Shko te përmbajtja

Struga

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Struga
Струга
Strugë
Qytet
Nga lart: pamje ajrore e Strugës, rruga kryesore, monumenti i Nënë Terezës me minaren e Xhamisë Mustafa Çelebi në sfond
Flag of Struga
Flamuri
Coat of arms of Struga
Coat of arms
Struga ndodhet në North Macedonia
Struga
Struga
Vendndodhja në Maqedoninë e Veriut
Koordinatat: 41°10′N 20°40′E / 41.167°N 20.667°E / 41.167; 20.667
ShtetiMaqedonia e Veriut
RajoniRajoni Jugperëndimor
KomunaStruga
Qeverisja
 • KryetarMendi Qyra, i pavarur
Lartësia
693 m (2,274 ft)
Popullsia
 (2021)[1]
 • Total
50.980
 Popullsia e vendbanimit (15,009)
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
Kodi postar
6330
Prefiksi lokal+389 46
Targat e automjeteveSU
KlimaCfb
Faqja zyrtarewww.struga.gov.mk

Struga (maqedonisht: Струга; shqip: Strugë) është qytet dhe destinacion i njohur turistik në rajonin jugperëndimor të Maqedonisë së Veriut, i vendosur në bregun e Liqenit të Ohrit. Qyteti i Strugës është selia e Komunës së Strugës.

Emri

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Emri Struga përmendet për herë të parë në shekullin XI.[2] Ai është me prejardhje sllave.[3][4] dhe do të thotë “shtrat lumi”.[5][6]

Bulevardi i vjetër i Strugës.

Emri antik i qytetit është Enhalon (Εγχαλών), fjalë e lashtë greke për ngjalë, që mund të lidhet me fisin ilir Enkelej, i cili dihet se ka jetuar në këtë rajon. Sipas E. Hamp, lidhja me fjalën shqipe “ngjalë” e bën të mundshme që emri Enkelej të ketë prejardhje nga termi ilir për ngjalat, i cili në lashtësi mund të ketë qenë i lidhur me greqishten dhe thjesht i përshtatur me shqiptimin grek. Te Polibi fjala “Enchele” shkruhet me tingullin e pazëshëm të aspiruar kh, Enchelanes, ndërsa te Mnaseas u zëvendësua me tingullin e zëshëm ng, Engelanes, veçori tipike e maqedonishtes së lashtë dhe e gjuhëve veriore paleo-ballkanike.[7]

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në kohët e lashta, rajoni i Liqenit të Ohrit, përfshirë Enhalonin, emrin antik të Strugës së sotme, banohej nga fiset ilire Enkelej dhe Dasaretë.[8][9][10][11] Via Egnatia kalonte nëpër rajonin e Liqenit të Ohrit dhe besohet se kalonte në perëndim të Enhalonit.[12]

Etimologu Qemal Murati mendon se emri Strugë-a fillimisht është përdorur si emër fshati; ky emër u përdor në një dokument të Car Dushanit në shekullin XIV në formën Struga. Më vonë, në shekujt XVI–XVII, në Kodikun e Slepçanit u përdor emri “Strugi”.[13]

Në shekullin XVI qyteti u vizitua nga ambasadori venedikas Lorenzo Bernardo, i cili e përshkroi si një qytet në Bullgari që i ngjante më shumë një fshati të vogël. Ai e përshkroi vendbanimin si një destinacion të rëndësishëm për transportin e grurit dhe si një vend me fusha e lugina pjellore, ndërsa foli me vlerësim për ngjalën dhe troftën vendase.[14]

Struga u vizitua nga Henry Fanshawe Tozer gjatë udhëtimeve të tij në Perandorinë Osmane. Ai foli me vlerësim për rajonin dhe Liqenin e Ohrit, të cilin e krahasoi me liqenet italiane dhe me vende biblike si Deti i Galilesë. Ai e konsideroi Strugën si qendër të peshkimit në Turqinë Evropiane dhe shkroi se peshkimi në Strugë ishte pronë e sulltanit osman, i cili ua jepte atë me qira banorëve vendas për një shumë të madhe. Ai foli me vlerësim edhe për troftën endemike të Ohrit. Sipas tij, kënetat në rajon u kthyen në zonë të banueshme nga Car Samuili i Bullgarisë në kohën kur ai e bëri Ohrin kryeqytet bullgar. Ai vizitoi një shkollë të madhe vendase bullgare dhe përmendi admirimin që princesha bizantine Ana Komnena kishte për qindra kanale, diga dhe rrjedha ujore në qytet.[15]

Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, Struga ishte pjesë e Vilajetit të Manastirit të Perandorisë Osmane.

