Spotify
| Spotify | |
| | |
| Spotify штаб-пәтері Стокгольмде | |
| Түрі |
акционерлік қоғам S.A. |
|---|---|
| Биржадағы листингі | |
| Құрылды | |
| Құрушы | |
| Орналасуы | |
| Басты адамдары | |
| Саласы | |
| Бөлімшелер | 23[1] |
| Басшы компания |
Spotify Technology S.A. |
| Еншілес компания |
10+ толық тізімі:
|
| Сайты | |
Spotify[a] — аудио және медиаконтентке қолжетімділікті қамтамасыз ететін шведтік стримингтік сервис. Негізін 2006 жылы Даниэль Эк пен Мартин Лорентсон қалаған.[2] 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша бұл айына 713 миллионнан астам белсенді пайдаланушысы бар музыкалық ағындық қызметтердің ең ірі провайдерлерінің бірі, оның 281 миллион адамы — ақылы жазылушылар.[3]
Әртістерге сатылған ән немесе альбом үшін белгіленген баға төленетін физикалық тасымалдаушылардан немесе цифрлық сатылымдардан айырмашылығы, Spotify роялтиді әртіс әндерінің жалпы тыңдалым санының пайыздық үлесіне қарай төлейді. Қолданба өзінің жалпы кірісінің шамамен 70 пайызын құқық иеленушілерге (жиі дыбыс жазу компанияларына) бөледі, олар кейіннен әртістерге жеке келісімшарттарға сәйкес сыйақы төлейді.[4]
The New York Times газетінен Бен Сисарионың айтуынша, Spotify-дағы жеті миллион әртістің шамамен 13 000-ы 2020 жылы 50 000 доллар немесе одан да көп табыс тапқан.[5]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Оны 2006 жылы Стокгольмде достар, интернет-кәсіпкерлер Даниэль Эк пен Мартин Лорентсон ойлап тапқан.
2005—2009
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2005 жылдың күзінде Даниэль швециялық TradeDoubler жарнама компаниясында кеңесші болып жұмысқа кірісіп, онда оның негізін қалаушы Мартинмен танысты, сондай-ақ Stardoll (пайдаланушылар әйгілі музыканттарға арналған киімдерді қағаз қуыршақтар сияқты сатып ала алатын ойын веб-сайты) компаниясында жұмыс істеді, оның директорлар кеңесінің мүшелері арасында музыкалық магнат Клайв Дэвистің ұлы Фред Дэвис те бар еді. Қыста Даниэль депрессияға түсіп, өзіне өмір қуанышын қайтаратын компания құруға шешім қабылдады.[6] Ол бұл жоспарын серіктес болуға келіскен Мартинмен бөлісті, ол 2006 жылдың мамырына қарай TradeDoubler акцияларын 180 миллион швед кронына сатып, оның он миллионын Даниэльге аударды, содан кейін Даниэль Stardoll-дағы жұмысынан кетті.[6] Олар көптеген нұсқалардың арасынан таңдау жасады, ең сәттілері бейне немесе музыкалық сервис болды, бірақ бейне файлдарды сақтау үшін көбірек жад қажет еді. Сәуір айында spotify.com домені тіркелді,[7] ал маусымда Spotify AB акционерлік қоғамы құрылды.
2006 жылдың тамызында Стокгольмдегі Риддаргатан көшесі, 20-үй мекенжайында орналасқан пәтерде Spotify-тың алғашқы кеңсесі ашылып, онда Даниэльдің жоғары оқу орнындағы бұрынғы курстастары мен ол үшін Stardoll-дан кеткен бұрынғы әріптестері қызметкер атанды. Мартин де өзінің бұрынғы компаниясынан және Гётеборгтағы альма-матерінен қызметкерлер жалдады. Күзде Spotify гётеборгтық Людвиг Стригеустен μTorrent-ті 5% акцияға сатып алды, осылайша Людвиг компанияға қосылып, Гётеборгтағы бөлімшеде Windows пен iOS-қа арналған қосымшаларды әзірлеумен айналысты.
2007 жылдың қаңтарына қарай Фредрик Ниэмэле (швед. Fredrik Niemelä) торрент желісі арқылы ашық беттегі келесі әндерді буферге жүктейтін кезек (ағылш. Queue) функциясын ойлап тапты, бұл лезде жауап беру елесін тудырады.[8] Бұл функция жедел жад пен батарея қуатын көп жұмсады (қазір тек алғашқы он секунд қана жүктеледі, сондықтан интернет байланысы баяу болған кезде пайдаланушылар он секундтан кейін ойнатудың кідірісін байқайды).[9] Осы уақытта әлеуетті инвесторлар мен дыбыс жазу компанияларының иелеріне сайттың жұмысын көрсету үшін The Pirate Bay-дан жүктелген қарақшылық файлдар пайдаланылды.[8]
Фред Дэвис Даниэльмен Стокгольмдегі кештердің бірінде кездесті және ол оған өзінің жаңа стартапы туралы айтты. Музыкалық бизнесте көптеген жылдар бойы адвокат болып жұмыс істеген Фред өзінің қазіргі идеясы — сервисті радиобағдарлама ретінде тіркеу — заңсыз екенін және оған әрбір дыбыс жазу компаниясымен жеке-жеке эксклюзивті келісімшарттар жасасу қажет екенін түсіндірді, ал бұл өте қиын шаруа еді. Бірақ ол оны барлық директорлармен таныстыра алады.[10] Даниэль бұл үшін бірнеше ай кетеді деп ойлады. Іс жүзінде Еуропада келісімшарттар жасасуға екі жыл, ал АҚШ-та төрт жыл уақыт кетті.
