Gymnoris

	Gymnoris
	Hodgson, 1845
	; Przedstawiciel rodzaju – wróbel żółtogardły (G. xanthocollis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	wróble
Podrodzina	wróble
Rodzaj	Gymnoris
	Typ nomenklatoryczny
	Fringilla xanthocollis E. Burton, 1838
Synonimy
	Gymnorhis Agassiz, 1846; Gymnorius G.R. Gray, 1849; Gymnornis G.R. Gray, 1850; Pyrgitina Reichenbach, 1850; Xanthodira Sundevall, 1850; Xanthodina Bonaparte, 1854;
	Gymnorhis Agassiz, 1846; Gymnorius G.R. Gray, 1849; Gymnornis G.R. Gray, 1850; Pyrgitina Reichenbach, 1850; Xanthodira Sundevall, 1850; Xanthodina Bonaparte, 1854;
Gatunki
	zobacz opis w tekście
	zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gymnoris – rodzaj ptaków z podrodziny wróbli (Passerinae) w obrębie rodziny wróbli (Passeridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i Azji^[9].

Morfologia

Długość ciała 12,5–16 cm; masa ciała 14–30 g^[10].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1845 roku angielski etnolog i przyrodnik Brian Houghton Hodgson w artykule zatytułowanym O ptakach z Leiotrichidae z regionu Subhimalajów, opublikowanym w czasopiśmie „The journal of the Asiatic Society of Bengal ”^[2]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) wróbel żółtogardły (G. xanthocollis).

Etymologia

Gymnoris (Gymnorius, Gymnornis) i Gymnorhis: γυμνος gumnos ‘goły, nagi’; ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nozdrza’^[11]^[12].
Pyrgitina: rodzaj Pyrgita Cuvier, 1816 (wróbel); łac. przyrostek zdrabniający -ina^[13]. Gatunek typowy: nie podany.
Xanthodira i Xanthodina: gr. ξανθος xanthos ‘żółty’; δειρη deirē ‘gardło’^[14]^[15]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)^[16]: Xanthodira flavigula Sundevall, 1850.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[17]:

Gymnoris xanthocollis (E. Burton, 1838) – wróbel żółtogardły
Gymnoris dentata (Sundevall, 1850) – wróbel płowy
Gymnoris pyrgita (Heuglin, 1862) – wróbel ubogi
Gymnoris superciliaris Blyth, 1845 – wróbel białobrewy

Uwagi

↑ Nowa i poprawiona nazwa dla Gymnoris Hodgson, 1845.
1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Gymnoris Hodgson, 1845.
↑ Nowa nazwa lub niepoprawna późniejsza pisownia Xanthodira Sundevall, 1850.

Przypisy

↑ Gymnoris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 B.H. Hodgson. On the Leiotrichane Birds of the Subhemalayas. „The journal of the Asiatic Society of Bengal”. 13 (2), s. 946, 948, 1844. (ang.).
↑ Aves (Addenda et corrigenda.). W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 10. (łac.).
↑ Appendix. W: G.R. Gray: The genera of birds : comprising their generic characters, a notice of the habits of each genus, and an extensive list of species referred to their several genera. Cz. 3. London: Longman, Brown, Green, and Longmans, 1849, s. 51. (ang.).
↑ G.R. Gray: Birds. W: J.E. Gray (red.): List of the specimens of British animals in the collection of the British Museum. Cz. 3. London: London Printed by order of the Trustees, 1850, s. 101. (ang.).
↑ H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. lxxv. (niem.).
↑ C.J. Sundevall. Foglar från Södra Afrika. „Öfversigt af Kongl. Vetenskaps-akademiens forhandlingar”. 7 (4), s. 98, 1850. (szw.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Conspectus systematis ornithologiæ. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Quatrième série. 1, s. 116, 1854. (fr.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): Old World sparrows, snowfinches, weavers. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Old World Sparrows (Passeridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Gymnoris, DOI: 10.2173/bow.passer4.01 [dostęp 2026-09-06] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Gymnoris [dostęp 2022-01-17] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Gymnorhis [dostęp 2026-09-06] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Pyrgitina [dostęp 2026-09-06] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthodira [dostęp 2026-09-06] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthodina [dostęp 2026-09-06] .
↑ C.J. Sundevall. Ornitologi. „Berattelse om Framstegen i Vertebrerade Djurens Naturalhistoria och Ethnografien”. 1845–1850, s. 256, 1853. (szw.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Passeridae Rafinesque, 1815 - wróble - Sparrows, snowfinches and allies (wersja: 2024-10-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-06].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[3] Nowa i poprawiona nazwa dla Gymnoris Hodgson, 1845.

[npp-5] 1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Gymnoris Hodgson, 1845.

[10] Nowa nazwa lub niepoprawna późniejsza pisownia Xanthodira Sundevall, 1850.

[itis-1] Gymnoris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Hodgson-2] 1 2 B.H. Hodgson. On the Leiotrichane Birds of the Subhemalayas. „The journal of the Asiatic Society of Bengal”. 13 (2), s. 946, 948, 1844. (ang.).

[aga-4] Aves (Addenda et corrigenda.). W: L. Agassiz: Nomenclator zoologicus, continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, adjectis auctoribus, libris, in quibus reperiuntur, anno editionis, etymologia et familiis, ad quas pertinent, in singulis classibus. Soloduri: Jent et Gassmann, 1842–1846, s. 10. (łac.).

[gray49-6] Appendix. W: G.R. Gray: The genera of birds : comprising their generic characters, a notice of the habits of each genus, and an extensive list of species referred to their several genera. Cz. 3. London: Longman, Brown, Green, and Longmans, 1849, s. 51. (ang.).

[gray50-7] G.R. Gray: Birds. W: J.E. Gray (red.): List of the specimens of British animals in the collection of the British Museum. Cz. 3. London: London Printed by order of the Trustees, 1850, s. 101. (ang.).

[rei-8] H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. lxxv. (niem.).

[sun50-9] C.J. Sundevall. Foglar från Södra Afrika. „Öfversigt af Kongl. Vetenskaps-akademiens forhandlingar”. 7 (4), s. 98, 1850. (szw.).

[bon-11] Ch.-L. Bonaparte. Conspectus systematis ornithologiæ. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Quatrième série. 1, s. 116, 1854. (fr.).

[ioc-12] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): Old World sparrows, snowfinches, weavers. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-03-07]. (ang.).

[Winkler&inni-13] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Old World Sparrows (Passeridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Gymnoris, DOI: 10.2173/bow.passer4.01 [dostęp 2026-09-06] (ang.).

[14] The Key to Scientific Names ↓, Gymnoris [dostęp 2022-01-17] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Gymnorhis [dostęp 2026-09-06] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Pyrgitina [dostęp 2026-09-06] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Xanthodira [dostęp 2026-09-06] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Xanthodina [dostęp 2026-09-06] .

[sun53-19] C.J. Sundevall. Ornitologi. „Berattelse om Framstegen i Vertebrerade Djurens Naturalhistoria och Ethnografien”. 1845–1850, s. 256, 1853. (szw.).

[mk-20] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Passeridae Rafinesque, 1815 - wróble - Sparrows, snowfinches and allies (wersja: 2024-10-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-06].

[1]

[2]

[a]

[3]

[b]

[4]

[5]

[6]

[7]

[c]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]