Mbwera

Mbwera
Mbwera ni cimanyikwiro cakutuwa, cakupapatala, panji cakunjilira mkati, ico chikukhalako pamanyuma pa mzati wa mbwera kudumuka
Vimanyikwiro
Chilatini	umbilicus
MeSH	D014472
TA98	A01.2.04.005
FMA	61584

Mbwera (mu uganga: umbilicus) ni cimanyikwiro pa nthumbo, cakutuwa panji cakunjilira mkati, apo mzati wa mbwera ukakolerananga na mwana pa nyengo ya nthumbo. Mbwera yikugwiliskikira ntchito kupatura nthumbo mu magaŵa. Ni cimanyikwiro icho ŵanthu ŵanandi ŵali nacho pa malo ghakoleranako, ndipo khungu la mumphepete mwa luwunda pa cigaŵa ca mbwera likutumizgika na mzirwe wa T10 (mzirwe wakhumi wa msana wa cifuwa). Mbwera yikuŵapo pafupifupi pa cigaŵa apo chiwangwa cacitatu na cacinayi cha msana (L3 na L4) vikukolerana, nangauli mwa ŵanthu ŵanyake yingaŵapo kufuma pa L3 mpaka L5.

Mbwera ya munthu mzimu yili na vigaŵa. Pakati pake pali cimanyikwiro cakutuwa cakuchemeka "cikola ca mzati", ico ncimanyikwiro cakusazgika para mzati wa mbwera wadumuka. Kuzingilira cikola ici muli mphete yakukhora yakuchemeka "kola la mbwera". Kuzingilira kola ili muli khungu la mumphepete mwa mbwera. Kunyuma kwa mbwera muli mzati wakukhora wakuchemeka urachus, uwo ukufuma ku chiŵaya ca mkodzo. Chifukwa mbwera njakusazgika, njakupambana pa munthu waliyose.

Mitundu ya mbwera

Mbwera ya muwoneskero wa "T"

Mbwera yingapambanikizgika mu magaŵa ghaŵiri ghakuru: mbwera yakutupa (yikuchemekaso "outie") na mbwera yakunjilira mkati (yikuchemekaso "innie"). Mbwera yakutupa ni iyo cikola ca mzati chikutuwa kuluska khungu la mumphepete mwa mbwera; mbwera yakunjilira mkati ni iyo cikola ca mzati chikutuwa yayi.

Muli mitundu yinandi yakupambanikizgika comene, nga umo ni: mbwera yakuzingoka yikuru (round), mbwera yakutandalika kwima (vertical), mbwera yakupapatala (oval), mbwera ya muwoneskero wa "T", mbwera yakutandalika mumphepete (horizontal, iyo yikuwoneka pang'ono comene), mbwera yambura muwoneskero wakwenelera (distorted), mbwera yakuzingilizgika nga chizunguzungu (spiral), na mbwera yakugaŵikamo kuŵa viŵiri na mphuvya (split). Munyake, mbwera yingaŵa yakutuwa yose kwambura kuvundikika (protrusion), panji yingaŵa na mphuvya yicoko pakati pa cikola ca mzati kwambura kudumulapo khungu la kunja (circlet).

Vyakuzirwa mu uganga

Mbwera yakutupa yikupambana na hernia ya mbwera (umbilical hernia); hernia yikuŵapo usange cigaŵa cakutuwa chili na masentimita 5 panji kuluska.

Muwoneskero wa mbwera ungasintha chifukwa cha kunenepa panji kuzenga thupi, kweni kusintha kwambura kumanyikwa ya cifukwa kungaŵa cimanyikwiro ca ascites (ndopa yakuwungana mu nthumbo). Mbwera yingaŵaso na umbilical sinus panji fistula, ivyo pa nyengo zinyake vingapangiska mvuchi wa nthenda za mwanakazi panji mafunthi kufuma mu mbwera, comenecomene chifukwa cha umbilical endometriosis. Omphalitis ni kufuma kwa maka mu mbwera ya mwana mwanchanda, kanandi chifukwa cha tizirombo twakupangiska maka.

Nthenda zinyake za kanthendere zingasazgikako kunanga kwa mbwera (umbilical metastases). Kafukufuku wasangaso kuti mbwera njakukhalamo tizirombo tuchoko (bacteria) twakupambanapambana comene pa munthu waliyose.

Mbwera mu opaleshoni

Kuti opaleshoni yireke kusazgapo cimanyikwiro cikuru, mbwera nyengo zinyake yikugwiliskikira ntchito nga malo gha kudumulira, nga umo ni pakuwuska appendix, chiŵaya ca nyongo, panji pa opaleshoni ya umbilicoplasty payekha.

Mwa vinyama vinyake

Vinyama vyose ivyo vikubaba ŵana kwizira mu placenta vili na mbwera, nangauli mwa munthu njakuwoneka comene kuluska mwa vinyama vinyake. Vinyama ivyo vikubaba ŵana ŵamoyo vili na mbwera yakuzingoka nga umo ili mwa munthu, kweni mu vinyama ivyo vikutumbuka mazira (nga ni tuyuni), mbwera njakuwoneka nga mphuvya yakwima pa nthumbo. Muli so cizimba ca dinosaur (Psittacosaurus) ico chikasangika na mbwera iyo yikawoneka nga ya vinyama ivyo vikutumbuka mazira.

Mu chikhalidwe na miko

Kufumiska pakuwaro mbwera na cigaŵa ca nthumbo kwa ŵanalume na ŵanakazi kukaŵa kwakuzomerezgeka yayi mu vikhalidwe vinyake vya ku Yuropu na ku America kwa nyengo yakale, ndipo kukawoneka nga kwambura mchindi. Mu malo ghanyake, kufumiska mbwera ya mwanakazi kukajalikizgika na malango, kweni maghanoghano gha ŵanthu ghasintha sono. Vyakuvwara nga ni crop top, ivyo vikufumiska mbwera na nthumbo, vyaŵa vyakuzomerezgeka comene mwa ŵanyamata. Mbwera na nthumbo vikuwoneka soso mu vyakuvwara vya sono nga ni bikini panji mavwalero ghakukwelera pasi pa nthumbo.

Ku India, kufumiska mbwera na nthumbo kwaŵa kwakuzomerezgeka nyengo yitali, kwenerakwene mwa ŵanakazi ŵakuvwara sari.

Ku Japan, mu nyengo yakale ya Jōmon, viwuni vitatu vichoko vikawikikanga pa vinthu vya dongo kulongora mabele na mbwera, kulongora muwoneskero wa mwanakazi. Mbwera yikakuzgika kuŵa yikuru comene, chifukwa cha kukhulupilira kuti mbwera ndiyo malo agho umoyo ukwambira.

Mu chikhalidwe ca ku Arabia na ku Levant, kuvina kwa belly dance ni mzimu wakuzomerezgeka uwo ukukhwaska comene nthumbo na mbwera.

Mu Buddhism na Hinduism, chakra ya pa mbwera yikuchemeka manipura. Mu Hinduism, nkhongono ya kundalini nyengo zinyake yikuyowoyeka kuti yili pa mbwera. Mu qigong, mbwera yikuwoneka kuti ndiyo malo ghakuru gha nkhongono, ghakuchemeka dantian.

Wonaniso

• Nthumbo
• Luwunda