2007 жылдың ақпанында жаңа танысы — табысты британдық интернет-кәсіпкер Шакиль Ханның (ағылш. Shakil Khan) қатты ықпалында болған Даниэль Лондонға көшіп, сонда Spotify-дың бас кеңсесін құрды.[8] Іс жүзінде компания шведтік болуды тоқтатады, дегенмен өзін солай көрсетеді.[9]
Сәуір айында Швецияда STIM-нен құқықтарды жалға алу лицензиясы бойынша достар мен музыкалық блогерлерге жіберілетін шақырулар арқылы ғана қолжетімді қосымшаның бета-нұсқасы жарық көрді.[11]
Бірінші сынақ жылында компания 31,8 миллион швед кроны көлемінде шығынға ұшырады.[12]
Компания инвесторларды сәтсіз іздеді, сондықтан Даниэль мен Мартин өз қаражаттарын салды. Құрылтайшылардың бизнестің табыстылығына сенімді болғаны соншалық, өз ақшаларын жұмсауы лейблдерді оларға музыкаларын пайдалануға рұқсат беруге көндірді және 2008 жылы сервис, ақырында, қарақшылықтың кесірінен шоу-бизнестің жоғалтары қалмаған бірқатар Еуропа елдерінде ресми түрде іске қосылды. Екінші жылы шығын 60 миллион кроннан асып жығылды.[12]
Компания Швециядағы Telia және Ұлыбританиядағы Three UK телефон компанияларымен серіктестік орнатып, стриминг пен ұялы байланыс төлемін бір чекке біріктірді.[13]
2010—2016
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Стартап тез танымал болып, пайдаланушыларды iTunes сияқты баламалы сервистерден өзіне тарта бастайды. Даниэль 2010 жылы оған Стив Джобс қоңырау шалып, тұтқаға ауыр тыныстағанын мәлімдейді.[14] Svenska Dagbladet журналистерінің ақпараты бойынша және Шон Паркердің мәлімдемелеріне сәйкес, Apple 2010 жылдан бастап Spotify-тың АҚШ-та іске қосылуына кедергі келтірген.[15]
Лондондағы бас кеңсе жабылып, онда тек жергілікті жарнамалық сервис қана қалдырылады. Негізгі қызметкерлер мен Даниэль Стокгольмге көшеді.
2011 жылдың мамырында тегін аккаунттар үшін аптасына 10 сағатқа дейін музыка тыңдау шектеуі енгізілді. Қазіргі уақытта бұл шектеу күшін жойды және оның орнына плейлистердегі тректерді өткізіп жіберу мүмкіндігінің шектелуі енгізілді.
2011 жылдың 14 шілдесінде сервис ресми түрде әлемдегі ең ірі музыкалық нарықта — АҚШ-та іске қосылды. Бұл мүмкіндік үшін Spotify АҚШ ең ірі үш лейбліне (Sony, Warner және Universal) жалпы акцияларының 20 пайызын, сондай-ақ пайдаланушылардың туындыларды қанша рет ойнататынына қарамастан, музыканы пайдалану лицензияларын жалға алу үшін сомасы көрсетілмеген бірнеше жүз миллион доллар төледі.[16] Сондай-ақ лейблдердің талабы бойынша функционалға файлды сатып алу мүмкіндігі қосылды (бұл функция 2013 жылы жойылды).[17]
Халық Еуропаға қарағанда жеке автокөліктерде әлдеқайда көп уақыт өткізетін АҚШ нарығына келу радиофункцияның дамуына серпін берді.[16]
2011 жылғы шығын 50 миллион долларды құрады.[18]
2012 жылдың желтоқсанында сервистің негізгі функцияларының бірі — Discover қойындысы іске қосылды, ол дәл сондай туындыларды тыңдаған сервистің басқа пайдаланушыларының талғамына сүйене отырып, музыкалық композициялардың жеке іріктеуін құрастырады.
2013 жылдың мамырында Spotify қандай да бір оқиғалар мен көңіл-күйлерге арналған ең сәтті плейлисттерді жасаған Tunigo сервисін сатып алады. Енді бұл функция сервистің басты бағытына айналды. 2014 жылға қарай плейлисттердің кураторлары (музыкалық редакторлар) деп аталатын ауқымды штат, соның ішінде әр ел үшін жеке жасақталды.
Бірінші өсу дағдарысы 2013 жылдың жазында орын алды. Жазғы демалыс маусымына тән құлдыраудан кейін жаңа пайдаланушылардың өсімі тоқтап қалды. Бұған нарықтың жедел түрде мобильді форматқа көшуі себеп болды, ал компанияның әлі күнге дейін жеке мобильді қосымшасы жоқ еді. Бәсекелес Apple компаниясына тиесілі App Store дүкені қосымшаны тек желтоқсан айында ғана мақұлдады, әрі ол табыстың 30 пайызын комиссия ретінде алып отырады. Тегін қосымша жаңа пайдаланушылар ағынын тудырып, соның нәтижесінде тыңдалым саны артты. Мұндай рекордтық көрсеткіштер музыканттардың назарын аударды; олар дыбыс жазу компанияларының миллиондаған тыңдалым үшін неліктен небәрі бірнеше мың доллар ғана аударатынын түсінбеді. Осылайша, 2014 жылы әртістер өз туындыларын Spotify каталогынан өшіре бастады.
2013 жылдың қарашасында америкалық Technology Crossover Ventures қорынан 250 миллион доллар инвестиция тартылды. Осының арқасында Spotify ақыры жеке серверлер сатып алуға және құрылғы қуаты мен жадын шамадан тыс шығындайтын торрент технологиясынан бас тартуға мүмкіндік алды. Сондай-ақ, жаңа инвестициялар өзге әзірлеушілердің Spotify API негізінде жасаған ең танымал қосымшаларын сатып алуға жұмсалып, Spotify API протоколы біржола жабылды.
Бейне сервисті әзірлеу басталады, ол 2015 жылы Vice Media, Comedy Central, Би-би-си, ESPN, NBC және TED компанияларының қысқа музыкалық емес бейнелеріне арналған платформа ретінде ұсынылды (көп ұзамай жабылды), ал 2016 жылдың мамырында Spotify тапсырысы бойынша жасалған бірегей музыкалық мазмұн платформасы ретінде қайта бағытталды (көп ұзамай жабылды).
