မာတိကာသို့ ခုန်သလာသရန်

AIDS

အဝ်ႏ ဝီခီပီသဒီသယာသ ကို
အမိဉ်ꩻရော့ꩻသင်ꩻဒါႏ တောမ်ႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ တအဝ်ႏတဝ်သဒလိုန်သတဲင် ရောမ်ဖဌုဲင်ꩻယိုကတူႏစဲဉ်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်သသုင်ꩻအီဗာႏတောမ်ႏ ဘာႏသာႏလင် / လိတ် အလင်ဒျာႏသလူ။

Page မော်ဂျူသ:Infobox/styles.css has no content.

နမ်သအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻထာꩻဆာ
HIV/AIDS
SynonymsHIV disease, HIV infection[၁][၂]
A red ribbon in the shape of a bow
အနီရောင်ဖဲကဌိုသသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗလီ ရောဂါပိုသရဟိသော လူနာမျာသနဟင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် ဖဌစ်နေသူတို့နဟင့် စည်သလုံသခဌင်သ အထိမ်သအမဟတ် သင်္ကေတ ဖဌစ်သည်။[၃]
Specialtyကူꩻရရောႏဂါႏ
လက္ခဏာႏဖိုင်ႏEarly: Flu-like illness[၄]
Later: Large lymph nodes, fever, weight loss[၄]
သျုက်တရေင်မုꩻဖိုင်ႏen:Opportunistic infections, en:tumors[၄]
ကာႏလLifelong[၄]
ပလိုသအကျောင်ꩻခရာႏen:Human immunodeficiency virus (HIV)[၄]
ယီသနယ်အန္တရာယ်ႏကိင်ꩻExposure to blood, breast milk, sex[၄]
စဲစ်ထလာသနယ်ꩻBlood tests[၄]
ရဲသကမ်သen:Safe sex, en:needle exchange, en:male circumcision, en:pre-exposure prophylaxis, en:post-exposure prophylaxis[၄]HIV/AIDS Fact sheet N°360။ World Health Organization (November 2015)။</ref>
လိုမ်ꩻလာꩻen:Antiretroviral therapy[၄]
ထာꩻဆာလက္ခဏာႏNear normal life expectancy with treatment[၅][၆]
11 years life expectancy without treatment[၇]
အလဲင်ႏခဌလောန်သ64.4 million – 113 million total cases[၈]
1.5 million new cases (2021)[၈]
38.4 million living with HIV (2021)[၈]
သီမာသ40.1 million total deaths[၈]
650,000 (2021)[၈]

နမ်သခံႏနလောင်ꩻအာႏထဲ့ဖလိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီဒါႏ ကူꩻရရောႏဂါႏ (အိန်သကလေတ်: Acquired immune deficiency syndrome; အဒလေါင်ႏ: AIDS) နမ်သအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻထာꩻဆာ "အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏ" နဝ်ꩻ ထလာဒျာႏ ပလိုသစလောန်ႏ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ (HIV virus) နလို့လလောန်တဲင် ကထလာလလောန်ဗာႏဒါႏ ကူꩻရရောႏဂါႏတမျိုꩻဒျာႏသလူ။[၉][၁၀][၁၁] အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻယို အပေႏမလေသထာꩻတဲင် မိဉ်ႏထလာသတောမ်ႏ မဲ့ရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ တထီႏလꩻတဝ်သနဝ်ꩻမ့ꩻ မိဉ်ႏထလာသအီဒျာႏတောမ်ႏ အာႏကဟဝ်မလေသဒါႏ ခေတ်မီအဏုကဌည့်မန်ႏပလူꩻ(ခေတ်မီအဏုကဌည့် မဟန်ဘီလူသ)ဖုံႏမ့ꩻ အီႏထီႏလꩻနဝ်ꩻသလူ။ အေအုဲင်ဒီအဲတ် AIDS ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖဌုံႏယိုနဝ်ꩻ နမ်သခဌောင်ꩻအီဒျာႏ A=Acquired (ကလလူသလင်ꩻခါꩻကာႏတမလေသတဝ်သ၊ ပလိုသကူꩻရမုꩻတဲင် ကလꩻလလောန်ဒါႏ)၊ I=Immune (နမ်သခံႏနလောင်ꩻအာႏ/နမ်သအာႏ)၊ D=Deficiency (ထဲ့ꩻဖလိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီ)၊ S=Syndrome (ရောႏဂါႏ/ထာꩻဆာလက္ခဏာႏ) နုဲင်သယိုတဲင် မိဉ်ႏချာႏထန်ႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏအကျမ်ꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "နမ်သအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻထာꩻဆာ/ နမ်သခံႏနလောင်ꩻအာႏထဲ့ဖလိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီ ကူꩻရရောႏဂါႏ" နုဲင်သနဝ်ꩻသလူ။ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာဒျာႏ အေအုဲင်ဒီအဲတ်(AIDS)ရောႏဂါႏ နုဲင်သနဝ်ꩻလဲ့ ခမ်သလင်နုဲင်ငံတကာနဝ်ꩻ စပ်ဆလိုင်သလူ လိတ်ဖဌုံႏလစ်ꩻဖဌုံႏတလော့ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ အငဝ်သထန်ႏ "အေ့ဒ်စ်ရောႏဂါႏ" နုဲင်သယိုသလူ။

