DARVO

DARVO (een acroniem voor "Deny, Attack, Reverse Victim and Offender" (Ontkennen, Aanvallen, Slachtoffer en Dader Omdraaien) is een reactie die daders van misdrijven, zoals misbruikers, narcisten of seksuele delinquenten, kunnen vertonen wanneer ze ter verantwoording worden geroepen voor hun gedrag. Onderzoek wijst uit dat het een veelvoorkomende manipulatiestrategie is van psychische misbruikers.

Proces

DARVO is een tactiek die door een dader wordt gebruikt om verantwoording voor zijn daden te ontlopen. Zoals de afkorting al suggereert, omvat DARVO doorgaans de volgende stappen:

1. De dader ontkent dat er ooit schade of misbruik heeft plaatsgevonden.
2. Wanneer de dader met bewijsmateriaal wordt geconfronteerd, valt hij vervolgens de persoon aan die hij heeft mishandeld, of nog steeds mishandelt. De aanvaller kan ook de familie of vrienden van het slachtoffer aanvallen.
3. Ten slotte beweert de dader dat hij of zij in werkelijkheid het slachtoffer was of is, waarmee de rollen van slachtoffer en dader worden omgedraaid. Het houdt vaak niet alleen in dat men de slachtofferrol aanneemt, maar ook dat men het slachtoffer de schuld geeft.

Deze tactieken lijken op andere technieken die daders gebruiken om verantwoording te ontlopen door de perceptie van waarnemers van gebeurtenissen te manipuleren. Onderzoekers hebben overeenkomsten opgemerkt met het beheersen van verontwaardiging, waarbij een dader probeert omstanders een beter beeld van zichzelf en zijn daden te laten krijgen, zodat hij de gevolgen kan vermijden.

Deze strategie houdt vaak in dat de versie van de gebeurtenissen van het slachtoffer wordt ontkend en dat men probeert omstanders te laten twijfelen aan de geloofwaardigheid van het slachtoffer, wat beide belangrijke aspecten van DARVO zijn.

Relevante technieken zijn onder andere het spelen van het slachtoffer en het spelen van de held, die daders gebruiken om de schade die hun gedrag veroorzaakt te bagatelliseren. Door de slachtofferrol te spelen, benadrukt een dader zijn eigen leed uit het verleden om ook als slachtoffer gezien te worden. Door de heldenrol te spelen, geeft een dader toe dat hij iets verkeerds heeft gedaan, maar benadrukt hij zijn goede daden uit het verleden om zijn schadelijke gedrag te verzachten.

Beide technieken kunnen een rol spelen in de ontkennings- of omkeerfasen van DARVO.

Oorsprong

Het acroniem en de theorie achter DARVO zijn gebaseerd op het werk van psychologe Jennifer Freyd, die er in 1997 over schreef. De eerste fase van DARVO, ontkenning, omvat gaslighting. Freyd schrijft:

... Ik heb gemerkt dat echte daders dreigen, pesten en een nachtmerrie maken voor iedereen die hen verantwoordelijk houdt of hen vraagt hun misbruikgedrag te veranderen.

Deze aanval, bedoeld om te schrikken en angst aan te jagen, omvat doorgaans dreigementen met rechtszaken, openlijke en geheime aanvallen op de geloofwaardigheid van de klokkenluider, enzovoort. De aanval neemt vaak de vorm aan van het belachelijk maken van de persoon die probeert de dader ter verantwoording te roepen. [...] De dader wekt snel de indruk dat de dader de onrechtmatige persoon is, terwijl het slachtoffer of de betrokken toeschouwer de dader is. [...] De dader gaat in de aanval en degene die probeert de dader verantwoordelijk te houden wordt in de verdediging gezet.

Onderzoek naar interpersoonlijk geweld heeft zich vooral gericht op hoe daders individuele componenten of stappen van DARVO gebruiken, in plaats van ze in combinatie te bestuderen. 

Studies vóór en na de benoeming van DARVO vonden echter een correlatie tussen daders die hun wangedrag bagatelliseerden of ontkenden en degenen die de posities van slachtoffer en dader omkeerden.

Onderzoek in de jaren 2010 begon zich te richten op het gebruik en effect van DARVO-tactieken in combinatie, wat suggereert dat DARVO een veelgebruikte tactiek is van daders.

Gebruik

Onderzoek naar het voorkomen van DARVO suggereert dat het een veelgebruikte tactiek is van daders wanneer ze worden geconfronteerd met hun gedrag, ongeacht het soort schade dat ze hebben aangericht. Uit een onderzoek onder studenten die iemand hadden aangesproken over een schadelijke gebeurtenis, bleek dat 72% van de daders DARVO had gebruikt tijdens de confrontatie. De misdrijven varieerden van sociale mishandeling, zoals het verraden van geheimen, tot interpersoonlijk geweld, zoals seksuele aanranding of kindermisbruik.

DARVO komt met name voor in gevallen van seksueel geweld. Uit een onderzoek onder vrouwen die op de universiteit seksueel waren misbruikt, bleek dat de helft van de betrokken daders elementen van DARVO in latere gesprekken had gebruikt.

DARVO is bestudeerd en gedocumenteerd in omstandigheden die verder gaan dan interpersoonlijk geweld. DARVO is in sommige gevallen bestempeld als medische wanpraktijk, waarbij slachtofferblaming al gebruikelijk is omdat artsen en ziekenhuizen over het algemeen weigeren hun fouten toe te geven vanwege het risico op juridische gevolgen.

