کردند.[۱۱]

در سال ۱۶۷۴، ناصرعلی‌خان به حکومت بندرعباس منصوب شد.[۱۲] حکومت ستمگرانه او موجب شد دربار صفوی شکایت‌هایی از سوی مردم میناب و بندرعباس دریافت کند. پس از برانداختن دودمان صفوی به دست دودمان هوتکیان در سال ۱۷۲۲، مردم میناب برای برخورداری از حمایت به کلانترِ خود، میرعبدالله، روی آوردند. او برای حفاظت از دژ میناب از هلندی‌ها درخواست کمک نظامی کرد، اما درخواستش پذیرفته نشد. میرعبدالله در سال ۱۷۲۵ با ۵۰۰ سرباز تحت فرمان خود به دفاع از بندرعباس کمک کرد.[۴] نیروهای افغان در سال ۱۷۲۷ بندرعباس و میناب را تصرف کردند، هرچند مقام‌های وفادار به صفویان توانستند هرمز و قشم را همچنان در اختیار داشته باشند. در سال ۱۷۲۹، امیر مهرعلی به نمایندگی از تهماسب‌قلی‌خان، حاکم کرمان، بندرعباس و میناب را فتح کرد. درخواست‌های کمک از مقام‌های هلندی و انگلیسی نیز بی‌نتیجه ماند.[۴]

دوره‌های افشاریه، زندیه و قاجاریه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در سال ۱۷۴۴، منطقه به دست محمدباقربیگ لاری غارت شد. این رویداد اقتصاد میناب را ویران کرد و کشاورزی و تجارت منطقه را متوقف ساخت. در همان سال، نادرشاه در پی شورش محمدتقی‌خان شیرازی، حاکم فارس، بندرعباس و میناب را به‌طور موقت تحت اداره هلندی‌ها قرار داد. هلندی‌ها این مناطق را به نمایندگی از نادرشاه اداره می‌کردند.[۴]

در سال ۱۷۵۶، در گزارشی هلندی دربارهٔ میناب چنین آمده است: «ساحل ایران از میناب آغاز می‌شود. ساکنان آن از راه کشاورزی زندگی می‌کنند، نه دریانوردی (زیرا تنها چند شناور با کف صاف دارند). علاوه بر این، از آنجا که آن‌ها کاملاً تابع حکومت ایران هستند، نمی‌توان آن‌ها را در زمره دریانوردان این خلیج به‌شمار آورد.» در دوره زندیان (۱۷۵۱–۱۷۹۴)، میناب بارها مورد غارت مهاجمان بلوچ قرار گرفت و درگیر اختلافات میان ملاعلی‌حسین، حاکم بندرعباس، و ناصر خان لار شد. در حدود سال ۱۷۹۴، امپراتوری عمان میناب را تصرف کرد و با وجود درگیری‌های مداوم، تا بخش عمده‌ای از سده نوزدهم میلادی به حکومت خود بر این شهر ادامه داد.[۴]

در سال‌های ۱۸۵۳–۱۸۵۴، محمدرحیم‌خان شیرازی، از بازرگانان منطقه، حکومت میناب، بندرعباس و شمیل را به دست گرفت. در سال‌های ۱۸۵۵–۱۸۵۶، عبدالْباقی‌میرزا نیروهای عمانی را از بندرعباس بیرون راند. نیروهای عمانی هنگام عقب‌نشینی، احمدشاه مینابی، کدخدای میناب، را اسیر کردند و به قشم انتقال دادند. پس از آن، حکومت بندرعباس و نواحی تابع آن، از جمله شمیل و میناب، به امامت عمان واگذار شد. در سال‌های ۱۸۶۷–۱۸۶۸، اداره این مناطق به مهدی‌قلی‌میرزا، حاکم لارستان، واگذار شد. احمدشاه مینابی در سال‌های ۱۸۷۲–۱۸۷۳ جانشین او شد. در فاصله سال‌های ۱۸۷۳ تا ۱۸۸۸، محمدابراهیم کازرونی اطلاعاتی دربارهٔ بندر، روستاها و ناحیه میناب ثبت کرد. در اواخر سده نوزدهم میلادی، بازاری مجهز به کالاهای مورد نیاز در بیرون از دیوارهای دژ محلی میناب وجود داشت.[۴]