2014 жылдың көктемінде Echo Nest аналитикалық фирмасы сатып алынды, оның технологиясы кураторларға емес, алгоритмдерге негізделген ұсыныстардың негізіне айналды. Қазіргі уақытта бұл екі функция біріктірілген — алгоритмдер танымал емес орындаушылардың жиі ойнатылатын тректері негізінде «Discover Weekly» плейлисін (2015 жылдың жазында іске қосылды) жасайды, олардың ішінен пайдаланушылар өздеріне ұнағандарын тыңдайды, содан кейін ғана кураторлар пайдаланушыларға ұнаған әндердің ішінен ресми плейлистерге таңдау жасайды. Сонымен, басты плейлистердің бірі — Latina!-ға кіру үшін композиция шамамен бес жүз бейресми плейлиске енуі керек.
2015 жылдың қаңтарында сервис PlayStation бағдарламалық жасақтамасына енгізілді.
2015 жылдың мамырында — смартфондар мен смарт-сағаттарға арналған, жүгіру қарқынына сәйкес келетін EDM композицияларын таңдайтын Spotify Running функциясы іске қосылды. Музыкант Tiësto осы функция үшін арнайы трек шығарды. Қазіргі уақытта бұл функция пайдаланушылардың аздығына байланысты белсенді емес, дегенмен оны санаулы жүгіруші-пайдаланушылар өте жоғары бағалаған болатын.
Бастапқыда, 2000-жылдардың басындағы экономикалық өрлеу кезеңінде жарнамалық сервистермен айналысқан Даниэль мен Мартиннің идеясы жарнамалық хабарландырулардан түсетін кіріс есебінен сервистің толық тегін болуына, яғни Freemium моделіне негізделген еді. Компания ақылы пайдаланушылардың үлесі шамамен 3 пайызды құрайды деп күтті. 2007 жылдан басталған әлемдік қаржылық дағдарыстар мен ұзаққа созылған рецессия жарнама берушілерді жыл сайын бюджетті көбірек қысқартуға мәжбүр етті. Ақыр соңында, Алекс Норстрёмнің (швед. Alex Norström) басшылығымен Spotify ақысыз пайдаланушыларды ақылы жазылушыларға айналдыруға баса назар аударды; бұл мақсатта ай сайынғы төлемді «Telia» және «Hulu» қызметтерімен біріктіру, студенттік жеңілдіктер, отбасылық тарифтер және «Алғашқы үш ай 99 центке» акциясы қолданылды.
Ұсыныстарды жекелендірумен айналысатын Seed Scientific аналитикалық компаниясы сатып алынды.[16]
2015 жылдың шілдесі — ұсынылған музыкасы бар ең танымал Discover Weekly функциясы іске қосылды. Бірінші жылдың өзінде-ақ бұл қойындыдан 5 миллиард тыңдалым тіркелді.
Алғашқы жарияланған рекорд — 2015 жылдың қазан айында Эд Ширанның «Thinking Out Loud» туындысының 500 миллион рет ойнатылуы болды.[19]
2016 жылы Release Radar қойындысы іске қосылды, онда пайдаланушының сүйікті әртістерінің жаңа композициялары автоматты түрде жинақталады.
Қыркүйекке қарай Spotify авторлық гонорар ретінде бес миллиард доллар төледі, оның 1,2 миллиарды — 2016 жылы аударылған.[20]
Spotify мыңдаған жаңа қызметкерлерді қабылдап, Стокгольмдегі тұрғын үй дағдарысына тап болды. Мартин мен Даниэль Швеция үкіметіне жоғары жалақы алатын жоғары білікті мамандардың Стокгольмге келіп, пәтерді оның құнына қарамастан жалға алу мүмкіндігіне ие болуы үшін Стокгольмдегі тіркелген жалдау ақысын алып тастау қажеттілігі туралы ашық хат жолдады, әйтпесе олар бір күні Spotify-дың шведтік кеңсесін біржола жабуға мәжбүр болатынын ескертті. 2017 жылдың ақпанында Spotify Нью-Йорктен жылына 11 миллион долларға үлкен кеңсе жалдады,[21] ал 2018 жылдың қыркүйегінде айына 2,77 миллион доллар төлемімен 4-Дүниежүзілік сауда орталығына көшті,[22][23] бірақ Стокгольмнен мүлдем кеткен жоқ.
2017—2021
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Сыйақы төлемдерінің тұрақты өсуі және маркетингтік стратегия фокусының ақылы пайдаланушыларға қарай өзгеруі музыканттарды өз каталогтарын қызметке қайтаруға және егер олар бұрын сонда болмаған болса жүктеуге көндірді. Spotify қазіргі уақытта көшбасшы болып табылады және шоу-бизнес пен музыканттармен қарым-қатынас стратегиясын өзгертуде. Ол ірі лейблдармен келісімшартқа отырмаған әртістерді ілгерілетуге бәс тігеді. 2018 жылдың басында Soundtrap тәуелсіз музыка дистрибьюторы 500 миллион швед кронына сатып алынды.[8]
Әлі 2017 жылдың өзінде-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында IPO-ға шығу мәселесі талқыланды, бірақ құжаттарды жинау созылып кетті. Тек 2018 жылдың 1 наурызында ғана Spotify ресми түрде жария компания болу ниетін мәлімдеді. 2018 жылдың 3 сәуірінде Spotify Нью-Йорк қор биржасына DPO процедурасын өткізу арқылы шықты.[24] Компания мұны биржаға шығу процесін демократияландыру ниетімен түсіндірді, сонымен қатар IPO жүргізетін компаниялар сияқты қаржыландыру тартудың қажеті жоқ екенін атап өтті.[24][25] Компанияның бір бағалы қағазы 132 долларға, ал бүкіл қызмет 23,5 миллиард долларға бағаланды.[24]
Табыстың тұрақты өсуіне қарамастан, Spotify шығыны арта берді және 2018 жылдың 2-тоқсанында 394 миллион долларға жетті.[26] 2018 жылдың соңғы тоқсаны мен 2019 жылдың бірінші тоқсаны — қызмет тарихындағы жалғыз табысты тоқсандар болып табылады, бірақ бұл кірістілік Spotify акционері болып табылатын Tencent мегакомпаниясының биржалық сауда-саттыққа шығуымен қамтамасыз етілді.