အေက်အုဲင်ဝီရောႏဂါႏသေ့ꩻ မူလအစ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

အေက်အုဲင်ဝီရောႏဂါႏသေ့ꩻ(HIV virus)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတလိုက် တခဌာတန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထမ်၊ ယို့ စတဲင် ထာꩻသာသသတ္တဝါႏသီသအလောင်သကိုအကျောင်ꩻ အဝ်ႏရမ်ꩻယူႏလလ့နဝ်ꩻသလူ။ ထာꩻသာသနဝ်ꩻဖုံႏအလောင်သ ကအဝ်ႏဒါႏ ရောႏဂါႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ ပဌောင်ꩻသလူအပလိုင်တဲင် တလိုႏလလောန်ဗာႏ လိုꩻသီသထျꩻအကျောင်ꩻ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီသယဟန်ႏ အဝ်ႏတဲမ်သအလောန်ႏနယ်လလ့နဝ်ꩻသလူ။

ကထီႏမော့ꩻစ အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻစဖောႏထန်ႏနလောင်ꩻခါꩻဒျာႏ ၁၉၈၁ ဗာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်သ ကယ်လီဖိုသနီသယာသခမ်သနယ်ႏကိုသလူ။ ခလာသကထီႏမော့ꩻဖောႏနလောင်ꩻခိန်ႏကာႏ အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစလောစ်ꩻထလူလဲဉ်သ ကမ္ဘာႏလောင်သ ခင်ႏလမ်သဒေႏသ ကဲဉ်သအာအာတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပဌောင်ꩻလုဲင်ႏလလေꩻထိုꩻ ကပ်ရောႏဂါႏတဲင် ထလာလလေꩻစလောန်ႏ အာဖရိက၊ အမေႏရိက ခမ်သဖုံႏအပါ ခမ်သကဲဉ်သအာအာကိုနဝ်ꩻသလူ။

အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ နီမျိုꩻ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻသလူ။ ကမ္ဘာႏလောင်သ အဓိက ကအဝ်ႏကူꩻရစလောစ်ꩻလီဒါႏနဝ်ꩻ ထလာဒျာႏ အေက်အုဲင်ဝီ-၁ ခလိုꩻသလူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ နဝ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻ ထီႏမော့ꩻစလလေꩻဒါႏ ၁၉၈၆ ဗာႏကိုသလူ။ သေ့ꩻယိုနီစလိုသနဝ်ꩻ အပလိုင်ပုင်ႏဗလိုန်ဝင်ꩻလဲ့ စဲင်သစဲ့အကိုနဝ်ꩻ တဗလိုန်တဝ်သဝင်ꩻသလူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ နဝ်ꩻ ကူꩻရအာႏ တမလိုင်ထလꩻတဝ်သ အေက်အုဲင်ဝီ-၁ သလူ။ ရောႏဂါႏထာꩻဆာ လက္ခဏာႏလဲ့ တဟုဲင်သတတဝ်ထလꩻတဝ်သ အေက်အုဲင်ဝီ-၁ သလူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ ခလိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻဒျာႏကလို့ꩻ အာဖရိကတလိုက်အခဝ်တလို့ꩻ ခမ်သထီယဟန်ႏကိုလလုမ်ꩻသလူ။

ပလိုသအေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏတဲင် နမ်သအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻဗာႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

နီလိုꩻသီသ အသောင်အရင်ꩻထျꩻယို ကဖေႏနလောင်ꩻဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ ရောႏဂါႏသေ့ꩻသာသဖုံႏ အဝ်ႏအာတန်သလူ။ စလုမ်ႏနီꩻ အဝ်ႏလလေꩻချာငါကျာꩻ၊ အံႏအလꩻကျာꩻဖုံႏကို ရောႏဂါႏသေ့ꩻသာသနဝ်ꩻဖုံႏ တလိုႏသော့ꩻလလောန်ဒါႏ နမ်သခန္ဓာႏကိုသလူ။ ကလဲႏတလော့ꩻ နမ်သခံႏနလောင်ꩻအာႏ မိဉ်ႏတလာနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တထလာတဝ်သသလူ။ မိဉ်ႏထလာလဲ့ ထလာဆောင်သဒျာႏ တဟလိုဗာႏ၊ တဟေထာꩻ၊ အခလꩻဟိုမ်ꩻ စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏလလုမ်ꩻတဲင် တညတဝ်သအခိန်ႏကို ထိုꩻမာသဟဝ်ချာယင်သဒျာႏသလူ။ ပလိုသတမုဲင်ꩻနဲသတဲင်တလော့ꩻ နမ်သခန္ဓာႏ သလီႏအကို ကအဝ်ႏဒါႏ သလီႏဗလာဒီႏ(သလေသဖဌူဥ)ဖုံႏနဝ်ꩻ တလိုက်ꩻယာသကုဲင်ဆလုမ်ႏဖေႏ အဝ်ႏအထန်ႏ ကနလို့တလိုႏလလောန်ဒါႏ ရောႏဂါႏသေ့ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသလူ။

အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ ကအုံခိုႏဒါႏခင်ႏလမ်သ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

သလီႏဗလာဒီႏ(သလေသဖဌူဥ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လိုꩻနမ်သခန္ဓာႏအကိုဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ အထီဖုံႏကာသကအဝ်ႏကိုသလူ။ နဝ်ꩻမꩻ နမ်သအကိုကအဝ်ႏဒါႏ အထီဖုံႏကိုယို အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻသာသ အဆေ့ꩻတောမ်ႏအအာ လလေꩻတလိုႏသော့ꩻနလောင်ꩻနဝ်ꩻသလူ။ ကလဲႏတလော့ꩻ မဲ့ထီ၊ တသိုꩻ၊ ဆီႏ ဖုံႏကိုနဝ်ꩻတဲ့ အီႏတလိုႏလꩻဗာႏ တယိုꩻတဝ်သတဲင် ရနလောင်ꩻအာႏလဲ့ တအဝ်ႏနလောင်ꩻတဝ်သသလူ။ သုတေသနအလꩻ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻသာသနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻအာဒျာႏ သလီႏ၊ တို့ꩻထီ(လိုꩻခိုထာꩻထီ)တောမ်ႏ အဝ်ႏလိုꩻမူႏအင်ႏဂါႏအကို ကထန်ႏလင်ꩻလလောန်ဒါႏ အထီဖုံႏကို နဝ်ꩻသလူ။

လိုꩻနမ်သအထန်ႏဖဲ့ꩻ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ အုံအဝ်ႏမလန်ဗန်နလောင်ꩻအာႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

ထာꩻဆာရောႏဂါႏ လက္ခဏာႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

ရောႏဂါႏသေ့ꩻ ကူꩻရပုင်ႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

တလိုက်ꩻထန်ႏယာသကုဲင် အေအုဲင်ဒီအဲတ်အရေꩻ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]

လောမ်ꩻ(လိုမ်ꩻ)လာꩻအီတာႏ တသီႏတသာဖုံႏ

[မလဉ်သဖျင် | မလဉ်သဖျင်အရလီသခိုႏ]
  1. ↑ အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "AIDS2010GOV".
  2. ↑ HIV Classification: CDC and WHO Staging Systems | AIDS Education and Training Centers National Coordinating Resource Center (AETC NCRC) (in en)။ AIDS Education and Training Center Program။ 18 October 2017 ကို ဒင်ႏထလူလဲဉ်သ မူရင်သမော်ကလန်သ။ 5 July 2020 ကို ထလာသစဲစ်ချာထလူလဲဉ်သ။
  3. ↑ Wear your red ribbon this World AIDS Day | UNAIDS။ UNAIDS Secretariat။ 10 September 2017 ကို ဒင်ႏထလူလဲဉ်သ မူရင်သမော်ကလန်သ။ 5 July 2020 ကို ထလာသစဲစ်ချာထလူလဲဉ်သ။
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "WHO2015Fact".
  5. ↑ အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "CDC21015Bas".
  6. ↑ အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "UN2012Vac".
  7. ↑ အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "UNAIDS2007".
  8. 1 2 3 4 5 အာႏကလိုꩻချက်အမာႏ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "UN2021".
  9. ↑ "AIDS – the first 20 years" (June 2001). The New England Journal of Medicine 344 (23): 1764–72. doi:10.1056/NEJM200106073442306. PMID 11396444.
  10. ↑ KrÀmer A၊ Kretzschmar M၊ Krickeberg K (2010)။ Modern infectious disease epidemiology concepts, methods, mathematical models, and public health (Online-Ausg. ed.)။ New York: Springer။ p. 88။ ISBN 978-0-387-93835-6။ သဲက်တဲဥ်ဗာ 24, 2015 တလင် မူရင်သမဟ မော်ကလန်သတင်ပဌီသ ။ ဇလန် 27, 2015 တလင် ပဌန်စစ်ပဌီသ။
  11. ↑ Kirch W (2008)။ Encyclopedia of Public Health။ New York: Springer။ pp. 676–77။ ISBN 978-1-4020-5613-0။ သဲက်တဲဥ်ဗာ 11, 2015 တလင် မူရင်သမဟ မော်ကလန်သတင်ပဌီသ ။ ဇလန် 27, 2015 တလင် ပဌန်စစ်ပဌီသ။
ထူႏ "https://blk.wikipedia.org/w/index.php?title=AIDS&oldid=23143" ကို