دورهٔ جمهوری اسلامی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
یک میدان در شهر میناب

تا سال ۲۰۱۹، تیپ موشکی آصف از نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در میناب مستقر بود. این تیپ از چهار آتشبار تشکیل شده بود که برای پرتاب موشک‌های کوتاه‌برد، میان‌برد و دوربرد به سوی اهداف دریایی و زمینی به کار می‌رفتند.[۱۳]

در ساعات اولیهٔ جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، مدرسهٔ ابتدایی شجره طیبه در میناب توسط آمریکا[۱۴] هدف قرار گرفت و ۱۵۶ نفر شامل ۱۲۰ کودک دانش‌آموز (۷۳ پسر و ۴۷ دختر) کشته شدند.[۱۵]

اقتصاد میناب عمدتاً بر پایه کشاورزی، ماهیگیری و صنایع دستی استوار است. این شهر در اواخر دهه ۱۹۹۰، دومین نخلستان بزرگ خرمای ایران را در اختیار داشت.[۴] میناب از نظر شمار درختان خرما در رتبه نخست کشور قرار دارد. انبه، موز، لیمو، گندم و جو از دیگر محصولات کشاورزی این منطقه هستند. زری‌دوزی، حصیربافی، سفالگری و تولید انواع تشک‌های سنتی از صنایع دستی میناب به‌شمار می‌روند. تولید مواد غذایی و آب‌لیمو نیز از معدود فعالیت‌های صنعتی نوین در این شهر است.[۴]

شرایط اقلیمی میناب موجب می‌شود محصولات تابستانی آن ۴۰ تا ۵۰ روز زودتر از میانگین کشوری برداشت شوند که مزیت اقتصادی قابل‌توجهی برای این منطقه به‌شمار می‌رود. همچنین، در دهه ۱۸۷۰، در میناب باروت باکیفیت تولید می‌شد.[۴]

جمعیت‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

بر اساس سرشماری عمومی ۱۳۹۵، جمعیت شهر میناب ۷۰٬۷۹۰ نفر بود. و جمعیت شهرستان میناب ۲۵۹٬۲۲۱ نفر بود[۴] که از این نظر دومین شهر بزرگ و پرجمعیت در بین شهرهای استان هرمزگان است.[۳] تیاب، کلاهی و کرگان از بنادر اصلی شهرستان هستند که هر یک در کنار خلیجی کوچک قرار دارند. این خلیج‌ها در گویش محلی «خور» نامیده می‌شوند.[۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۵٬۳۱۰—    
۱۳۵۵۹٬۹۶۹۸۷٫۷٪+
۱۳۶۵۲۶٬۷۰۵۱۶۷٫۹٪+
۱۳۷۰۳۲٬۹۴۳۲۳٫۴٪+
۱۳۷۵۴۴٬۸۱۷۳۶٪+
۱۳۸۵۵۴٬۶۲۳۲۱٫۹٪+
۱۳۹۰۶۳٬۲۲۹۱۵٫۸٪+
۱۳۹۵۷۳٬۱۷۰۱۵٫۷٪+

زبان و اقوام

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

گویش مینابی با گویش‌های رایج در مناطق شمالی میناب، از جمله منوجان، کهنوج، رودبار و جیرفت، خویشاوندی نزدیکی دارد.[۴] این مناطق به همراه میناب، از نظر تاریخی در شمار نواحی گرمسیر استان کرمان قرار داشتند. گویش‌های این مناطق مجموعه‌ای پیوسته از گونه‌های زبانی را تشکیل می‌دهند که با توجه به پراکندگی جغرافیایی و شرایط اقلیمی آن‌ها، در رده گونه‌های زبانی گرمسیری طبقه‌بندی شده‌اند.[۴]

طبق تحقیقی، گویش مینابی زیرشاخهٔ گویش بَشکَردی است و گویش بشکردی نیز در گروه گویش‌های جنوب شرقی از دسته گویش‌های ایرانی نو غربی است.[۱۶]

بیشتر جمعیت میناب شیعه‌مذهب هستند و اهل سنت اقلیت مذهبی منطقه را تشکیل می‌دهند.[۴]

