ჹინაარსზე გადასვლა

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ

მასალა ვიკიპედიიდან — áƒ—áƒáƒ•áƒ˜áƒĄáƒŁáƒ€áƒáƒšáƒ˜ ენáƒȘიკლოპედია
(გადამისამართდა გვერდიდან დიდი ბრიჱანეთი)
დიდი ბრიჱანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ
United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ
A flag featuring both cross and saltire in red, white and blue გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ Coat of arms containing shield and crown in centre, flanked by lion and unicorn
დროჹა
ჰიმნი: „God Save the King“[1]
Two islands to the northwest of continental Europe. Highlighted are the larger island and the northeastern fifth of the smaller island to the west.
Two islands to the northwest of continental Europe. Highlighted are the larger island and the northeastern fifth of the smaller island to the west.
გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ მდებარეობა ევროპაჹი
დედაჄალაჄი
და უდიდესი ჄალაჄი
ლონდონი
51°30â€Č ჩ. გ. 0°07â€Č დ. გ.ï»ż / ï»ż51.500° ჩ. გ. 0.117° დ. გ.ï»ż / 51.500; -0.117
ოჀიáƒȘიალური ენა ინგლისური
აჩიარებული რეგიონული ენები ჹოჱლანდიური, ოლსჱერულ-ჹოჱლანდიური , უელსური, კორნული, ირლანდიური, ჹოჱლანდიურ-გელური[2]
áƒ”áƒ—áƒœáƒ˜áƒ™áƒŁáƒ áƒ˜Â áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ”áƒ‘áƒ˜ (2011)
ეთნოჄორონიმი ბრიჱანელი, ბრიჱონი
მთავრობა საპარლამენჱო კონსჱიჱუáƒȘიური მონარჄია
 -  მონარჄი ჩარლზ III
 -  პრემიერ-მინისჱრი ენდი ბერნამი
საკანონმდებლო ორგანო პარლამენჱი
 -  ზედა პალაჱა ლორდთა პალაჱა
 -  Ⴤვედა პალაჱა თემთა პალაჱა
Ⴠორმირება
 -  უნიის აჄჹი 1707 1 მაისი, 1707 
 -  უნიის აჄჹი 1800 1 იანვარი, 1801 
 -  ანგლო-ირლანდიური
ჼელჹეკრულება
6 დეკემბერი, 1922 
Ⴠართობი
 -  სულ 242,495[4] კმ2 (78-ე)
 -  წყალი (%) 1.34
მოსაჼლეობა
 -  2020Â áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ 67 886 004[5] (22-ე)
 -  2011 აჩწერა 63 182 178[6] (22-ე)
 -  სიმჭიდროვე 270.7 კაáƒȘი/კმ2 (50-ე)
მჹპ (მუპ) 2019Â áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ
 -  სულ $3.131  ჱრილიონი[7] (მე-9)
 -  ერთ სულ მოსაჼლეზე $46 827[7] (26-ე)
მჹპ (ნომინალი) 2019Â áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒĄáƒ”áƒ‘áƒ
 -  სულ $2.744[7] ჯინის წელი = 2018 (მე-6)
 -  ერთ სულ მოსაჼლეზე $41 030[7] (მე-20)
ჯინიpositive decrease 33.5[8]
საჹუალო · 33-ე
აგი (2018) 0.920[9]
ძალიან მაჩალი · მე-15
ვალუჱა გირვანჄა სჱერლინგი (GBP)
სასაათო სარჱყელი UTC±00:00 (UTC​)
 -  áƒ–áƒáƒ€áƒźáƒŁáƒšáƒ˜Â (DST) UTC+01:00 (UTC+1)
თარიჩის áƒ€áƒáƒ áƒ›áƒáƒąáƒ˜ დდ/თთ/჏჏჏჏ 
მოძრაობა მარáƒȘჼენა
áƒĄáƒáƒąáƒ”áƒšáƒ”áƒ€áƒáƒœáƒ კოდი +44
ინჱერნეჱ-დომენი .uk

დიდი ბრიჱანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ, áƒȘნობილი როგორáƒȘ გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ (UK ან U.K.)[10] ან დიდი ბრიჱანეთი — სუვერენული áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ დასავლეთ ევროპაჹი, ბრიჱანეთის áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ–áƒ”. მოიáƒȘავს áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒš დიდი ბრიჱანეთს, áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒš ირლანდიის ჩრდილო-აჩმოსავლეთ სანაპიროს და მრავალ პაჱარა áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒĄ.[11] მას ერთი საჼმელეთო მეზობელი ჰყავს — ირლანდია. საჼმელეთო საზჩვრების გარდა, დიდი ბრიჱანეთი გარჹემორჱყმულია აჱლანჱის ოკეანით, აჩმოსავლეთით - áƒ©áƒ áƒ“áƒ˜áƒšáƒáƒ”áƒ—áƒ˜áƒĄ ზჩვით, სამჼრეთით - ლა-მანჹის სრუჱითა და სამჼრეთ-დასავლეთით - კელჱების ზჩვით. დიდ ბრიჱანეთსა და ირლანდიას ერთმანეთისგან ირლანდიის ზჩვა áƒ°áƒ§áƒáƒ€áƒĄ. Ⴤვეყანა áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ—áƒĄ უკავჹირდება ევროგვირაბით. გააჩნია áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ მე-12 ყველაზე გრძელი სანაპირო ზოლი. Ⴠართობი – 240 000 კმÂČ.

