Y Ffin
 | |
| Enghraifft o: | gwaith llenyddol  |
|---|---|
| Awdur | Gwenlyn Parry |
| Cyhoeddwr | Christopher Davies |
| Gwlad |  Cymru |
| Iaith | Cymraeg |
| Dyddiad cyhoeddi | 1975 |
| Dechreuwyd | 1973 |
| Lleoliad y perff. 1af | Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Clwyd 1973 |
| Dynodwyr | |
Drama lwyfan Gymraeg gan Gwenlyn Parry yw Y Ffin neu Y Ffîn, a gomisiynwyd gan Gwmni Theatr Cymru ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Clwyd 1973. Fe'i cyhoeddwyd gan Wasg Christopher Davies ym 1975, ac ail gyhoeddwyd ym 1986. Lleolir y ddrama ar ei chychwyn mewn 'cwt bugail ar ochor mynydd', ond sy'n cael ei weddnewid yn gyfangwbl erbyn yr ail act.[1] Wrth i Williams a Now ymweld â'r hen gwt, mae ymwelydd annisgwyl yn codi helynt rhwng y tri.
Cymeriadau
[golygu | golygu cod]- Williams - gŵr tua hanner cant oed
- Now - llanc tua ugain oed
- Dringwr - dringwr tua deg ar hugain oed
Cefndir
[golygu | golygu cod]"Fe ddechreuodd Y Ffin rhyngom ryw saith mlynedd yn ôl [1966] - mewn car ar daith o Gaernarfon i Gaerdydd," yn ôl John Hefin [Evans], pan gyhoeddwyd y ddrama am y tro cyntaf ym 1975:
"Roedd Wilias a Now a rhyw ferch anelwig yn eu cwt sinc wedi dechrau meddiannu dychymyg yr awdur yn y dyddiau pell hynny. Wrth wibio heibio i Langollen, Henffordd, a Llwydlo, cynyddodd fy mrwdfrydedd i wybod mwy am triawd, fesul milltir. Ond drama nesaf i'w chyhoeddi oedd Ty Ar Y Tywod - 'roedd Y Ffin yn parhau yn y groth, yn glyd yn y tywyllwch, a dim ond rhyw dwy flynedd yn ôl, [1973] pan gafodd gomisiwn gan Gwmni Theatr Cymru, y dechreuwyd ar Y Ffin o ddifri."[1]
Gwelwyd y ddrama fel yr olaf mewn cyfres o dair, gyda Saer Doliau a Tŷ Ar Y Tywod yn ei rhagflaenu. "Roedd hyn yn fwy eglur i Dafydd [David Lyn] a Gaynor, oherwydd bu'r ddau'n actio yn ddrama gyntaf - Saer Doliau," yn ôl John Hefin. "Sylwodd Eilian nad oedd yna'r un araith hir yn Y Ffin a'r gwahaniaeth amlwg rhwng y dechneg o'i chymharu â'r areithiau yn Tŷ Ar Y Tywod. Roeddem i gyd, yn enwedig Wil a Dewi, y Rheolwr Llwyfan, yn sylweddoli, gyda phryder, ar gymaint o waith fyddai'n rhaid wrtho i drawsnewid murddun anniben i dŷ twt o dan lygaid cynulleidfa.", ychwanegodd.[1]
Cynyrchiadau nodedig
[golygu | golygu cod]1970au
[golygu | golygu cod]
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Gwmni Theatr Cymru ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Clwyd 1973. Cyfarwyddwr John Hefin; cynllunydd Martin Morley; goleuo Murray Clark; rheolwr llwyfan Gwynfryn Davies; gwisgoedd Gwyneth Roberts; cynorthwywyr Duncan Scott, Dewi Huws, Mike Thomas, Emlyn Owen; cast:
- Williams - David Lyn
- Now - Eilian Wyn
- Dringwr - Gaynor Morgan Rees
Recordiwyd y ddrama ar gyfer y teledu gan BBC Cymru a'i dangos ar Nos Wener, 7fed o Fehefin, 1974. Cyfarwyddwr John Hefin; cynllunydd Pauline Harrison; cast:
- Williams - David Lyn
- Now - Eilian Wyn
- Dringwr - Gaynor Morgan Rees
1980au
[golygu | golygu cod]Cafodd cynhyrchiad arbrofol ei lwyfannu yn y 1980au gan Theatr Ystwyth, a drodd y cymeriadau yn ddwy ddynes a dyn.[3]
1990au
[golygu | golygu cod]Bu i Arad Goch lwyfannu'r ddrama ym 1996 o dan gyfarwyddyd Jeremy Turner. Roedd y cast yn cynnwys:[3]
- Williams - Alun Elidyr
- Now - Gwion Huw
- Dringwr - Lowri Steffan
Nododd y cyfarwyddwr bod hon yn "ddrama anodd i'w haddasu neu'i diweddaru,"[4] ac o'r herwydd, "cyflwyniad lled agos i'r disgwyl a gafwyd, felly," yn ôl Roger Owen wrth ei hadolygu yn Barn [Ionawr 1997], "a'r senario draddodiadol yn datblygu'n raddol i'w huchafbwynt rhyfedd, anghysurus," ychwanegodd.[4]
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 Parry, Gwenlyn (1986). Y Ffin. Christopher Davies. ISBN 0 7154 0216 1.
- ↑ "Sep 20, 1973, page 30 - The North Wales Weekly News at Newspapers.com". Newspapers.com (yn Saesneg). Cyrchwyd 12 Medi 2024.
- 1 2 "Dameg y Cwt Bugail". Barn. Hydref 1996.
- 1 2 Owen, Roger (Ionawr 1997). "O'r Deifiol i'r Dyddiedig". Barn 408.