2019 жылдың ақпан айында подкасттарды құрумен және таратумен айналысатын Gimlet Media Inc. және Anchor FM Inc. компаниялары 340 миллион долларға сатып алынды. Жыл соңына дейін Spotify подкасттарды маңызды жарнамалық мүмкіндіктер тұрғысынан қарастыра отырып, оларға 500 миллион доллар жұмсауды жоспарлады.[27]
Мамыр айында Spotify өзінің алғашқы цифрлық құрылғысын — Car Thing автокөлікке арналған виртуалды ассистентін сынап жатқаны белгілі болды,[28] бірақ оны еркін сатылымға шығару жоспарлары әлі жоқ.[29]
Үлесі Apple Music-тен екі есе дерлік үлкен болғанына қарамастан, Spotify өзінің басты бәсекелестері ретінде басқа стримингтік қызметтерді емес, TikTok[8] пен Instagram-ды көреді.
2019 жылы Spotify Facebook Libra криптовалютасының инвесторы ретінде шықты.
2020 жылдың 15 шілдесінде Spotify келесі елдерде жұмыс істей бастайды: Ресей, Қазақстан, Беларусь, Украина, Словения, Албания, Хорватия, Сербия, Солтүстік Македония, Босния және Герцеговина және Молдова.[30]
2021 жылдың маусымында Spotify Clubhouse аудио қызметіне ұқсас функциялары бар Greenroom аудиоплатформасының іске қосылғанын жариялады. Пайдаланушылар 1 мың адамға дейінгі аудио бөлмелерді аша алады, ал жүргізуші қосылған пайдаланушыларға сөз бере алады.[31]
2022
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2022 жылдың қаңтарында платформа Нил Янгтың музыкасын оның талабы бойынша өшіруге мәжбүр болды, өйткені ол тек осы платформада эксклюзивті түрде жұмыс істейтін Джо Роганды COVID-19 туралы дезинформация таратты деп айыптады[32] және платформада бір уақытта «Янг пен Роган» бола алмайды деген қорытындыға келді.[33] Сонымен қатар, сервис подкасттардың коронавирус тақырыбы талқыланатын эпизодтары үшін пайдаланушыларды Spotify әзірлеген арнайы коронавирус порталына бағыттайтын ерекше белгі қосуды ұйғарды. Бұл ресурс бүкіл әлемдегі ғалымдар, дәрігерлер, академиктер мен қоғамдық денсаулық сақтау органдары бөлісетін өзекті ақпаратқа негізделген фактілерге қол жеткізуді қамтамасыз етуі тиіс.[34]
2025 жылғы тректер базасының жылыстауы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылдың желтоқсанында Anna’s Archive жобасы Spotify-дан жалпы көлемі 300 ТБ болатын 86 миллион композицияға қол жеткізді.[35] Spotify және ірі лейблдар сотқа шағым түсіріп, жеңіске жетті, олар сайт домендерінің бір бөлігін бұғаттай алды.[36][37].
Этимологиясы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«spotify» сөзі ештеңені білдірмейді. Мартин мен Даниэль атау туралы идеялармен алмасып жатқанда, Мартин оның «spotify» деген сөзін қате естіп қалған. Spot + identify (қаз. орынды анықтау) деген түсіндірме кейінірек ойлап табылып, біраз уақыт бойы маркетингтік материалдарда қолданылды.[38] Қазір бұл түсіндірмеден бас тартылды.
Ағылшын тіліндегі -ify жұрнағы қандай да бір процесті, әрекетті білдіретін етістіктерді жасау үшін қолданылады.[39] 2010 жылдардың басында компания өзінің әлеуметтік медиасында қызметкерлерді «spotifiers» деп атады.
Компанияның атауы стриминг дәуіріндегі тұтынушылар мінез-құлқының өзгеру процесін белгілеу үшін қолданылатын «spotification» терминін тудырды.
«Spotify-core» термині тыңдалым санын көбейту үшін арнайы жасалған музыканың жаңа ішкі жанрын (субжанрын) белгілеу үшін қолданылады.
Дизайны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Кристиан Вильссон (швед. Christian Wilsson), Stardoll компаниясының суретші-иллюстраторы, 2006 жылдың басында 6 мың швед кронына[40] Даниэль үшін стримингті бейнелейтін радио толқындары бар, «o» әрпі жоғары секіріп тұрған логотиптің нобайларын салады.[41]
Жасыл түстің бастапқы реңкі — ашық жасыл (sRGB: #7AB800)[42] түсті дизайнер Расмус Андерссон (швед. Rasmus Andersson) таңдаған болатын. 2012 жылы Кристианның бұл түсті салқынырақ зүбәржат реңкіне (sRGB: #1DB954)[43] ауыстыруы қосымша пайдаланушыларының наразылығын тудырды.[41] Расмус сонымен қатар сервистің 2010 жылға дейінгі бүкіл дизайнының авторы болып табылады.[44]
Сервистің заманауи дизайны пайдаланушыға бағытталған жобалау принциптерін қолданады. Сервис пайдаланушылары музыканы күннен күнге бірдей қайталанатын жағдайларда тыңдауға бейім: бірдей себептермен, бірдей көңіл-күймен, белгілі бір құрылғылардағы бірдей орындарда.[45] Өзара әрекеттесу тәжірибесі шақырылған сыналушылармен жүргізілген эксперименттер процесінде анықталатын шекті деңгейдегі түсініктілік пен минимализмге бағытталған.[46]
Техникалық сипаттамалары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Spotify көптеген заманауи құрылғыларда, Windows, macOS, Linux, Android және iOS операциялық жүйелерінде қолжетімді, ал «Spotify Connect» функциясы пайдаланушыларға бір уақытта бірнеше құрылғыны қатар қолдануға мүмкіндік береді.[47][48][49]
Дербес компьютерге арналған Spotify клиенті мобильді құрылғылармен синхрондау мүмкіндігімен бірге iTunes-тен музыка импорттауға жағдай жасайды. Кез келген композицияны, альбомды немесе плейлистті сайттың немесе блогтың бет кодына кірістіруге болады.
