Nare
Nare ke phoofolo ya nageng ya Afrika. Ka bogolo e ka lekana le kgomo.
Boitshwaro bja leago
[lokiša | edit source]_1.jpg)
Bogolo bja mehlape bo fapana kudu. Motheo wa mehlape ye o bopšwa ke tše tshadi tšeo di tswalanago le bana ba tšona, gomme di na le lenaneo la go buša (taolo ya maemo) leo le latelanago ka mokgwa wa go tia. Mehlape ya motheo e dikologilwe ke dihlopha tše dinyenyane tša diphoofolo tšeo di lego maemong a tlase, dipoo tšeo di lego maemong a godimo, tše tshadi, gammogo le diphoofolo tša botšofadi goba tše di golofetšego.
Dinare tša naga tša Afrika di tšea karolo mehuteng ye mmalwa ya boitshwaro bja sehlopha. Go bonagala tše tshadi di bontšha mohuta wa “boitshwaro bja go bouta”. Nakong ya go khutša, tše tshadi di a ema, tša sepela-sepela ganyenyane, gomme tša dula fase gape. Di dula di lebile ntlheng yeo di naganago gore di swanetše go ya go yona. Ka morago ga iri goba go feta ya go sepela-sepela, tše tshadi di sepela ka ntlheng yeo di e kgethilego. Sephetho se tšewa ke sehlopha ka moka, e sego go ithekgilwe ka maemo a taolo goba maatla a go buša.
Ge mehlape e rakwa ke dibatana tše di e tsomago, e dula e kgobokane mmogo, gomme seo se dira gore go be thata gore dibatana tše di kgethe setho se tee sa mohlape gomme di se hlasela. Dinamane di kgoboketšwa bogareng bja mohlape. Mohlape wa dinare o arabela ge setho sa wona se lego kotsing se dira modumo wa go kgopela thušo, gomme wa leka go se phološa. Modumo wa namane wa go bontšha tlalelo o goga šedi ya mmago yona fela, eupša gape o goga šedi ya mohlape ka moka. Dinare di bontšha boitshwaro bja go hlasela ka sehlopha ge di lwantšha dibatana tše di di hlaselago. Go begilwe gore di kile tša bolaya ditau. Gomme di kile tša rakediša ditau tša namela mehlare gomme tša di boloka di le moo lebaka la diiri tše pedi, ka morago ga ge ditau di bolaile setho se sengwe sa sehlopha sa tšona. Malonyana a ditau a ka gatakwa gomme a bolawa. Ketsahalong e nngwe yeo e gatišitšwego ka bidio, yeo e tsebjago bjalo ka “Ntwa ya Kruger” (Battle at Kruger), namane e ile ya phologa tlhaselo ya ditau le kwena ka morago ga gore mohlape o tsenelele gomme wa e thuša.
Dipoo di na le lenaneo la maemo a taolo leo le latelanago ka mokgwa wa thwii, leo le ithekgilego ka mengwaga le bogolo bja mmele. Ka ge nare e bolokegile kudu ge mohlape o le mogolo, dipoo tšeo di bušago di ka ithekga ka dipoo tša maemo a tlase gomme ka dinako tše dingwe tša dumelela go tswala ga tšona. Dipoo tše nnyane di dula kgole le poo yeo e bušago, yeo e tsebjago ka go tia le bogolo bja manaka a yona.
Dipoo tše godilego di a katana ka boithabišo, nakong ya go bontšhana maemo a taolo, goba nakong ya dintwa tša nnete. Poo e nngwe e batamela poo ye nngwe e dira modumo wa go lla, e inamišitše manaka a yona fase, gomme ya letela gore poo ye nngwe le yona e dire se se swanago. Ge di katana, dipoo di sotha manaka a tšona go tšwa lehlakoreng le lengwe go ya go le lengwe. Ge go katana go dirwa ka boithabišo, poo e ka phumula sefahlego le mmele wa yeo e lwago le yona nakong ya ge di dutše di katana. Dintwa tša nnete di ba šoro, eupša ga di tlwaelege gomme di tšea nako e kopana. Dinamane le tšona di ka katana ka boithabišo, eupša tše tshadi tše godilego ga se gantši di katane le gatee.
