Anri Matiss
| Anri Matiss | |
|---|---|
| frenkçe Henri Matisse | |
 | |
| Doğğan künü | 1869 dekabr 31[1][2][3][…] |
| Doğğan yeri | |
| Ölgen künü | 1954 noyabr 3[1][2][3][…] (84 yaşında) |
| Ölgen yeri | |
| Memleketi | |
| Zenaatı | ressam, eykeltraş, gravüracı ressam, litografiyacı, ressam, keramikacı, sanatkâr, dizayner, cam ressamı, sanat nazariyecisi, stage painter |
| Ömür arqadaşı | Amélie Parayre[d] |
| Balalar | Marguerite Duthuit Faure[d], Jean Gérard Matisse[d] ve Pierre Matisse[d][10] |
| Mukâfatlar |
 |
| Avtograf |
 |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Anri Emil Benua Matiss (frenkçe Henri Émile Benoît Matisse; 1869 dekabr 31, Le Kato Kambrezi — 1954 noyabr 3, Nis) — frenk ressamı, eykelci, grafik ve ameliy sanat ustası, fovizmniñ esas vekillerinden ve XX asır tasviriy sanatınıñ eñ özgün sanatkârlarından biridir.
Matiss portretler, janr resimleri, natürmortlar ve manzaralar yarattı, ayrıca eykelcilik, gravüra, litografiya, kitap resimlevi, vitraj ve gobelen kartonlarınen oğraştı.[11]
Ayatı ve yaratıcılığı
[deñiştir | kodunı deñiştir]1887-1890 seneleri Matiss uquq tasilini aldı. 1890 senesi ağır hastalıqtan sağalğan vaqıtta resim yapmağa başladı. 1891 senesi Pariske ketip, Akademi Jülianda, soñra Güstav Moro reberliginde Güzel Sanatlar Mektebinde tasil aldı.
1896 senesi Bretan yalısındaki Bel İl adasında Emil Veri ile yaznı keçirdi. Anda avstraliyalı ressam Con Piter Rasselnen tanıştı. Rassel Matissni impressionist ressamlarnıñ ve Vinsent van Gognıñ eserleri ile tanıştırdı. Bu tecribe Matissniñ renkke olğan munasebetine büyük tesir etti.
Aynı yıl Matiss bir qaç eserini Tasviriy Sanatlar Milliy Cemiyetiniñ salonında kösterdi. Frenkistan devleti onıñ «Oquğan qadın» resmini satın alıp, Rambuyedeki prezident rezidentsiyasına yerleştirdi.[12]
1904 senesi Matiss Sen Tropede Pol Sinyaknen, 1905 senesi Kolürde Andre Derennen beraber çalıştı. Bu devirde saf ve parlaq renklerni tabiatta körüngeninden daa serbest qullanmağa başladı. 1905 senesi Parisniñ Küz salonında sergilengen eserler sebebinden Matiss ve fikirdeşleri «fov»lar adını aldılar. Matiss fovizmniñ başlıca vekili oldı.
1909-1910 seneleri rus kollektsiyacı Sergey Şçukin içün «Oyun» ve «Muzıka» adlı büyük bezek resimlerini yarattı. 1917 senesinden başlap vaqıtınıñ büyük qısmını Niste keçirdi. Bu devirde iç mekânlarnı, pencerelerden körüngen manzaralarnı, qadın suretlerini ve natürmortlarnı tasvir etti.
1941 senesi ağır operatsiyadan soñ Matissniñ areket etüv imkânı sıñırlandı. Buna baqmadan, yaratıcılığını devam ettirdi ve boyalğan kâğıttan şekillerni kesip yapıştırmağa esaslanğan yañı bir usul inkişaf ettirdi. «Caz» (1947 senesi) kitabı ve soñki büyük eserleriniñ çoqusı bu usulnen yaratıldı.[13]
1948-1951 seneleri Vans şeerindeki Rozariy kapellasınıñ mimariy tertibini, vitrajlarını, divar resimlerini ve ayin kiyimlerini azırladı. Matiss bu kapellanı yaratıcılığınıñ eñ müim neticelerinden biri dep saya edi.
Anri Matiss 1954 senesi noyabrnıñ 3-ünde Niste, 84 yaşında vefat etti.[14]
Esas eserleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]- «Oquğan qadın», 1894 senesi
- «Şlâpalı qadın», 1905 senesi
- «Açıq pencere», 1905 senesi
- «Matiss hanımnıñ portreti. Yeşil sızıq», 1905 senesi
- «Ayat quvançı», 1905-1906 seneleri
- «Oyun I», 1909 senesi
- «Oyun II», 1910 senesi
- «Muzıka», 1910 senesi
- «Qırmızı ustahane», 1911 senesi
- «Altın balıqlar», 1912 senesi
- «Fortepiano dersi», 1916 senesi
- «Caz», 1947 senesi
- «Salyangoz», 1953 senesi
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- 1 2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.
- 1 2 Henri Matisse (felem.)
- 1 2 Henri Matisse // Benezit Dictionary of Artists (ingl.) — 5 — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
- ↑ https://www.nytimes.com/books/first/s/spurling-matisse.html
- 1 2 Archivio Storico Ricordi — 1808.
- 1 2 3 RKDartists (felem.)
- ↑ Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480
- ↑ KulturNav (ingl.) — 2016.
- ↑ https://www.moma.org/artists/3832 (ingl.)
- ↑ Union List of Artist Names (ingl.) — 2021.
- ↑ About Matisse. Museum of Modern Art.
- ↑ Woman Reading. Centre Pompidou.
- ↑ Henri Matisse. Museum of Modern Art.
- ↑ Biography. Musée Matisse Nice.