2019 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша сервисте 248 миллионнан астам аккаунт белсенді, оның 113 миллионы ақылы қызметтерді пайдаланады.[50] Spotify-да 50 миллионнан астам ән бар және күн сайын бірнеше ондаған мың жаңа файл жүктеледі[51] (мысалы, «Happy Birthday to You» әнінің 1400 нұсқасы бар[52]). Іздеу әндер, әртістер, альбомдар, плейлисттер және лейблдар бойынша жүзеге асырылады. Бұл ретте каталогтың шамамен 20%-ын ешкім ешқашан қоспаған.[53]
Қорғау үшін авторлық құқықтарды қорғаудың техникалық құралдары (DRM) пайдаланылады.
Spotify ашық Ogg Vorbis форматында хабар таратудың үш түрлі битрейтін ұсынады, бұл нарықтағы бәсекелестердің көпшілігіне қарағанда трафикті аз тұтыну арқылы сапалырақ дыбыс береді, сонымен қатар MP3 форматының патент иелеріне роялти төлеуді талап етпейді.
| Битрейт | Қол жетімділік |
|---|---|
| 96 Кбит/с | Мобильді құрылғылар |
| 160 Кбит/с | Компьютерге арналған қосымша және сайт |
| 320 Кбит/с | Премиум тариф |
Радио функциясы пайдаланушының жеке таңдаулары, таңдалған жанр, трек, ойнату тізімі немесе әртіс негізінде 50–70 композициядан тұратын тізбекті ойнатады. MIT эксперименті «ұнайды» немесе «ұнамайды» белгісін басу ештеңеге әсер етпейтінін көрсетті.[54]
2021 жылдың ақпанында Spotify музыканы шығынсыз қысу (HiFi) форматында енгізу жоспарларын жариялады. Алайда, оны енгізуді 2024 жылдың маусымына дейін кешіктірді, соның салдарынан бастаманы Amazon Music пен Apple Music-ке беріп қойды. Стриминг HiFi форматына қол жеткізу үшін жоғарылатылған тариф алады.[55]
Ойнату тізімдері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Пайдаланушылар ойнату тізімдерін (плейлисттерді) жасай алады, оларды басқа пайдаланушылармен бөлісе алады және бірлесіп өңдей алады. Қазіргі уақытта Spotify-да пайдаланушылар да, кураторлар да жасаған 2 миллиардқа жуық ойнату тізімі бар. Бұрын қарапайым пайдаланушы ойнату тізімдеріне 10 000-нан аспайтын ән сақтай алатын, бірақ 2020 жылдың 27 мамырында Spotify енді пайдаланушылардың жеке кітапханасына шексіз көлемде музыка қосуға болатынын жариялады.[56]
2017 жылға қарай тыңдалымдардың 70%-ы редакторлар бақылайтын ойнату тізімдері арқылы жүзеге асты.[8] Ресми ойнату тізімдерінің аз ғана бөлігі қандай да бір музыкалық жанрға арналған, ал ойнату тізімдерінің негізгі фокусы оқиғалар немесе көңіл-күй болды. Мұндай ойнату тізімдерін «Filtr» («Sony»), «Digster» («Universal») және «Topsify» («Warner») ірі лейблдарына тиесілі компаниялар шығарады.[57] Кез келген ресми ойнату тізіміне ену чарттарға кіруге кепілдік береді.[58]
Жаңа әртістерді табу үшін Spotify 20 мың музыкалық блогты талдайды және жиі қайталанатын жаңа есімдерді таңдайды. Бұл әртістердің жаңа жүктелген тректері бірнеше мың пайдаланушының ұсыныстарына жіберіледі, егер композициялар ойнату кезінде өткізіліп жіберілмесе оларды компания қызметкері болып табылатын редакторлар тыңдайды.[59] Әнші Lorde және «Greta Van Fleet» тобы дәл осы алгоритмнің арқасында танымал болды, дегенмен олардың блогтарда аталуы үшін лейблдар төлеген болатын.
Ұсыныстарды жекелендіру
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]MIT зерттеушілері дербестендірілген ретінде ұсынылған барлық функциялардың ішінен «Discover» — бұрынғы тыңдалымдарға негізделген және әр 3–5 күн сайын жаңартылып тұратын жалғыз функция деген қорытындыға келді. Қалған функциялар тіркелу кезінде көрсетілген жынысқа, жасқа және тұрғылықты жерге негізделеді және оған тек «қуанышты» әндер енеді.[60]
Авторлық аударымдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Spotify роялтиді әртістерге тікелей аудармайды. Сервисті пайдалану үшін музыканттарға кез келген дыбыс жазу компаниясымен келісімшарт немесе бірнеше авторизацияланған агрегаторлардың бірімен келісімшарт қажет.[61] Артықшылықты агрегаторлар: DistroKid, CD Baby, EmuBands, Record Union.