میناب دارای آب‌وهوای بیابانی گرم و مرطوب است. دمای حداکثر در تابستان‌ها با میانگین دمای روزانه ۳۷ درجه سانتی‌گراد (۹۹ درجه فارنهایت) از ماه مه تا سپتامبر است، درحالی‌که در زمستان‌ها حداقل دما ممکن است به ۵ درجه سانتی‌گراد (۴۱ درجه فارنهایت) برسد. میزان بارندگی سالانه حدود ۲۱۰ میلی‌متر (۴٫۹ اینچ) است. سطح رطوبت در میناب در طول سال متغیر است، به‌طوری‌که اوت مرطوب‌ترین ماه با ۵۸٪ رطوبت است، درحالی‌که مه خشک‌ترین ماه با ۴۵٪ رطوبت است.

داده‌های اقلیم Minab, Iran
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۳۰٫۱۶
(۸۶)
۳۱٫۲۳
(۸۸)
۳۶٫۶۲
(۹۸)
۳۹٫۸۵
(۱۰۴)
۴۶٫۳۱
(۱۱۵)
۴۷٫۳۹
(۱۱۷)
۴۷٫۳۹
(۱۱۷)
۴۶٫۳۱
(۱۱۵)
۴۴٫۱۶
(۱۱۱)
۴۲٫۰
(۱۰۸)
۳۵٫۵۴
(۹۶)
۳۲٫۳۱
(۹۰)
۴۷٫۳۹
(۱۱۷)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۲۴٫۳۶
(۷۶)
۲۵٫۱۸
(۷۷)
۲۸٫۸۹
(۸۴)
۳۳٫۸۷
(۹۳)
۳۸٫۷
(۱۰۲)
۴۱٫۰۶
(۱۰۶)
۴۰٫۹۹
(۱۰۶)
۴۰٫۲۸
(۱۰۵)
۳۹٫۳۳
(۱۰۳)
۳۶٫۲۷
(۹۷)
۳۰٫۴۱
(۸۷)
۲۶٫۴۷
(۸۰)
۳۳٫۸۲
(۹۳)
میانگین روزانه °C (°F) ۲۲٫۴۷
(۷۲)
۲۳٫۳۵
(۷۴)
۲۶٫۸۵
(۸۰)
۳۱٫۶۱
(۸۹)
۳۶٫۳۲
(۹۷)
۳۸٫۷۱
(۱۰۲)
۳۸٫۸۴
(۱۰۲)
۳۸٫۱۵
(۱۰۱)
۳۷٫۰۱
(۹۹)
۳۴٫۰۵
(۹۳)
۲۸٫۴۷
(۸۳)
۲۴٫۴۸
(۷۶)
۳۱٫۷
(۸۹)
میانگین کم‌ترین °C (°F) ۱۹٫۴۷
(۶۷)
۲۰٫۴۷
(۶۹)
۲۳٫۶
(۷۴)
۲۷٫۸۷
(۸۲)
۳۱٫۹۹
(۹۰)
۳۴٫۳۵
(۹۴)
۳۵٫۰۲
(۹۵)
۳۴٫۵۵
(۹۴)
۳۲٫۹۹
(۹۱)
۳۰٫۵۱
(۸۷)
۲۵٫۲۴
(۷۷)
۲۱٫۱۶
(۷۰)
۲۸٫۱
(۸۳)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) ۱۴٫۰
(۵۷)
۱۰٫۷۷
(۵۱)
۱۷٫۲۳
(۶۳)
۱۴٫۰
(۵۷)
۲۶٫۹۳
(۸۰)
۳۰٫۱۶
(۸۶)
۲۶٫۹۳
(۸۰)
۲۶٫۹۳
(۸۰)
۲۵٫۸۵
(۷۹)
۲۲٫۶۲
(۷۳)
۱۴٫۰
(۵۷)
۱۵٫۰۸
(۵۹)
۱۰٫۷۷
(۵۱)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۴۸٫۰
(۱٫۸۹)
۵۴٫۲۶
(۲٫۱۴)
۳۰٫۲
(۱٫۱۹)
۱۴٫۹۶
(۰٫۵۹)
۱٫۱۶
(۰٫۰۵)
۰٫۰۲
(۰)
۱٫۲۲
(۰٫۰۵)
۴٫۴۴
(۰٫۱۷)
۰٫۱۷
(۰٫۰۱)
۱۰٫۲۴
(۰٫۴)
۲۳٫۵۳
(۰٫۹۳)
۲۳٫۸۱
(۰٫۹۴)
۲۳۳٫۸۱
(۹٫۲۱)
میانگین روزهای بارندگی ۳٫۳۳ ۴٫۷۹ ۳٫۰۴ ۱٫۵۶ ۰٫۳۹ ۰٫۰ ۰٫۳۹ ۰٫۸۸ ۰٫۰ ۲٫۰۶ ۳٫۷۲ ۲٫۳۵ ۱٫۸۷
درصد رطوبت ۵۸٫۸۳ ۵۹٫۰۶ ۵۸٫۶۱ ۵۲٫۸۵ ۴۹٫۸۵ ۵۴٫۱۷ ۶۰٫۹۵ ۶۲٫۳۴ ۵۸٫۶۶ ۵۵٫۴۸ ۵۲٫۰۴ ۴۸٫۹۵ ۵۵٫۹۸
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۲۸۳ ۲۵۵ ۳۵۶ ۴۱۵ ۴۴۸ ۴۴۹ ۴۴۸ ۴۳۴ ۳۸۷ ۳۸۶ ۲۸۵ ۲۸۶ ۴٬۴۳۲
منبع: weatherandclimate.com[۱۷]