Struga është qyteti i vëllezërve Miladinov, poetë që luajtën rol të rëndësishëm në rilindjen kombëtare bullgare dhe për nder të të cilëve mbahen Mbrëmjet Strugane të Poezisë.[16] Struga ishte gjithashtu vendlindje e disa revolucionarëve të IMARO-s, si Hristo Matov.

Flamuri i kryengritësve të Strugës, 1903
Flamuri i kryengritësve të Strugës, 1903

Në Strugë lindi më 1865 Ibrahim Temo, i cili më vonë u bë mjek dhe një nga themeluesit e lëvizjes reformiste osmane të njohur si Komiteti Bashkim dhe Përparim.[17]

Struga ishte pjesë e Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë që nga viti 1945, si pjesë e Republikës Socialiste të Maqedonisë, deri në referendumin për pavarësinë e Maqedonisë në vitin 1991, kur Maqedonia u shkëput në mënyrë paqësore nga federata.

Pas pavarësisë së Maqedonisë së Veriut në vitin 1991, Struga mbeti qendër administrative e Komunës së Strugës dhe një vendbanim i rëndësishëm urban në bregun veriperëndimor të Liqenit të Ohrit. Në periudhën pas pavarësisë, qyteti vazhdoi të funksionojë si qendër lokale administrative, kulturore dhe turistike për zonën përreth liqenit.

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Struga ndodhet në bregun verior të Liqenit të Ohrit, në pjesën jugperëndimore të Maqedonisë së Veriut. Lumi Drini i Zi del nga liqeni në Strugë dhe e ndan qytetin në dy pjesë. Qyteti shtrihet në një luginë të hapur dhe është pjesë e Rajonit Jugperëndimor.

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë shekullit XVI, Struga ndodhej në Sanxhakun e Ohrit të Perandorisë Osmane. Ajo ishte regjistruar si fshat i krishterë në Nahijen e Ohrit me 184 familje të krishtera, 20 burra të pamartuar dhe 36 vejusha, si dhe 8 familje myslimane.[18]

Në statistikat e mbledhura nga Vasil Kançov në vitin 1900, Struga kishte 4,570 banorë, prej të cilëve 3,000 bullgarë të krishterë, 1,000 turq, 350 shqiptarë myslimanë dhe 220 romë.[19] Studiuesi bullgar Vasil Kançov shkroi në vitin 1900 se shumë shqiptarë deklaroheshin si turq. Jordan Ivanov, profesor në Universitetin e Sofjes, shkroi në vitin 1915 se shqiptarët, për shkak të mungesës së një vetëdijeje të konsoliduar kombëtare dhe nën ndikimin e fesë dhe propagandës së huaj, shpesh deklaroheshin si turq, grekë ose bullgarë.[20]

Sipas regjistrimit shqiptar të vitit 1943, Struga kishte 2,876 maqedonas ortodoksë, 2,063 shqiptarë myslimanë, 443 aromunë, 14 serbë dhe 10 rusë.[21]

Sipas regjistrimit të vitit 2021, vendbanimi i Strugës kishte 15,009 banorë, krahasuar me 16,559 banorë në regjistrimin e vitit 2002.[1] Për të dhënat demografike në nivel komunal, shih Komuna e Strugës.