Nakong ya sehla sa komelelo, tše tona di arogana go tšwa mohlapeng gomme di bopa dihlopha tša bachelor. Mehuta ye mebedi ya mehlape ya bachelor e a direga: yeo e dirilwego ka tše tona tša mengwaga ye mene go ya go ye šupa le ya tona ya mengwaga ye 12 goba go feta. Nakong ya sehla sa monola, dipoo tše nnyane di kopana gape le mohlape gore di nyalana le tše tshadi. Di dula le tšona sehla ka moka go šireletša dinamane. Dipoo tše dingwe tše di godilego di kgaotša go kopana gape le mohlape, ka ge di sa hlwe di kgona go phadišana le tše tona tše nnyane, tše bogale kudu. Di-bachelor tša kgale di bitšwa dagga boy s ("se khupeditšwego ka leraga"), gomme di tšewa e le tše kotsi kudu go batho. [1]
Dinare tša Afrika di dira mantšu a go fapafapana. Dipitšo tše dintši ke diphetolelo tša segalo sa tlase tša tšeo di ntšhwago ke dikgomo tša ka gae . Di ntšha megala ya tlase, ya metsotswana e mebedi go ya go e mene ka dinako tše dingwe ka dikgaotšo tša metsotswana e meraro go ya go tše tshela bakeng sa go bontšha mohlape gore o šuthe. Go šupa mohlape gore o fetoše tsela, baetapele ba ntšha medumo ya "gritty", "creaking gate". Ge ba hudugela mafelong a go nwa, batho ba bangwe ba dira megala ye telele ya "maaa" go fihla go makga a 20 ka motsotso. Ge e le bogale, di dira di- grunt tše di thuthupago tšeo di ka tšeago nako e telele goba tša fetoga go rora mo go dumago. Dikgomo di tšweletša megala ya go rora ge di nyaka dinamane tša tšona. Dinamane di dira pitšo e swanago ya segalo se se phagamego ge di le tlalelong. [2] Ge di tšhošetšwa ke diphoofolo tše di jago diphoofolo, di dira megala ye e gogilwego ya "waaaa". Batho bao ba bušago ba dira megala go tsebiša go ba gona ga bona le lefelo la bona. Phetolelo ya pitšo e swanago, eupša e le e tseneletšego kudu, e ntšhwa e le temošo go motho wa tlasana yo a tsenago. [2] Ge di fula, di ntšha medumo ya go fapafapana, go swana le go lla ka boripana, go ngunanguna, go lla le go lla.
Ditshadi di fihlelela kgolo ya thobalano ka mengwaga ye e ka bago ye mehlano mola tše tona di godile ka thobalano ka mengwaga ye mene go ya go ye tshela. [3] Dinare tša Afrika di nyalana gomme di belega fela ka dinako tša pula. Tlhora ya matswalo e direga mathomong a sehla, mola ditlhora tša go nyalana di fihla ka morago. Poo e diša kgauswi kgomo yeo e tlago phišong, mola e boloka dipoo tše dingwe di le kgolegong. Se se thata, ka ge dikgomo di tloga di efoga gomme di goketša tše tona tše ntši go ya lefelong la tiragalo. Ka nako yeo kgomo e lego ka gare ga estrus ye e tletšego, ke fela poo ye e bušago kudu ka mohlapeng/mohlapeng wa ka fasana yeo e lego gona. [2]
Dikgomo di thoma go tswala ka mengwaga ye mehlano, ka morago ga nako ya boimana ya dikgwedi tše 11.5. Dinamane tše di sa tšwago go belegwa di dula di utilwe ka gare ga dimela dibeke tše mmalwa tša mathomo mola di amušwa ka dinako tše dingwe ke mma pele di tsenela mohlape o mogolo. Dinamane tše kgolo di swaretšwe bogareng bja mohlape bakeng sa polokego. [4] Tlemo ya mma magareng ga mma le namane e tšea nako ye telele go feta ka bontši bja bovids. Tlemo yeo e fela ge namane e mpsha e belegwa, gomme ka morago mma o boloka bana ba gagwe ba peleng ba sa kgone go hlaba ka dinaka. Lega go le bjalo, phoofolo ya ngwaga e latela mmago yona ngwaga o mongwe goba go feta moo. Ditona di tlogela bommago tšona ge di na le mengwaga ye mebedi gomme di tsenela dihlopha tša bachelor. Dinamane tše nnyane, ka mo go sa tlwaelegago go bovids, di anya go tšwa ka morago ga bomme ba tšona, di kgoromeletša dihlogo tša tšona magareng ga maoto a bomme.
Ka hlaga dinare tša Afrika di na le palogare ya bophelo bja mengwaga ye 11 eupša di begilwe go fihla go mengwaga ye 22. Ka bothopša di ka phela palomoka ya mengwaga ye 29.5 le ge e le gore di phela mengwaga ye 16 fela ka palogare. [3]
Namane ya dibeke tše pedi e amuša
Mokerong wa Kazinga kua Uganda
_calf_2_weeks.jpg)
_calf_2_weeks_suckling.jpg)
_juvenile_head.jpg)
- ↑ "Buffalo - Godfather of the African bushveld". Africa Geographic. 5 August 2020. Archived from the original on 6 August 2021.
- 1 2 3 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Estes 1991". - 1 2 Ng, Christoph. "Syncerus caffer (African buffalo)". Animal Diversity Web (in Seisimane). Retrieved 2022-12-15. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "animaldiversity.org" defined multiple times with different content. - ↑ "African Buffalo". British Broadcasting Corporation. Archived from the original on 27 October 2010. Retrieved 2010-10-23.