Лейблмен келісімшартқа отырған әртістерге берілетін төлемдер мен музыканы өз бетінше жүктейтін тәуелсіз әртістерге төлетін төлемдер әртүрлі болады. Лейбл жыл сайын лицензияларды жалға бергені үшін белгіленген соманы алады және оны өз әртістерінің барлық тыңдалымдарына бөледі. Мысалы, Universal компаниясы 2017–2018 жылдар аралығындағы екі жылда 2 миллиард алды.[62][63]
Тәуелсіз сервистер әр ойнатылым үшін трек тыңдалған елдегі жарнамалық хабарландырулардың орташа айлық құнына байланысты пайыз төлейді. Музыканттың 2019 жылы тыңдаушының бір тректі бір рет қойғаны үшін алатын орташа табысы 0,00437 $ құрайды.[64] Ең танымал виолончелистердің бірі Зо Китинг өзінің музыкалық шығармалары 2013 жылдан 2018 жылға дейін 2 252 293 рет қойылғаны үшін Spotify-дан 12 231 доллар алды.[65]
MIT эксперименті көрсеткендей, төлем ережелерінде мәлімделген 30 секундтық ойнату талабына қарамастан, 25 секундтық ойнатылым да төленеді.[52] ADAMI мәліметтері бойынша, бір ойнатылымнан түсетін табыс орындаушы алатын сомадан 22 есе көп,[66] бұл ретте компания кірістің 70%-ын лейблдарға аударады.[67] «Француз дыбыс жазу синдикаты» мен британдық EY аудиторының мәліметтері бойынша, лейблдар жазылушылар төлемдерінің 73%-ын иеленеді, ал одан авторларға — 16%, орындаушыларға — 11% аударады.[68]
Егер әртіс 20 миллион жазылушысы бар «Today’s Top Hits» ойнату тізіміне енсе, тыңдалымдар саны шынымен де 20 миллионға жақындайды, бұл 116–163 мың АҚШ долларына және «Billboard Hot 100» чартындағы жоғары орынға тең.[69]
2018 жылдың қыркүйегінде музыканы тікелей платформаға жүктеугежәне 100 % төлем алуға[70] мүмкіндік беретін «Upload Beta» сынақ функциясы іске қосылды.[71][72] Тек сервис қызметкерлерімен тығыз байланыстағы американдық инди-әртістердің аз ғана бөлігі сынақтан өтуге шақыру алды.[73] 2019 жылдың жазында бұл сынақ сәтсіз нәтижемен аяқталды.[74]
Әзірлеу ерекшеліктері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Сервисті әзірлеу кезінде Spotify Model — agile қағидаттарына негізделген бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу фреймворкі пайдаланылды. Әзірлеу процесі 30–200 әзірлеушіден тұратын тәуелсіз топтарға бөлінеді, олардың ішінде нақты анықталған рөлдер мен көшбасшысы бар, қатаң құрылымдалған өз топтары болады. Топтар өз әрекеттерін төменнен жоғары қарай үйлестірмейді, тек жоғарыдан тапсырмалар алып отырады. Сервис өзінің жұмыс істеу кезеңінің көп бөлігінде жүзге тарта функцияны қолдап келді және олардың барлығы, Даниэльдің пікірінше, орташа деңгейде болды. Қазіргі уақытта әзірлеушілер аптаға, айға, тоқсанға және жылға арналған он иерархиялық тапсырмасы бар ең көп дегенде он функциямен ғана айналысады. Бұл пайдаланушылар жақсы көрген көптеген функциялардың өшірілуіне себеп болды.[75]
Сервистің архитектурасы бастапқыда C++ тілінде жазылған, содан кейін әзірлеушілер Python және Java тілдеріне көшті.
2013 жылға дейін компанияның Стокгольмде 70 петабайттық бір сервері болды, одан торрент желісі арқылы пайдаланушылардың құрылғыларына файлдар жүктеп, олардың жадын деректерді сақтау үшін пайдаланды. Осылайша, Spotify өз пайдаланушыларының құрылғыларының жадына күніне 38 терабайт дерек жүктеп отырды. Пайдаланушылардың көпшілігі бірдей музыканы тыңдайтындықтан, трафиктің он пайыздан азы ғана компания серверінен, ал қалғаны пайдаланушы құрылғыларының жадынан тарады: 35 пайызы торрент технологиясы арқылы, 55 пайызы тікелей бір пайдаланушыдан екіншісіне жеткізілді. Смартфондар қолданылмады, тек стационарлық компьютерлер ғана пайдаланылды.[76]
2014–2016 жылдары төрт деректерді өңдеу орталығы (Стокгольм, Лондон, Сан-Хосе және Ашбернде)[77] салынды. Деректерді өңдеу орталықтарына қоса, интернет-трафик алмасудың бес нүктесі (Стокгольм, Лондон, Амстердам, Франкфурт және Ашбернде) қолданылады және мазмұнның кідіріссіз ойнатылуын қамтамасыз ететін көптеген жергілікті CDN желілері жалға алынған.[76] 2016 жылдан бастап Google Cloud Platform да жалға алынады, бұл меншікті серверлерді ұстаудан арзанырақ түседі.
Хабарламалары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылдың тамызында платформада премиум-аккаунттар мен кейбір аймақтардағы қарапайым пайдаланушыларға арналған жеке хабарламалар функциясы пайда болды. Онда хабарламаларды қабылдауды өшіру, сөйлесуді бастау туралы ұсыныстарды мақұлдау немесе қабылдамау, шағымдар жіберу және басқа қатысушыларды бұғаттау мүмкіндіктері қарастырылған. Хат-хабарлар стандартты шифрлаумен қорғалған және 16 жастан асқан пайдаланушыларға бұрын сервисте өзара әрекеттескен адамдармен немесе ортақ тарифтік жоспары болған жағдайда ғана қолжетімді.
2026 жылдың ақпанында сервис топтық чаттар құру мүмкіндігін қосты.[78]
Ескертпелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Әдебиет
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Maria Eriksson, Patrick Vonderau, Pelle Snickars, Rasmus Fleischer Spotify Teardown: Inside the Black Box of Streaming Music — Massachusetts: MIT Press, 2019. — 288 б. — ISBN 978-0262-038-904.
- Erik Wisterberg, Jon Mauno Pettersson Sagan om Spotify — Stockholm: Volante, 2018. — ISBN 978-9188-659-798.
- 50Minutes.com Spotify, Music for Everyone: The meteoric rise of the world’s top streaming service — Stockholm: 50Minutes.com, 2017. — 64 б. — (Business Stories). — ISBN 978-2808-002-387.
- Свен Карлссон, Юнас Лейонхуфвуд Против гигантов. Как Spotify подвинул Apple и изменил музыкальную индустрию = Spotify inifrån — Москва: Альпина, 2019. — 320 б. — ISBN 978-5-9614-3985-4.
- Liz Pelly Mood Machine: The Rise of Spotify and the Costs of the Perfect Playlist — Hodder & Stoughton, 2025. — ISBN 978-1-399-71884-4.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ About Us (ағыл.). www.spotify.com. Spotify AB. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2016. Тексерілді, 17 шілде 2020.