მმართველობის მჼრივ არიქ უნიჱარული საპარლამენჱო დემოკრაჱია და კონსჱიჱუáƒȘიური მონარჄია.[12][13] ამჟამინდელი მონარჄია მეჀე ჩარლზ III. დედაჄალაჄი არიქ ლონდონი, გლობალური ჄალაჄი და áƒ€áƒ˜áƒœáƒáƒœáƒĄáƒŁáƒ áƒ˜ áƒȘენჱრი 10,3 მილიონი მáƒȘჼოვრებით.[14]

გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ ჹედის ოთჼი Ⴤვეყანა: ინგლისი, ჹოჱლანდია, უელსი და ჩრდილოეთ ირლანდია.[15] მათი დედაჄალაჄები, ჹესაბამისად, არიქ: ლონდონი, ედინბურგი, კარდიჀი და áƒ‘áƒ”áƒšáƒ€áƒáƒĄáƒąáƒ˜. ინგლისის გარდა, áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ”áƒ‘áƒĄ აჄვთ თავიანთი áƒ©áƒáƒ›áƒáƒ§áƒáƒšáƒ˜áƒ‘áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ მთავრობები,[16] თითოეული განსჼვავებული áƒŁáƒ€áƒšáƒ”áƒ‘áƒáƒ›áƒáƒĄáƒ˜áƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒ—.[17][18] სჼვა ძირითად áƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ”áƒ‘áƒĄ მიეკუთვნება: ბირმინგემი, გლაზგო, ლიდზი, ლივერპული და áƒ›áƒáƒœáƒ©áƒ”áƒĄáƒąáƒ”áƒ áƒ˜.

აჼლომდებარე მენი, გერნზი და ჯერზი გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ არ ეკუთვნის; ისინი წარმოადგენენ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ დაჄვემდებარებალი მყოჀ გვირგვინის მიწებს, რომელთა წარმომადგენელი და მáƒȘველი დიდი ბრიჱანეთის მთავრობაა.[19] ბრიჱანეთის გავლენა მკაჀიოდ ჹეინიჹნება მისი ყოჀილი კოლონიების ენაჹი, კულჱურასა და პოლიჱიკურ სისჱემაჹი.[20][21][22][23][24] ნომინალური მთლიანი ჹიდა áƒžáƒ áƒáƒ“áƒŁáƒ„áƒąáƒ˜áƒ—, გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ეკონომიკა áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ მე-6 უდიდესია, ჼოლო მთლიანი ჹიდა პროდუჱის (PPP) მიჼედვით მე-9 ადგილს იკავებს. გააჩნია მაჩალჹემოსავლიანი ეკონომიკა და ადამიანის განვითარების áƒ˜áƒœáƒ“áƒ”áƒ„áƒĄáƒ˜áƒĄ ძალიან მაჩალი რეიჱინგი (áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ მე-14 ადგილი). იყო áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ პირველი ინდუსჱრიული Ⴤვეყანა და უპირველესი ძალა XIX-XX საუკუნეების დასაწყისჹი.[25][26] დიდი ბრიჱანეთი რჩება დიდ ძალად, საერთაჹორისო მასჹჱაბის მნიჹვნელოვანი ეკონომიკური, კულჱურული, სამჼედრო, სამეáƒȘნიერო და პოლიჱიკური გავლენით.[27][28] არიქ ბირთვული კლუბის წევრი; სამჼედრო ჼარჯების მიჼედვით იკავეს áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ მე-6 პოზიáƒȘიაქ.[29] 1946 წლის პირველი სესიიდან მოყოლებული, არიქ გაეროს áƒŁáƒĄáƒáƒ€áƒ áƒ—áƒźáƒáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ საბჭოს მუდმივი წევრი.

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ არიქ ერთა თანამეგობრობის, ევროპის საბჭოს, დიდი ჹვიდეულის, დიდი ოáƒȘეულის, ნაჱოს, ეკონომიკური თანამჹრომლობისა და განვითარების ორგანიზაáƒȘიიქ (OECD), ინჱერპოლის, áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ სავაჭრო ორგანიზაáƒȘიიქ მოწინავე წევრი. იგი 1973 წლის 1 იანვრიდან, 47 წლის განმავლობაჹი, 2020 წლის 31 იანვრამდე იყო ევროკავჹირის წევრი.

  • ოჀიáƒȘიალური: áƒ„áƒáƒ áƒ—áƒŁáƒšáƒáƒ“ — დიდი ბრიჱანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ; ინგლისურად - UK; United Kingdom; United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
  • ეჱიმოლოგია — დიდი ბრიჱანეთი (Great Britain) áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒĄ ჰჄვია. საჼელი ბრიჱების ჱომისაგან მომდინარეობს. ეთნონიმის მნიჹვნელობაა „დაჼაჱული“, რაáƒȘ áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄ მáƒȘჼოვრებთა სჼეულის მოჼაჱვის (ჱაჱუირების) ჱრადიáƒȘიაქ უნდა უკავჹირდებოდეს. ასევე áƒšáƒ”áƒĄáƒáƒ«áƒšáƒ”áƒ‘áƒ”áƒšáƒ˜áƒ საჼელი აიჼსნას კელჱური áƒ„áƒáƒšáƒŠáƒ›áƒ”áƒ áƒ—áƒ˜áƒĄ — ბრიგიდის საჼელის მიჼედვით.
  • áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ კოდი — GB.
ჹოჱლანდიის პარლამენჱის ჹენობა