DARVO wordt ook vaak genoemd als oorzaak van pesten op de werkvloer en een giftige werkcultuur.

In de academische wereld dwingen DARVO-tactieken professoren vaak om te zwijgen wanneer ze pestgedrag proberen te melden, wat hun trauma verergert en bijdraagt aan een cultuur van stilte.

In dit kader wordt verondersteld dat DARVO inwerkt op groepen mensen en niet alleen op individuen. Een van de onderzochte gevallen was de hevige tegenreactie op de MeToo-beweging, waarbij mannenrechtenactivisten zeiden dat sommige MeToo-beschuldigingen vals waren en een HimToo-beweging lanceerden.

Andere onderzoekers zeggen dat DARVO op nog bredere maatschappelijke niveaus kan voorkomen en noemen het DARVO wanneer mediaorganisaties verkrachtingsmythes promoten in een poging om slachtoffers van seksueel geweld in diskrediet te brengen.

Onderzoekers hebben ook parallellen getrokken tussen individuele DARVO-tactieken en de neiging van dominante culturele groepen om groepen die zich uitspreken over hun trauma te stigmatiseren en de schuld te geven.

Effectiviteit

DARVO-tactieken zijn succesvoller wanneer misbruikers gebruik kunnen maken van maatschappelijke overtuigingen en stereotypen om hun publiek te overtuigen van hun nieuwe verhaal. In gevallen van seksueel geweld geven daders soms het slachtoffer de schuld door een beroep te doen op maatschappelijke opvattingen over genderrollen en machtsverhoudingen.

Stereotypen kunnen daders helpen: als een aanvaller een rijke blanke man is, kan hij als gezaghebbend en oprecht worden beschouwd, terwijl een journalist die hem beschuldigt, als roofzuchtig en daardoor minder betrouwbaar kan worden gezien.

Stereotypen kunnen ook de effectiviteit of de mogelijkheden voor DARVO-tactieken beperken: een voorbeeld hiervan is hoe het etnische stereotype van zwarte mannen als gevaarlijke roofdieren het voor zwarte mannelijke aanvallers moeilijker maakt om DARVO toe te passen.

Op dezelfde manier helpen genderstereotypen over seksueel geweld verklaren waarom DARVO in gevallen van aanranding effectiever wordt wanneer een vrouw een man heeft aangevallen, in plaats van andersom.

DARVO is in staat om de perceptie van verantwoordelijkheid en schuld te verschuiven van daders naar slachtoffers, wanneer het wordt bestudeerd in gevallen van seksueel misbruik. Uit één onderzoek bleek dat DARVO ervoor zorgde dat waarnemers daders minder verantwoordelijk achtten voor een beschreven geval van misbruik en hen over het algemeen minder misbruikend vonden dan in gevallen waarin DARVO niet werd gebruikt. Slachtoffers werden eveneens meer verantwoordelijk geacht voor het misbruik dat hen werd aangedaan, en werden ook als daders van het misbruik gezien.

Uit het onderzoek bleek ook dat DARVO de geloofwaardigheid van zowel slachtoffers als daders vermindert wanneer het wordt gebruikt. Hoewel beide partijen door waarnemers als minder geloofwaardig worden beschouwd, treft dit de slachtoffers nog harder: zij moeten vaak aan een hoge mate van geloofwaardigheid voldoen om serieus genomen te worden of om met succes aangifte te doen van seksueel geweld of om een rechtszaak aan te spannen.

Kennis van DARVO maakt het voor waarnemers minder waarschijnlijk dat ze erdoor gemanipuleerd worden. In het vorige onderzoek bleken de negatieve effecten van DARVO minder sterk te zijn voor waarnemers die al eerder hadden geleerd hoe DARVO werkt. Hierdoor waren waarnemers minder geneigd het slachtoffer de schuld te geven of te besluiten dat het slachtoffer gestraft moest worden, en meer geneigd het ermee eens te zijn dat de dader gestraft moest worden.

Kwetsbare instellingen

DARVO is een specifiek aandachtspunt in juridische contexten en institutionele meldingssystemen, omdat daders die DARVO-tactieken toepassen, deze systemen vaak tegen hun slachtoffers gebruiken. Rechtssystemen behandelen vermeende daders en slachtoffers vaak neutraal tijdens onderzoeken, waardoor een vermeende dader en een slachtoffer vergelijkbare juridische procedures doorlopen en mogelijk dezelfde toegang hebben tot ondersteunende of beschermende maatregelen.

DARVO manifesteert zich in het rechtssysteem wanneer aanvallers rechtszaken aanspannen tegen hun slachtoffers, en deze nemen vaak de vorm aan van laster- of smaadzaken waarin aanvallers hun aanklagers ervan beschuldigen dat ze hun reputatie proberen te schaden.

De juridische DARVO-tactieken werden vanaf 2022 steeds gebruikelijker. Na deze toename hebben veel Amerikaanse staten anti-SLAPP-wetten aangenomen om slachtoffers te helpen bepaalde op DARVO gebaseerde lasterzaken af te wijzen. Anti-SLAPP-maatregelen helpen in gevallen waarin een rechtszaak van een dader overduidelijk zou mislukken en alleen is aangespannen om de publieke en financiële druk op het slachtoffer te vergroten.

Zie ook

• Slachtofferbeschuldiging