Përbërja etnike e vendbanimit të Strugës, regjistrimi 2021
Grupi etnik Popullsia %
Maqedonas 6,517 43.4
Shqiptarë 4,903 32.7
Turq 810 5.4
Romë 141 0.9
Vllehë/Aromunë 431 2.9
Serbë 49 0.3
Boshnjakë 23 0.2
Të tjerë 574 3.8
Persona për të cilët të dhënat janë marrë nga burime administrative 1,561 10.4
Gjithsej 15,009 100.0
Popullsia e qytetit të Strugës sipas grupit etnik 1948–2021[22][1]
Grupi
etnik		 regjistrimi 1948 regjistrimi 1953 regjistrimi 1961 regjistrimi 1971 regjistrimi 1981 regjistrimi 1994 regjistrimi 2002 regjistrimi 2021
Numri % Numri % Numri % Numri % Numri % Numri % Numri % Numri %
Maqedonas .. .. 2,194 43.9 3,423 49.9 6,215 54.2 8,002 55.9 9,433 58.9 8,901 53.8 6,517 43.4
Shqiptarë .. .. 1,109 22.2 1,649 24.1 3,508 30.6 4,149 29.0 4,330 27.0 5,293 32.0 4,903 32.7
Turq .. .. 927 18.6 994 14.5 730 6.4 832 5.8 887 5.5 927 5.6 810 5.4
Romë .. .. 141 2.8 0 0.0 12 0.1 421 2.9 114 0.7 97 0.6 141 0.9
Vllehë/Aromunë .. .. 536 10.7 0 0.0 0 0.0 337 2.4 462 2.9 550 3.3 431 2.9
Serbë .. .. 42 0.9 54 0.8 106 0.9 84 0.6 91 0.6 72 0.4 49 0.3
Boshnjakë .. .. 0 0.0 0 0.0 0 0.0 0 0.0 0 0.0 16 0.1 23 0.2
Të tjerë/të padeklaruar .. .. 47 1.0 737 10.8 904 7.9 500 3.5 720 4.5 723 4.4 574 3.8
Persona për të cilët të dhënat janë marrë nga burime administrative 1,561 10.4
Gjithsej 4,923 4,996 6,857 11,475 14,325 16,037 16,559 15,009

Sipas regjistrimit të vitit 2002, përbërja fetare e qytetit ishte:

  • Të krishterë ortodoksë, 9,197 (55.5%)
  • Myslimanë, 7,075 (42.7%)
  • të tjerë, 287 (1.7%)

Dialektet gege dhe toske të shqipes fliten të dyja nga shqiptarët në Strugë, me folës të ndarë historikisht në vendbanim nga Drini i Zi. Shqiptja e folur në Strugë është përshkruar si kalimtare midis gegërishtes qendrore dhe toskërishtes veriore, me dallime kryesisht në fonetikë dhe morfologji.[23] Deri në dekadat e fundit të shekullit XX, toskërishtja shqiptare, veçanërisht varianti gjeografikisht qendror i dialektit, mbizotëronte ndër folësit e shqipes në Strugë.[24] Popullsia vendase rome dhe turke e Strugës është përshkruar gjithashtu si folëse dhe kënduese në dialektin jugor tosk të shqipes.[24]

Personalitete

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ndër personalitetet e njohura nga Struga përfshihen vëllezërit Miladinov, poetë të lidhur me rilindjen letrare maqedonase dhe bullgare, si dhe Ibrahim Temo, një nga themeluesit e Komitetit Bashkim dhe Përparim.

Kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Afreske nga kisha shkëmbore në manastirin e Kalishtës.

Struga është gjithashtu vend me rëndësi të madhe kulturore në Maqedoninë e Veriut, pasi është vendlindja e poetëve Konstantin dhe Dimitar Miladinov.

Ngjarja kryesore e jetës kulturore në Strugë janë Mbrëmjet Strugane të Poezisë, një nga tubimet më të mëdha poetike në botë, laureatë të së cilës kanë qenë disa fitues të Çmimit Nobel për Letërsi, si:

dhe shumë të tjerë që nga viti 1966.

Në Strugë dhe në rrethinën e saj ka disa monumente kulturore, si:

  • Manastiri i Kalishtës, disa kilometra larg qendrës së qytetit, në bregun e Liqenit të Ohrit. Besohet se daton nga shekulli XVI, me afreske nga shekujt XIV dhe XV.
  • Një tjetër kishë shkëmbore gjendet në fshatin fqinj Radozhda, me afreske nga shekujt XIII dhe XIV.
  • Kisha e Shën Bogorodicës, ose Shën Mërisë, në Vranishtë, besohet se është vendi ku është kurorëzuar Car Samuili. [nevojitet citimi]
  • Kisha e Shën Gjergjit ndodhet gjithashtu në qytet; ajo është ndërtuar mbi kishën e Samuilit dhe ka shumë ikona nga shekujt XIV, XV dhe XVI.
  • Pranë fshatit Radolishtë është zbuluar një bazilikë nga shekulli IV, Stampa:When me një mozaik.