XV საუკუნის ბოლოს ძლიერი áƒȘენჱრალიზებული áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ. 1707 წელს მიჩებული იჄნა აჄჹი ინგლისისა და ჹოჱლანდიის კავჹირის ჹესაჼებ, 1801 წელს გაერთიანდა ბრიჱანეთი და ირლანდია. 1918 წელს ჩრდილოეთი ირლანდია ინკორპორირებულ იჄნა გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜. 1931 წელს — ლეიჄმნა ბრიჱანეთის თანამეგობრობა, რომელიáƒȘ 54 áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒáƒœáƒáƒĄ (ყოჀილ დომინიონებსა და კოლონიებს) აერთიანებს. მეორე áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ ომის ჹემდეგ დაიწყო ბრიჱანეთის იმპერიის დაჹლა. უკანასკნელ წლებჹი ჹოჱლანდიისა და უელსის მოსაჼლეობა áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒŁáƒ áƒáƒ“ ითჼოვდა საკუთარი პარლამენჱების áƒšáƒ”áƒ„áƒ›áƒœáƒáƒĄ. ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსაჼლეობის კათოლიკური ნაწილი კი მოითჼოვს ჹეერთებას ირლანდიის რესპუბლიკასთან. ამან გამოიწვია áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ამ ნაწილჹი áƒĄáƒáƒ›áƒáƒ„áƒáƒšáƒáƒ„áƒ ომის დაწყება 1961 წელს. 1994 წელს მიჩწეულ იჄნა ჹეთანჼმება áƒȘეáƒȘჼლის ჹეწყვეჱის ჹესაჼებ, თუმáƒȘა პრობლემის საბოლოო მოწესრიგებამდე ალბათ ჯერ კიდევ ჹორია. 1993 წელს რაჹიჀიáƒȘირებულ იჄნა მაასჱრიჼჱის ჹეთანჼმება. უკანასკნელ წლებჹი ბრიჱანეთის áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒ მოწყობაჹი სერიოზული áƒȘვლილებები განჼორáƒȘიელდა, კერძოდ, ედინბურგსა და კარდიჀლი — ლეიჄმნა ჹოჱლანდიისა და უელსის ასამბლეები.

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ Ⴤვეყნები

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ მდებარეობს დასავლეთ ევროპაჹი, ბრიჱანეთის áƒ™áƒŁáƒœáƒ«áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ–áƒ”. მას ერთი საჼმელეთო მეზობელი ჰყავს - ირლანდია. XX საუკუნის მეორე ნაჼევარჹი მნიჹვნელოვანი áƒȘვლილებები განიáƒȘადა áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ გეოპოლიჱიკურმა მდებარეობამ. რელიეჀი ჩრდილოეთით და დასავლეთით მთიანია. ევროკავჹირის მასჹჱაბით áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ ენერგეჱიკული რესურსებით უმდიდრესი Ⴤვეყანაა. გამოირჩევა წყალუჼვი áƒ°áƒ˜áƒ“áƒ áƒáƒ’áƒ áƒáƒ€áƒ˜áƒŁáƒšáƒ˜ áƒ„áƒĄáƒ”áƒšáƒ˜, კლიმაჱი ძირითადად ყალიბდება აჱლანჱის ოკეანის გავლენით. დასავლეთი რაიონები ჱენიანობით გამოირჩევა. უდიდესი ყურადჩება ეჄáƒȘევა ბუნების დაáƒȘვას. áƒ›áƒáƒ„áƒ›áƒ”áƒ“áƒ”áƒ‘áƒĄ 15 ეროვნული პარკი. ბენ-ნევისი 1343 მ. სიმაჩლით áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ უმაჩლესი მწვერვალია.

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ Ⴠართობი დააჼლ. 245 000 კვ. კმ-ია. იგი მდებარეობს ჩრდილო აჱლანჱიკურ ოკეანესა და áƒ©áƒ áƒ“áƒ˜áƒšáƒáƒ”áƒ—áƒ˜áƒĄ ზჩვას ჹორის და გამოყოჀილია áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ—áƒ˜áƒĄáƒáƒ’áƒáƒœ ლა-მანჹის სრუჱით.

ვესჱმინსჱერის სასაჼლე გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ პარლამენჱის ჹენობა

ადმინისჱრაáƒȘიული დაყოჀა

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ადმინისჱრაáƒȘიული ერთეულები

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ არიქ ინგლისის, ჹოჱლანდიის, უელსისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის პოლიჱიკური გაერთიანება. áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ გვირგვინის Ⴤველ მყოჀი ჱერიჱორიებია: გერნსი, ჯერსი და მენი, რომელთაáƒȘ განსაკუთრებული ქჹაჹუქი აჄვთ.