- ↑ Sweney, Mark. Spotify UK revenues surge to almost £190m as mobile subscriptions take off (ағыл.) (14 қазан 2016).
- ↑ Porter, Jon Spotify passes 500 million monthly active users for the first time (ағыл.). The Verge. (25 сәуір 2023). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 сәуір 2024. Тексерілді, 26 сәуір 2024.
- ↑ Sehgal, Kabir Spotify and Apple Music should become record labels so musicians can make a fair living (ағыл.). CNBC. (26 қаңтар 2018). Тексерілді, 31 қаңтар 2026.
- ↑ Commonwealth Bank of Australia - New York - General Correspondence - Letters To/From Governor & Agent - December 1928 - March 1929 (ағыл.). — Reserve Bank of Australia, 2021.
- 1 2 inifran 2019, Chapter 1. En hemlig ide.
- ↑ Spotify.com WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 сәуір 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- 1 2 3 4 5 6 inifran 2019.
- 1 2 teardown 2019, Introduction.
- ↑ Spotify’s Daniel Ek on state of streaming, tenacity, transparency, competition, what's next (ағыл.). This Week In Startups. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 мамыр 2019. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- ↑ Andersson, Rasmus We have let Spotify out of it's cage (ағыл.). rsms.me. (7 мамыр 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 мамыр 2019. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- 1 2 Nylander, Johan Spotify doubled its loss last year. The Swedish Wire. (17 тамыз 2009). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 наурыз 2016.
- ↑ teardown 2019, Chapter 1. Where Is Spotify? Period B (late 2009).
- ↑ inifran 2019, Prolog.
- ↑ Spotify inifrån. Så blir man störst i världen (ағыл.). — «Steve Jobs has worked hard to stop this moment from ever happening» Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 мамыр 2019. Тексерілді, 23 мамыр 2019.
- 1 2 3 teardown 2019, Chapter 1. Where Is Spotify? Period C (2010–2011).
- ↑ Brian, Matt Spotify is no longer offering new music download purchases to its users. The Next Web. (4 қаңтар 2013). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 сәуір 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ Eldon, Eric Spotify Is Having A Good 2012: Revenues Could Reach $500M As It Expands The Digital Music Market. TechCrunch. AOL. (11 қазан 2012). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 сәуір 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ Weiner, Natalie Ed Sheeran's 'Thinking Out Loud' Becomes First Song to Hit 500 Million Spotify Streams (ағыл.). Billboard. Prometheus Global Media. (12 қазан 2015). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қаңтар 2017. Тексерілді, 13 қараша 2016.
- ↑ Ingham, Tim Spotify has already paid the music industry over $1.2bn this year. Music Business Worldwide. (29 қыркүйек 2016). Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 маусым 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ inifran 2019, Losing you.
- ↑ Mashayekhi, Rey. Spotify Expands NYC Offices (Again) at 4 World Trade Center (ағыл.) (21 September 2018).
- ↑ Pelly, Liz. The Problem with Muzak (ағыл.). «The new lease costs $2.77 million in monthly rent. And it lasts until 2034».
- 1 2 3 Музыкальный сервис Spotify вышел на биржу, Meduza (3 сәуір 2018).
- ↑ DeCambre, Mark. Spotify's stock kicks off unorthodox 'direct listing' at $165.90, then falls 6% in choppy trade, Marketwatch (3 сәуір 2018).
- ↑ SPOT: Summary for Spotify Technology S.A. Ordinar (ағыл.). Yahoo. Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 қыркүйек 2018. Тексерілді, 11 қыркүйек 2018.
- ↑ Стогней, Анастасия.. Много энтузиазма и мало денег: Bloomberg посчитал, можно ли заработать на подкастах, The Bell (26 ақпан 2019).
- ↑ Carman, Ashley. Spotify begins testing its first hardware: a car smart assistant (ағыл.), The Verge (17 May 2019).
- ↑ 5 Things to Know about Spotify’s Latest Test (ағыл.). Spotify. (17 мамыр 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 мамыр 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ Борисов, Павел В Россию наконец пришёл Spotify! И что с того? (орыс.). meduza.io. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 шілде 2020. Тексерілді, 21 шілде 2020.
- ↑ Федуненко, Евгений Spotify запустил аудиоплатформу Greenroom наподобие Clubhouse (орыс.). Коммерсантъ. (17 маусым 2021). Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 маусым 2021. Тексерілді, 17 маусым 2021.
- ↑ Человек с капитализацией $2 млрд. Как король подкастов Джо Роган угодил в антипрививочный скандал (9 мамыр 2021).
- ↑ Yang, Maya. Spotify removes Neil Young music in feud over Joe Rogan’s false Covid claims (ағыл.) (26 January 2021).
- ↑ Сервис Spotify промаркирует подкасты о COVID-19 на своей платформе после скандала с подкастом Джо Рогана (31 қаңтар 2022).
- ↑ https://samesound.ru/industry/194136-spotify-music-archive
- ↑ https://samesound.ru/industry/195282-annas-archive-spotify-6-4tb
- ↑ https://habr.com/ru/news/1024198/
- ↑ Ek, Daniel How did Spotify get its name?. Quora. (31 желтоқсан 2010).
- ↑ -IFY definition and meaning (ағыл.). collinsdictionary.com. — «-ify is used at the end of verbs that refer to making something or someone different in some way» Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 маусым 2022. Тексерілді, 26 сәуір 2024.
- ↑ inifran 2019, Chapter 1. En hemlig ide. Poker Face.
- 1 2 Center, Alex. Design Spotlight: The Transformative Journey of Spotify (ағыл.) (29 December 2015). «What I did basically is give them the original wordmark more or less. The first version had an O jumping out with waves. I guess you can say I did the embryo but I wasn’t part of picking the original green.».
- ↑ Andersson, Rasmus Spotify Green (ағыл.). (15 қыркүйек 2009). Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ Our Colours (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 маусым 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ Rasmus Andersson (ағыл.). linkedin.com. — «I've done most of the visual parts of Spotify, as the only CD, AD and IxD during the first 4 years, ranging from the brand identity to end-user products like the Mac & Windows desktop application, mobile applications (iOS, Android, S60). I also worked on some engineering projects writing C and C++» Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 қаңтар 2016. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- ↑ Torres De Souza, Mady Research: The Story of Spotify Personas (ағыл.). (26 наурыз 2019). — «User-centered design... ...needs, attitudes, device habits, contexts, and other...» Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 мамыр 2019. Тексерілді, 26 мамыр 2019.