جاذبه‌های گردشگری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
نخلستان و باغ‌های میناب
سد استقلال اطراف میناب
  • قلعه بی‌بی مینو (قلعه هزاره)
  • سد استقلال (میناب)
  • پل میناب
  • نخلستان‌ها و باغ‌های میناب
  • پنج‌شنبه بازار میناب
  • بام میناب (کوهستان پارک)
  • سواحل میناب
  • قلعه کردر
  • باغات کردر
  • باغات انبه بلیلی
  • امامزاده شاه مرعش
  • آستانه حضرت ابوالفضل (احمدآباد)
  • سواحل تفریحی کوهستک
  • قلعه سندرک
  • زیارت میرعمر (راونگ)
  • بندر تاریخی تیاب (تیو)
  • اقامتگاه بومگردی

راه‌های ارتباطی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شهر میناب به‌عنوان دومین شهر بزرگ استان هرمزگان، از طریق بزرگراه به بندرعباس متصل است. همچنین، میناب با جاده‌های اصلی آسفالته به شهرهای دیگری همچون بندر جاسک، سیریک، رودان و کهنوج وصل شده است.

  1. ↑ «فرماندار ویژه میناب از سوی وزیر کشور ابقا شد». ایرنا. ۲۳ تیر ۱۴۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ «میناب قدیمی‌ترین شهر هرمزگان / اورگانا قدیمی‌ترین نام میناب». شبکه اطلاع‌رسانی راه دانا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۴-۰۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. 1 2 3 «میناب، گلستان خلیج فارس». ایسنا. ۱۱ فروردین ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۰ آبان ۱۴۰۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Potts 2022.
  5. ↑ Floor 2006, p. 48.
  6. ↑ Teles e Cunha 2009.
  7. ↑ Floor 2006, p. 195.
  8. ↑ Floor 2006, pp. 202–203.
  9. ↑ Floor 2006, p. 203.
  10. ↑ Savory 1998.
  11. ↑ Floor 2006, p. 275.
  12. ↑ Floor 2006, p. 258.
  13. ↑ "The IRGC Navy,," IranWire, April 9, 2019.
  14. ↑ "U.S. Responsible for Killing Over 100 Children in Iran School Attack". Amnesty International. 23 March 2026. Retrieved 23 March 2026.
  15. ↑ "دادستان میناب: آمار نهایی شهدای حمله به مدرسه شجره طیبه 156 نفر است" [Minab’s prosecutor: The final death toll from the attack on the Shajareh Tayyebeh school is 156]. Asriran. 9 April 2026. Retrieved 11 April 2026.
  16. ↑ زارعی پور، پروانه (بهار و تابستان ۱۳۹۳). «بررسی ر- آواهای گویش مینابی». زبان‌شناسی تطبیقی. ۴ (۷): ۲۴۵-۲۶۲.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ https://weatherandclimate.com/iran/hormozgan/minab