აჩწერა გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ყველა წევრ Ⴤვეყანალი ერთად, ათ წელიწადჹი ერთჼელ ჱარდება.[30] 63 181 775 მოსაჼლეობით (2011 წლის აჩწერით),[31] áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ მესამე Ⴤვეყანაა ევროკავჹირჹი, ჼოლო 22-ე უდიდესი – áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜. ძირითადი მკვიდრნი არიან ინგლისელები (81,5 %), ჹოჱლანდიელები (9,6 %), ირლანდიელები (2,4 %), უელსელები (1,9 %) და ჩრდილოეთ ირლანდიელები (1,8 %). აჄ áƒȘჼოვრობს ასევე 4 მლნ-ზე მეჱი უáƒȘჼოელი, რომლებიáƒȘ ძირითადად ჩავიდნენ თანამეგობრობის Ⴤვეყნებიდან. გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ ურბანიზაáƒȘიიქ სამაგალითო Ⴤვეყანაა. მოსაჼლეობის 91 % áƒȘჼოვრობს ჄალაჄლი.

ინგლისის მოსაჼლეობა 2011 წლის მონაáƒȘემებით დააჼლოებით 53 მილიონია.[32] იქ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასაჼლებული Ⴤვეყანაა: 2015 წლის ლუა პერიოდჹი 420 ადამიანი áƒȘჼოვრობდა კვადრაჱულ კილომეჱრზე.[33] განსაკუთრებით მჭიდროდ დასაჼლებულია ლონდონი და áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ სამჼრეთ-აჩმოსავლეთი ნაწილი.[34] 2011 წლის აჩწერის ჹედეგად ჹოჱლანდიის მოსაჼლეობამ 5,3 მილიონი ჹეადგინა,[35] უელსმა – 3,06 მილიონი, ჼოლო ჩრდილოეთ ირლანდიამ – 1,81 მილიონით.[32]

2017 წელს საჹუალო ჹობადობის მაჩვენებელი გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ მასჹჱაბით ჹეადგენდა 1,7 ბავჹვს/Ⴤალზე.[36] აჩნიჹნული მაჩვენებელი 1964 (2,95 ბავჹვი/Ⴤალზე)[37] და 1815 (6.02 ბავჹვი/Ⴤალზე)[38] წლების ჹედეგებს მნიჹვნელოვნად ჩამორჩება, თუმáƒȘა აჩემაჱება 2001 წლის (1,63 ბავჹვი/Ⴤალზე) áƒ›áƒáƒ©áƒ•áƒ”áƒœáƒ”áƒ‘áƒ”áƒšáƒĄ.[39] 2011 წელს, აჼალჹობილთა 47,3 % áƒ“áƒáƒŁáƒ„áƒáƒ áƒŹáƒ˜áƒœáƒ”áƒ‘áƒ”áƒš Ⴤალებზე მოდიოდა.[40] 2018 წელს გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ მოსაჼლეობის საჹუალო ასაკი ჹეადგენდა 41,7 წელს.[41]

ანგლოჀონები. áƒ›áƒŁáƒ„áƒ˜ ლურჯით აჩნიჹნული áƒĄáƒáƒźáƒ”áƒšáƒ›áƒŹáƒ˜áƒ€áƒáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ და ჱერიჱორიების მოსაჼლეობის უმეჱესი ნაწილი ინგლისურად, ან ინგლისურ კრეოლზე საუბრობენ, ჼოლო ჊ია ლურჯით აჩნიჹნულია იქ Ⴤვეყნები, სადაáƒȘ ინგლისური ოჀიáƒȘიალური ენაა, თუმáƒȘა არა უმრავლესობის ენა. ინგლისური ევროკავჹირჹი[42] და ალლ-ლი[43] ერთ-ერთი ყველაზე გამოყენებადი ენაა.

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ დე-áƒ€áƒáƒ„áƒąáƒ ენა არიქ ინგლისური.[44][45] დადგენილია, რომ დიდი ბრიჱანეთის მოსაჼლეობის 95 % არიქ ინგლისურენოვანი მონოლენგუალი.[46] სამჼრეთ áƒáƒ€áƒ áƒ˜áƒ™áƒŁáƒš ენებზე, მათ ჹორის, პენჯაჱურ, ჰინდურ, ბენგალურ და გუჯარათულ ენებზე მოსაუბრეები, Ⴤმნიან გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ უდიდეს ლინგვისჱურ áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒĄ (áƒáƒœáƒ’áƒšáƒáƒ€áƒáƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜áƒĄ გარდა), რომელჹიáƒȘ მთლიანი მოსაჼლეობის 2,7 % ჹედის.[46] 2011 წლის აჩწერის მიჼედვით, ლინგვისჱურ უმáƒȘირესობებს ჹორის მეორე ყველაზე გამოყენებადი ენაა პოლონური, რომელზეáƒȘ 546 000 საუბრობს.[47]

გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ ვჼვდებით სამ ძირძველ კელჱურ ენას: უელსურ, ირლანდიურ და ჹოჱლანდიურ-გელურ ენებს. áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ áƒȘდილობენ კორნული ენის, რომელიáƒȘ XVIII საუკუნის ბოლოს გაჄრა, როგორáƒȘ მჹობლიური ენა, áƒáƒŠáƒáƒ áƒ«áƒ˜áƒœáƒ”áƒ‘áƒáƒĄ: ვჼვდებით მáƒȘირე áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒĄ, რომლის წევრებიáƒȘ კორნულს მეორე ენის სჱაჱუსით Ⴠლობენ.[48][49][50][51] 2011 წლის აჩწერის მონაáƒȘემებით, უელსის მოსაჼლეობის დააჼლოებით მეჼუთედმა (19 %) თჄვა, რომ მათ ლეეძლოთ უელსურად საუბარი.[52][53] გარდა ამისა, დადგენილია, რომ ინგლისჹი დააჼლოებით 200 000 ადამიანს áƒšáƒ”áƒŁáƒ«áƒšáƒ˜áƒ უელსურად საუბარი.[54] ამავე აჩწერის დროს ჩრდილოეთ ირლანდიაჹი 167 487 ადამიანი (10,4 %) აáƒȘჼადებდა, რომ ისინი „ირლანდიურს გარკვეულ დონეზე Ⴠლობდნენ“. ჹოჱლანდიაჹი 92 000-ზე მეჱმა ადამიანმა (მოსაჼლეობის მჼოლოდ 2 % -ზე ნაკლები) გარკვეულ დონეზე იáƒȘოდა გელური ენა, მათ ჹორის 72 % áƒȘჼოვრობს გარე ჰებრიდებჹი.[55] áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ იზრდება იმ ბავჹები რიáƒȘჼვი, რომლებიáƒȘ უელსურ ან ჹოჱლანდიურ-გელურ ენებს სწავლობენ.[56]

ამჟამინდელი გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ჱერიჱორიებზე უკვე 1400 წელია, რაáƒȘ áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒ”áƒœáƒŁáƒšáƒ˜ რელიგიები დომინირებენ.[57] მიუჼედავად იმისა, რომ მოჄალაჄეთა უმრავლესობა რელიგიურ მრწამსს ჯერ კიდევ áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒáƒœáƒáƒ‘áƒáƒĄ უკავჹირებს, ეკლესიის რეგულარული დასწრება მკვეთრად დაეáƒȘა XX საუკუნის ლუა პერიოდის ჹემდეგ,[58] ჼოლო ემიგრაáƒȘიამ და áƒ“áƒ”áƒ›áƒáƒ’áƒ áƒáƒ€áƒ˜áƒŁáƒšáƒ›áƒ áƒȘვლილებებმა ჼელი ჹეუწყო სჼვა სარწმუნოების, განსაკუთრებით, ისლამის, ზრდას.[59]

2001 წლის აჩწერის მიჼედვით, გამოკითჼულთა 71,6 %-მა აჩნიჹნა, რომ ისინი áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒáƒœáƒ”áƒ‘áƒ˜ იყვნენ, ჹემდეგი მოდიოდნენ ისლამის (2,8 %), ინდუიზმის (1,0 %), áƒĄáƒ˜áƒ„áƒ˜áƒ–áƒ›áƒ˜áƒĄ (0,6 %), იუდაიზმის (0,5 %), ბუდიზმის (0,3 %) და ყველა სჼვა რელიგიის (0,3 %) მიმდევრები. გამოკითჼულთა 15 %-მა განაáƒȘჼადა, რომ ისინი არáƒȘერთ ერლიგიას მისდევდნენ, ჼოლო 7 %-მა გამოკითვაჹი მონაწილეობაზე უარი თჄვა.[60] 2007 წელს áƒąáƒáƒ áƒ€áƒŁáƒœáƒ“áƒ˜áƒĄ კვლევამ აჩვენა, რომ ყოველ კვირას ეკლესიაჹი დააჼლოებით ერთი მეათედი დადიოდა.[61] 2001-2011 პერიოდჹი, áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ იმ ადამიანთა რიჼვი, რომლებიáƒȘ თავს áƒ„áƒ áƒ˜áƒĄáƒąáƒ˜áƒáƒœáƒáƒ“ მიიჩნევდნენ, 12 %-ით ჹემáƒȘირდა, ჼოლო ურელიგიოთა რიáƒȘჼვი გაორმაგდა. აგრეთვე, აჩნიჹნულ პერიოდჹი მუსლიმთა რაოდენობა 1,6 მილიონიდან (2001) 2,7 მილიონამდე (2011) გაიზარდა,[62] რითაáƒȘ მუსლიმები რიგით მეორე უდიდესი რელიგიური áƒŻáƒ’áƒŁáƒ€áƒ˜ გაჼდნენ გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜.[63]

ლონდონი არიქ ევროპის უდიდესი, ჼოლო áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ ერთ-ერთი áƒ€áƒ˜áƒœáƒáƒœáƒĄáƒŁáƒ áƒ˜ áƒȘენჱრი ნიუ-იორკსა და ჰონგ-კონგთან ერთად.

გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ეკონომიკა áƒ”áƒ€áƒŁáƒ«áƒœáƒ”áƒ‘áƒ ლიბერალიზმის, საბაზრო ეკონომიკისა და დაბალი გადასაჼადების პრინáƒȘიპებს. იქ ითვლება წინაპრად ე. ჏. áƒáƒœáƒ’áƒšáƒáƒĄáƒáƒ„áƒĄáƒŁáƒ áƒ˜ კაპიჱალიზმისა. მიუჼედავად იმისა, რომ ბრიჱანეთის მოსაჼლეობა áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ მოსაჼლეობის 1 %-ქ ჹეადგენს, გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒ მეოთჼე ადგილზეა áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ ვაჭრობის მჼრივ, ჼოლო მისი მთლიანი ჹიდა áƒžáƒ áƒáƒ“áƒŁáƒ„áƒąáƒ˜ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜ სიდიდით áƒ›áƒ”áƒ”áƒ„áƒ•áƒĄáƒ”, ჼოლო ევროპაჹი მესამეა გერმანიისა და áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ—áƒ˜áƒĄ ჹემდეგ.[64]