- ↑ Walsh, Lucy The Evolution of Research Operations at Spotify (ағыл.). (1 маусым 2018). — «Participant Recruiter role was meant to provide logistical support to Spotify’s User Researchers in setting up research sessions. Historically, the Senior User Researchers and managers at Spotify developed processes to manage research setup while simultaneously designing and running research sessions.» Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 мамыр 2019. Тексерілді, 26 мамыр 2019.
- ↑ Music for everyone.. spotify. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қараша 2016. Тексерілді, 20 желтоқсан 2016.
- ↑ Connecting to a device using Spotify Connect. Spotify. Басты дереккөзінен мұрағатталған 8 қараша 2016. Тексерілді, 20 желтоқсан 2016.
- ↑ Spotify Connect: что это такое? И как этим пользоваться? Мұрағатталған 19 қаңтардың 2023 жылы. // «What Hi-Fi?», январь 2021
- ↑ Spotify Reports Third Quarter 2019 Earnings (ағыл.). Spotify. (28 қазан 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 қазан 2019. Тексерілді, 31 қазан 2019.
- ↑ About Spotify (ағыл.). Spotify. Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 қыркүйек 2019. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- 1 2 teardown 2019, Chapter 1. Where Is Spotify? Intervention: Record Label Setup.
- ↑ teardown 2019, Chapter 2. When Do Files Become Music? Aggregating Content.
- ↑ teardown 2019, Chapter 2. When Do Files Become Music? The Radio Loop Experiment.
- ↑ Ashley Carman, Lucas Shaw Spotify to Introduce More Expensive Subscription Tier for Music Lovers (ағыл.). Bloomberg. (27 мамыр 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 маусым 2024. Тексерілді, 20 маусым 2024.
- ↑ Федуненко, Евгений Spotify убрала лимит песен в приложении (орыс.). Коммерсантъ. (27 мамыр 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 мамыр 2020. Тексерілді, 27 мамыр 2020.
- ↑ teardown 2019.
- ↑ Iqbal, Mansoor Spotify Usage and Revenue Statistics (2019) (ағыл.). businessofapps.com. (9 мамыр 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 мамыр 2019. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- ↑ Spotify now has even more playlists to help you find hot new music, Business Insider.
- ↑ teardown 2019, Chapter 3. How Does Spotify Package Music? The Politics of Personalization.
- ↑ Provider Directory (ағыл.). Spotify. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 мамыр 2021. Тексерілді, 17 маусым 2020.
- ↑ Kafka, Peter Spotify has guaranteed to pay big music labels billions over the next two years (ағыл.). Recode. Vox Media. (15 маусым 2017). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2017. Тексерілді, 22 маусым 2017.
- ↑ Giles Turner, Lucas Shaw Spotify's Loss More Than Doubles Even as User Growth Surges (ағыл.). Bloomberg. (15 маусым 2017). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 сәуір 2019. Тексерілді, 21 мамыр 2019.
- ↑ What Streaming Music Services Pay (Updated for 2019) (ағыл.). Digital Music News. (25 желтоқсан 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 маусым 2019. Тексерілді, 31 мамыр 2019.
- ↑ What Spotify Paid One Artist in 2018 (ағыл.). Digital Music News. (20 желтоқсан 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 мамыр 2019. Тексерілді, 31 мамыр 2019.
- ↑ 50minutes 2017, Spotify: Music For Everyone.
- ↑ Sehgal, Kabir. Spotify and Apple Music should become record labels so musicians can make a fair living (ағыл.), CNBC (26 January 2018).
- ↑ Ingham, Tim Major labels keep 73% of Spotify Premium payouts (ағыл.). Music Business Worldwide. (3 ақпан 2015). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 желтоқсан 2016. Тексерілді, 17 желтоқсан 2016.
- ↑ Iqbal, Mansoor Spotify Usage and Revenue Statistics (2019) (ағыл.). businessofapps.com. (9 мамыр 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 мамыр 2019. Тексерілді, 20 мамыр 2019.
- ↑ Upload beta (ағыл.). artists.spotify.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 сәуір 2019. Тексерілді, 10 сәуір 2019.
- ↑ Spotify разрешит музыкантам самостоятельно загружать свою музыку на платформу. REFORM.by. (20 қыркүйек 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 маусым 2020. Тексерілді, 17 маусым 2020.
- ↑ Deahl, Dani Spotify will now let artists directly upload their music to the platform (ағыл.). The Verge. (20 қыркүйек 2018). Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 сәуір 2019. Тексерілді, 10 сәуір 2019.
- ↑ Now in Beta: Upload your music in Spotify for Artists (ағыл.). spotify.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 сәуір 2019. Тексерілді, 10 сәуір 2019.
- ↑ Spotify shuts down direct music uploading for independent artists (ағыл.). Altpress. (2 шілде 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 мамыр 2020. Тексерілді, 17 маусым 2020.
- ↑ Penn State WebAccess Secure Login:. webaccess.psu.edu. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қазан 2021. Тексерілді, 19 мамыр 2022.
- 1 2 teardown 2019, Chapter 2. When Do Files Become Music? Intervention: How We Tracked Streams.
- ↑ teardown 2019, Chapter 1. Where Is Spotify? Period G (2015–2016).
- ↑ В Spotify появились групповые чаты (орыс.). SRSLY. Тексерілді, 25 наурыз 2026.
- Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар
- Алфавит бойынша компаниялар
- Harv and Sfn no-target errors
- Музыкалық онлайн-сервистер
- Android-қа арналған бағдарламалық жасақтама
- Windows-қа арналған бағдарламалық жасақтама
- IOS-қа арналған бағдарламалық жасақтама
- Microsoft сайттары
- Швеция сайттары
- 2008 жылы пайда болған сайттар