allergiqueAllergie, izwi kandi nka indwara z'ubwivumbure, ni indwara nyinshi ziterwa no kuba ubudahangarwa bw'umubiri bushobora kwanduza ibintu bisanzwe bitangiza ibidukikije.[1] Izi ndwara zirimo indwara y’ibyatsi, ubwivumbure bw’ibiryo, dermatitis itera indwara ya atopic, asima ifite allergie, na anaphylaxis . Ibimenyetso bishobora kuba birimo amaso atukura, uduheri twinshi, kwitsamura, izuru riva, guhumeka nabi, cyangwa kubyimba. Kutaryoherwa n'ibiryo no kurwara uburozi ni ibintu bitandukanye.[2]
Ibintu bikunze gutera ubwivumbure birimo impongo n'ibiribwa bimwe na bimwe.[1] Ibyuma n'ibindi bintu nabyo bishobora guteza ibibazo.[1] Ibiryo, kurumwa n'udukoko, n'imiti ni byo bintu bikunze gutera ingaruka zikomeye.[3] Iterambere ryabyo riterwa n'ibintu bigize imiterere y'umubiri ndetse n'ibidukikije.[3] Uburyo bw’ibanze bugizwe n’uturemangingo twa immunoglobulin E (IgE), igice cy’ubudahangarwa bw’umubiri, buhuza n’ikintu kitera ubwivumbure hanyuma bugahuza n’agace kabugenewe kari ku turemangingo twa mast cyangwa basophil aho gatuma habaho irekurwa ry’ibinyabutabire bitera ububyimbirwe nka histamine . Gusuzuma indwara akenshi bishingiye ku mateka y'ubuzima bw'umuntu. Gusuzuma uruhu cyangwa amaraso bishobora kuba ingirakamaro mu bihe bimwe na bimwe.[4] Icyakora, ibizamini byagaragaje ko ari byiza bishobora kutagaragaza ko hari ubwivumbure bukomeye kuri iyi ngano.[5]
Guhura n'ibintu bishobora gutera ubwivumbure hakiri kare bishobora kuba inzitizi.[6] Uburyo bwo kuvura allergie burimo kwirinda ibintu bizwiho gutera allergie no gukoresha imiti nka steroide na antihistamines.[7] Imiti ivura indwara zo mu mutwe (antihistamines) ikunzwe cyane ni imiti idatuma umuntu aruhuka nka loratidine.[8] Mu gihe cy’ingaruka zikomeye, adrenaline (epinephrine) iterwa mu nganda irasabwa. Kuvura indwara ziterwa n'ubwivumbure bw'umubiri (allergen immunotherapy) , ishyira abantu mu kaga gakomeye kandi gakomeye ku bintu bishobora gutuma umuntu arwara indwara ziterwa n’ubwivumbure, ni ingirakamaro ku bwoko bumwe na bumwe bw’ubwivumbure nk’ibicurane by’ibyatsi ndetse n’ingaruka zo kurumwa n’udukoko.[7] Ikoreshwa ryayo mu ndwara ziterwa n'ibiribwa ntirirasobanutse neza.
Allergie ni ikintu gisanzwe. Mu bihugu byateye imbere, abantu bagera kuri 20% bibasirwa na rhinitis y’ubwivumbure,[9] abantu bagera kuri 6% bafite nibura ubwivumbure bumwe mu biribwa,[6] naho abagera kuri 20% bafite dermatitis y’ibicurane mu gihe runaka.[10] Bitewe n'igihugu, abantu bagera kuri 1–18% barwaye asima. Anaphylaxis ibaho hagati ya 0.05–2% by'abantu.[11] Igipimo cy'indwara nyinshi ziterwa n'ubwivumbure gisa n'aho kirimo kwiyongera.[12] Ijambo "allergie" ryakoreshejwe bwa mbere na Clemens von Pirquet mu 1906.[3]
↑Cox L, Williams B, Sicherer S, Oppenheimer J, Sher L, Hamilton R, Golden D (December 2008). "Pearls and pitfalls of allergy diagnostic testing: report from the American College of Allergy, Asthma and Immunology/American Academy of Allergy, Asthma and Immunology Specific IgE Test Task Force". Annals of Allergy, Asthma & Immunology. 101 (6): 580–92. doi:10.1016/S1081-1206(10)60220-7. PMID19119701.
12Sicherer SH, Sampson HA (February 2014). "Food allergy: Epidemiology, pathogenesis, diagnosis, and treatment". The Journal of Allergy and Clinical Immunology. 133 (2): 291–307, quiz 308. doi:10.1016/j.jaci.2013.11.020. PMID24388012.
↑Randall, Katrina L.; Hawkins, Carolyn A. (April 2018). [29670310 "Antihistamines and allergy"]. Australian Prescriber. pp.41–45. doi:10.18773/austprescr.2018.013. Retrieved 22 November 2021.{{cite web}}: Check |url= value (help)
↑Anandan C, Nurmatov U, van Schayck OC, Sheikh A (February 2010). "Is the prevalence of asthma declining? Systematic review of epidemiological studies". Allergy. 65 (2): 152–67. doi:10.1111/j.1398-9995.2009.02244.x. PMID19912154.