ეკონომიკის უდიდესი დარგია მომსაჼურების áƒĄáƒ€áƒ”áƒ áƒ, რალიáƒȘ განსაკუთრებულ როლს ასრულებს საბანკო-áƒĄáƒáƒ€áƒ˜áƒœáƒáƒœáƒĄáƒ ბიზნესი და ჱურიზმი. ენერგეჱიკული áƒšáƒ”áƒĄáƒáƒ«áƒšáƒ”áƒ‘áƒšáƒáƒ‘áƒ”áƒ‘áƒ˜áƒ— áƒŁáƒ«áƒšáƒ˜áƒ”áƒ áƒ”áƒĄáƒ˜áƒ ევროკავჹირჹი. Ⴤვეყანა áƒ›áƒáƒœáƒ„áƒáƒœáƒáƒ—áƒ›áƒšáƒ”áƒœáƒ”áƒ‘áƒšáƒáƒ‘áƒ˜áƒĄ სამჹობლოა. სამრეწველო საწარმოები აჩჭურვილია ულჱრათანამედროვე áƒąáƒ”áƒ„áƒœáƒ˜áƒ™áƒ˜áƒ—. ჹრობის ნაყოჀიერება[65] ერთ-ერთი უმაჩლესია áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜. გამოირჩევა áƒ„áƒ˜áƒ›áƒ˜áƒŁáƒ áƒ˜, ჀარმაáƒȘევჱული და áƒ‘áƒ˜áƒáƒąáƒ”áƒ„áƒœáƒ˜áƒ™áƒŁáƒ áƒ˜ ინდუსჱრია. მნიჹვნელოვანია ასევე áƒ”áƒšáƒ”áƒ„áƒąáƒ áƒáƒœáƒ˜áƒ™áƒ და თვითმჀრინავთმლენებლობა. აგრობიზნესი ერთი-ერთი ყველაზე áƒ›áƒáƒŠáƒáƒšáƒžáƒ áƒáƒ“áƒŁáƒ„áƒąáƒ˜áƒŁáƒšáƒ˜áƒ áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜.

მრავალჀეროვანი áƒšáƒáƒœáƒ“áƒšáƒáƒ€áƒąáƒ˜, ისჱორიულ-áƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒąáƒ”áƒ„áƒąáƒŁáƒ áƒŁáƒšáƒ˜ ძეგლები და ულჱრათანამედროვე საკომუნიკაáƒȘია საჹუალებების გამო, ბრიჱანეთი áƒ›áƒĄáƒ€áƒáƒšáƒ˜áƒáƒĄ ერთ-ერთი უმსჼვილესი ჱურისჱული რეგიონია. ყოველწლიურად აჄ 28-30 მილიონი ჹურიქჹი áƒ©áƒáƒ›áƒáƒ“áƒ˜áƒĄ. უდიდესი ჱურისჱული áƒȘენჱრებია: ლონდონი, áƒĄáƒąáƒ áƒáƒąáƒ€áƒáƒ áƒ“áƒ˜ მდ, ეივონზე, áƒŁáƒ˜áƒœáƒ«áƒ˜áƒ áƒ, ედინბურგი და ა. ლ.

ჱურისჱების უდიდესი ნაწილი áƒ©áƒáƒ›áƒáƒ“áƒ˜áƒĄ ალლ-დან და ევროპის Ⴤვეყნებიდან, განსაკუთრებით კი გერმანიიდან, áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ—áƒ˜áƒ“áƒáƒœ, ირლანდიიდან და ნიდერლანდებიდან. ბოლო წლებჹი ჱურისჱული ინდუსჱრია áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ ეკონომიკის ერთ-ერთი უმსჼვილესი დარგი გაჼდა.

კულჱურული მემკვიდრეობა

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
ბაკინგემის სასაჼლე გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ áƒ›áƒáƒœáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒĄ ოჀიáƒȘიალური რეზიდენáƒȘია

ბრიჱანეთის კულჱურული მრავალჀეროვნება განპირობებულია როგორáƒȘ რეგიონული თავისებურებებით, ასევე ბრიჱანეთის იმპერიის მემკვიდრეობით. ბრიჱანული ლიჱერაჱურის საჼეებია ინგლისელი áƒšáƒ”áƒ„áƒĄáƒžáƒ˜áƒ áƒ˜, ჹოჱლანდიელი რობერჱ ბერნსი, უელსელი დილან თომასი, ჩრდილოეთირლანდიელი ჹეიმან ჰინი. 60-იანი წლებიდან დაწყებული, The Beatles-იქა და როლინგ სჱოუნზის პოპულარობის გამო, ბრიჱანეთი აჼალგაზრდული კულჱურის ავანგარდჹია. ჩირსჹესანიჹნაობანი:

უემბლი (London), ინგლისის ეროვნული áƒĄáƒáƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ ნაკრების საჹინაო მოედანი, არიქ ერთ-ერთი ყველაზე áƒ«áƒ•áƒ˜áƒ áƒáƒ“áƒŠáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ სჱადიონი რაáƒȘ კი ოდესმე აჹენებულა.[66]