Arkitektura e vjetër e Strugës daton nga shekujt XVIII dhe XIX. [nevojitet citimi]

Sporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Futbolli është një nga sportet kryesore në Strugë. FC Struga, i njohur edhe si Struga Trim-Lum, ka garuar në Ligën e Parë të Futbollit të Maqedonisë dhe ka fituar dy tituj radhazi të kampionatit kombëtar në sezonet 2022–23 dhe 2023–24. FK Karaorman është një tjetër klub futbolli nga qyteti dhe gjithashtu ka luajtur në Ligën e Parë të Futbollit të Maqedonisë. Vllaznimi garon në Ligën e Tretë të Maqedonisë.

Ekonomia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia lokale është e lidhur ngushtë me turizmin për shkak të vendndodhjes së Strugës në Liqenin e Ohrit. Veprimtari të tjera ekonomike në qytet dhe rreth tij përfshijnë shërbimet, bizneset e vogla, tregtinë dhe veprimtaritë e lidhura me turizmin.

Turizmi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Lumi Drini i Zi duke rrjedhur përmes qytetit.

Një pjesë e madhe e të ardhurave të qytetit vjen nga turizmi i brendshëm. Vendndodhja e Strugës në Liqenin e Ohrit e bën atë një përvojë disi më të qetë dhe më paqësore sesa Ohri më i gjallë.

Gjatë vizitës në këtë qytet të qetë të Maqedonisë së Veriut, ka edhe disa vende të tjera që tregojnë bukurinë dhe kulturën, si shtëpia e vëllezërve Miladinovci, Stampa:Who çarshia e vjetër, kishat dhe xhamitë shekullore.

Para mbrëmjeve mund të shijohen tri lloje plazhesh të quajtura “Plazhi i Meshkujve” (maška plaža), “Plazhi i Femrave” (Ženska plaža) dhe Galeb (“Plazhi i Pulëbardhës”), të vendosura para grykëderdhjes së lumit Drini i Zi në rrjedhën e tij, midis dy plazheve të mëparshme.

Përballë “Plazhit të Meshkujve”, në grykëderdhjen e lumit Drini i Zi, ndodhet hoteli më i madh me 5 yje, Hotel Drim në Strugë.

Jashtë qytetit ka edhe një vend tjetër turistik pranë liqenit, i quajtur Biser, ku ndodhet gjithashtu një hotel.

Çdo gusht, Mbrëmjet Strugane të Poezisë mbahen te “Ura e Poezisë” dhe ndiqen nga poetë, shkrimtarë dhe artistë nga e gjithë bota. [nevojitet citimi]

Kisha[25]
  • Kisha e Shën Gjergjit – nga shekulli XIII;
  • Kisha e Shën Nikollës;
  • Kisha e Grave Miraprurëse.

Marrëdhëniet ndërkombëtare

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Qytete të binjakëzuara – qytete motra

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Struga është e binjakëzuar me:

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. 1 2 3 "Struga in Struga, Southwest Region, North Macedonia". CityPopulation.de. Thomas Brinkhoff. Marrë më 20 maj 2026. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ↑ Димитър Атанасов (2009) Македонска тетрадка, Изд-во "СМ", стр. 82, ISBN 9549229033.
  3. ↑ Ilin, Dušica (1982). The golden garland of the Struga nights of poetry. fq. 326. СТРУГА се наоѓа на западниот дел на Охридското Езеро, на 14 - иот километар од ОХРИДА. Што значи што Старото име на Струга е Енхалон, јагула. По доаrањето на Словените градот го добива името Струга, значи: корито на река STRUGA is located on the western part of Lake Ohrid, 14km from OHRID. Which means struga's old name is Enhalon, an eel. After the Slavs came, the city was named Struga, meaning: riverbed. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ↑ Институт за национална историја (1996). Гласник на Институтот за национална историја. Vëll. 40. fq. 112. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ↑ Krek, Simon; Uszkoreit, Hans (2012). The Slovene Language in the Digital Age. fq. 51. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ↑ Humar, Marjeta (2002). Planinski terminološki slovar. fq. 220. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ↑ Šašel Kos 1993, f. 119.
  8. ↑ Dervishi, Nebi (2005). Etnokultura e Fushëgropës së Ohrit. Tetovë: Çabej. fq. 175. Marrë më 24 tetor 2021. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ↑ Wilkes 1992, ff. 98–99.
  10. ↑ Hammond 1982, f. 265.
  11. ↑ Strabo, Geography, book 7, chapter 7.
  12. ↑ Dervishi, Nebi (2005). Etnokultura e Fushëgropës së Ohrit. Tetovë: Çabej. fq. 33. Marrë më 24 tetor 2021. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  13. ↑ Dervishi, Nebi (2005). Etnokultura e Fushëgropës së Ohrit. Tetovë: Çabej. fq. 24. Marrë më 24 tetor 2021. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  14. ↑ "1591 Lorenzo Bernardo: Journey of the Venetian Ambassador". www.albanianhistory.net/texts16-18/AH1591.html. Arkivuar nga origjinali më 22 mars 2013. Marrë më 4 shtator 2022. We had excellent eel and trout from Lake Ohrid, which, we were told, also produced carp. In Struga we found good wine and a caravanserai for the horses. Although they call Struga a town, it is more like a village and is the first settlement in Bulgaria after leaving Albania. Through it flows a small river (13) which is said to arise in Lake Ohrid and to be the source of the river of Lezha. One crosses a bridge separating the border between Albania and Bulgaria shortly before one enters the plain of Struga, which is almost totally cultivated and which is very fertile. The Bulgarians speak Slavic and are of Greek rite. Storks make their nests on the roofs of their houses. All the people respect the birds and believe that they bring good luck to those on whose houses their nests are built. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  15. ↑ "1865 Henry Fanshawe Tozer: Researches in the Highlands of Turkey". www.albanianhistory.net. Marrë më 4 shtator 2022. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  16. ↑ "STRUGA POETRY EVENINGS". svp.org.mk. Arkivuar nga origjinali më 6 mars 2001. Marrë më 4 shtator 2022. In 1961, on the occasion of the centennial of the publication of the Collection of Folk Songs compiled by the Miladinov brothers, a literary reading was held in Struga on July 15th by a group of Macedonian authors. It was then that the idea was born: a poetry festival. At one of its meetings, the National Board of the Struga district appointed the first festival council consisting of seven members. Its first president was Aco Shopov. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  17. ↑ Temo, İbrahim (1987). İbrahim Temo'nun İttihad ve Terakki Anıları. İstanbul: Arba. fq. 5. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  18. ↑ Dervishi, Nebi (2005). Etnokultura e Fushëgropës së Ohrit. Tetovë: Çabej. fq. 113. Marrë më 24 tetor 2021. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  19. ↑ Vasil Kanchov (1900). Macedonia: Ethnography and Statistics. Sofia. p. 252.
  20. ↑ Salajdin SALIHI. "DISA SHËNIME PËR SHQIPTARËT ORTODOKSË TË REKËS SË EPËRME". FILOLOGJIA - International Journal of Human Sciences 19:85-90.
  21. ↑ "Ethnic/religious composition of Struga district". pop-stat.mashke.org. Marrë më 22 maj 2023. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  22. ↑ Censuses of population 1948 – 2002 Arkivuar 14 tetor 2013 tek Wayback Machine
  23. ↑ Qamili, Ajten (2011). "Tosk and Geg in the Spoken Albanian of Struga" (PDF). Folia linguistica et litteraria. 3/4: 109–117. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  24. 1 2 Murtishi, Kaim (2001). Ladorishti: Histori dhe Tradita. Asdreni. fq. 21. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  25. ↑ Jелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). "Карта на верски објекти во Македонија". Менора – Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7
  26. ↑ "Kardeş Şehirlerimiz". www.bcekmece.bel.tr. Marrë më 13 shtator 2021. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  27. ↑ "Orase infratite Arhive". Mangalia (në rumanisht). Marrë më 13 shtator 2021.
  28. ↑ "Waterbury and Struga Agree To Become Sister Cities, O'Leary To Visit Macedonia Next Summer". The Waterbury Observer. Arkivuar nga origjinali më 28 janar 2014. Marrë më 23 janar 2014. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  29. ↑ "Gazimağusa Belediyesi". Gazimağusa Belediyesi (në turqisht). Marrë më 20 maj 2023.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

41°10′39″N 20°40′44″E / 41.17750°N 20.67889°E / 41.17750; 20.67889

Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Struga&oldid=3020467"