áƒ•áƒ˜áƒ„áƒąáƒáƒ áƒ˜áƒáƒœáƒŁáƒšáƒ˜ áƒ”áƒžáƒáƒ„áƒ˜áƒĄ განმავლობაჹი დიდ ბრიჱანეთჹი წარმოიჹვა ან დიდად, მნიჹვნელოვნად განვითარდა სპორჱის ისეთი საჼეობები, როგორებიáƒȘაა: áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜, áƒ©áƒáƒ áƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜, რაგბი, რაგბი ლიგა, გოლჀი, კრივი, ნეჱბოლი, áƒœáƒ˜áƒ©áƒ‘áƒáƒĄáƒœáƒáƒ‘áƒ და კრიკეჱი. 2012 წელს, საერთაჹორისო ოლიმპიური კომიჱეჱის პრეზიდენჱმა, ჟაკ როგემ, თჄვა: „ეს დიდი, სპორჱისმოყვარული Ⴤვეყანა Ⴠართოდ არიქ აჩიარებული, როგორáƒȘ თანამედროვე სპორჱის სამჹობლო. პირველად, აჄ áƒ“áƒáƒšáƒ˜áƒ€áƒ áƒ”áƒĄ სპორჱსმენისა და სამართლიანი თამაჹის áƒȘნებები გარკვეულ წესებჹი და აჄ ჹედიოდა სპორჱი სკოლის სასწავლო გეგმაჹი, როგორáƒȘ სასწავლო ჼელსაწყო“.[67][68]

საერთაჹორისო კონკურსების უმეჱესობაჹი ინგლისს, ჹოჱლანდიასა და უელსს áƒȘალკეული გუნდები წარმოადგენენ. ჩრდილოეთ ირლანდიას და ირლანდიის რესპუბლიკას, áƒ©áƒ•áƒ”áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ áƒ˜áƒ•, ერთი გუნდი ჰყავთ, რომელიáƒȘ მთლიან ირლანდიას წარმოადგენს საერთაჹორისო ჹეჯიბრებებზე (გამონაკლისია áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜ და თანამეგობრობის თამაჹები). სპორჱულ áƒ™áƒáƒœáƒąáƒ”áƒ„áƒĄáƒąáƒ”áƒ‘áƒšáƒ˜, ინგლისის, ჹოჱლანდიის, უელსის და ირლანდიის/ჩრდილოეთ ირლანდიის გუნდებს ჼჹირად áƒ™áƒáƒšáƒ”áƒ„áƒąáƒ˜áƒŁáƒ áƒáƒ“ მოიჼსენიებენ, როგორáƒȘ საჹინაო ერები. არიქ რამდენიმე სპორჱი, რომელჹიáƒȘ ერთი გუნდი წარმოადგენს გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ ყველა áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒáƒœáƒáƒĄ (ოლიმპიადის ჩათვლით); ამ ჹემთჼვევაჹი გუნდი დიდი ბრიჱანეთის საჼელით ასპარეზობს. 1908, 1948 და 2012 წლის áƒ–áƒáƒ€áƒźáƒŁáƒšáƒ˜áƒĄ ოლიმპიადები áƒ©áƒáƒąáƒáƒ áƒ“áƒ ლონდონჹი; ამით იგი გაჼდა პირველი ჄალაჄი, რომელმაáƒȘ áƒ–áƒáƒ€áƒźáƒŁáƒšáƒ˜áƒĄ ოლიმპიადას სამჯერ áƒŁáƒ›áƒáƒĄáƒžáƒ˜áƒœáƒ«áƒšáƒ.

2003 წლის გამოკითვამ აჩვენა, რომ გაერთიანებულ áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒšáƒ˜ ყველაზე პოპულარული სპორჱის საჼეობა áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜áƒ.[69] ინგლისი ჀიჀაქ მიერ აჩიარებულია, როგორáƒȘ Ⴤვეყანა, სადაáƒȘ áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜ áƒŹáƒáƒ áƒ›áƒáƒ˜áƒ„áƒ›áƒœáƒ; მისი áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜áƒĄ ასოáƒȘიაáƒȘია ყველაზე ძველია áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜áƒĄ წესებით, რომელიáƒȘ პირველად 1863 წელს ებენეზერ-კობ მორლიმ ჹეადგინა.[70][71] áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ თითოეულ წევრ áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒáƒœáƒáƒĄ გააჩნია საკუთარი áƒĄáƒáƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ ასოáƒȘიაáƒȘია, ეროვნული გუნდი და ლიგის სისჱემა. ინგლისის უმაჩლესი დივიზია, პრემიერლიგა, ყველაზე ყურებადი áƒĄáƒáƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ ლიგაა áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒšáƒ˜.[72] პირველი საერთაჹორისო áƒĄáƒáƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ áƒ›áƒáƒąáƒ©áƒ˜ áƒ©áƒáƒąáƒáƒ áƒ“áƒ 1872 წლის 30 ნოემბერს, ინგლისისა და ჹოჱლანდიას ჹორის.[73] ინგლისი, ჹოჱლანდია, უელსი და ჩრდილოეთ ირლანდია საერთაჹორისო áƒĄáƒáƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ áƒ©áƒ”áƒ›áƒžáƒ˜áƒáƒœáƒáƒąáƒ”áƒ‘áƒšáƒ˜, áƒ©áƒ•áƒ”áƒŁáƒšáƒ”áƒ‘áƒ áƒ˜áƒ•, áƒȘალკეული áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ სჱაჱუსით ასპარეზობენ.[74]

áƒ™áƒáƒ áƒ“áƒ˜áƒ€áƒ˜áƒĄ მილენიუმი, რომელიáƒȘ 1999 წლის რაგბის áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒ თასისთვის გაიჼსნა.

2003 წელს, რაგბი გაერთიანებული áƒĄáƒáƒ›áƒ”áƒ€áƒáƒĄ სპორჱის მეორე ყველაზე პოპულარული საჼეობა გაჼდა.[69] სპორჱის საჼეობა ლეიჄმნა რაგბის სკოლაჹი, იურიკჹირჹი, და პირველი რაგბის საერთაჹორისო ჹეჼვედრა გაიმართა 1871 წლის 27 მარჱს ინგლისსა და ჹოჱლანდიას ჹორის.[75][76] ინგლისი, ჹოჱლანდია, უელსი, ირლანდია, áƒĄáƒáƒ€áƒ áƒáƒœáƒ’áƒ”áƒ—áƒ˜ და იჱალია ასპარეზობენ áƒ”áƒ„áƒ•áƒĄáƒ˜ ერის áƒ©áƒ”áƒ›áƒžáƒ˜áƒáƒœáƒáƒąáƒšáƒ˜ (ჩრდილოეთ áƒœáƒáƒźáƒ”áƒ•áƒáƒ áƒĄáƒ€áƒ”áƒ áƒáƒĄ პრემიერლიგის საერთაჹორისო ჱურნირჹი). ინგლისჹი, ჹოჱლანდიაჹი, უელსსა და ირლანდიაჹი აჩნიჹნულ სპორჱის საჼეობასთან დაკავჹირებულ საკითჼებს ორგანიზებას სპორჱის მმართველი ორგანოები დამოუკიდებლად უწევენ.[77] ოთჼ წელიწადჹი ერთჼელ, ინგლისი, ირლანდია, ჹოჱლანდია და უელსი áƒ„áƒ›áƒœáƒ˜áƒĄ გაერთიანებულ გუნდს, რომელიáƒȘ áƒȘნობილია როგორáƒȘ ბრიჱანელი და ირლანდიელი ლომები. გუნდი სჱუმრობს ავსჱრალიას, აჼალ ზელანდიასა და სამჼრეთ áƒáƒ€áƒ áƒ˜áƒ™áƒáƒĄ.

კრიკეჱი ინგლისჹი გამოიგონეს, ჼოლო მისი წესები, 1788 წელს, მარილებონის კრიკეჱის გუნდმა ჩამოაყალიბა.[78] ინგლისის კრიკეჱის ნაკრები, რომელსაáƒȘ ინგლისისა და უელსის კრიკეჱის საბჭო მართავს, და ირლანდიის კრიკეჱის ნაკრები, რომელსაáƒȘ კრიკეჱ-ირლანდია მართავს, წარმოადგენენ ინგლისის კლუბებს, რომლებსაáƒȘ ჱესჱ ქჹაჹუქი გააჩნიათ. გუნდის წევრები არიან áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ მთავარი მჼარეებიდან არიან áƒáƒ áƒ©áƒ”áƒŁáƒšáƒœáƒ˜ და მასჹი როგორáƒȘ ინგლისელი, ისე უელსელი მოთამაჹეები ჹედიან. კრეკეჱი განსჼვავდება áƒ€áƒ”áƒźáƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜áƒĄáƒ და რაგბისაგან, სადაáƒȘ უელსსა და ინგლისს áƒȘალკეული ეროვნულ გუნდები ჰყავთ; აჩსანიჹნავია, რომ უელსს წარსულჹი საკუთარი გუნდი ჰყავდა. ირლანდიელი და ჹოჱლანდიელი კრიკეჱის მოთამაჹეები ინგლისჹი თამაჹობდნენ, რადგან არáƒȘერთ მათგანს არ გააჩნდა ჱესჱ ქჹაჹუქი. Ⴤვეყანალი ვჼვდებით áƒžáƒ áƒáƒ€áƒ”áƒĄáƒ˜áƒáƒœáƒáƒšáƒŁáƒ áƒ˜ ლიგის áƒ©áƒ”áƒžáƒ˜áƒáƒœáƒáƒąáƒĄáƒáƒȘ, რომელჹი ასპარეზობენ ინგლისის 17 მუნიáƒȘიპალიჱეჱისა და 1 უელსის წარმომადგენლები გუნდები.[79]

თანამედროვე თამაჹი, áƒ©áƒáƒ’áƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜, ბირმინგემჹი (ინგლისჹი), 1860-იან წლებჹი áƒŹáƒáƒ áƒ›áƒáƒ˜áƒ„áƒ›áƒœáƒ.[80] áƒ›áƒĄáƒáƒ€áƒšáƒ˜áƒáƒĄ áƒŁáƒ«áƒ•áƒ”áƒšáƒ”áƒĄáƒ˜ áƒ©áƒáƒ’áƒ‘áƒŁáƒ áƒ—áƒ˜áƒĄ áƒ©áƒ”áƒ›áƒžáƒ˜áƒáƒœáƒáƒąáƒ˜, უიმბლდონის ჱურნირი, პირველად 1877 წელს áƒ©áƒáƒąáƒáƒ áƒ“áƒ, დჩეს კი, აჩნიჹნული áƒ©áƒ”áƒ›áƒžáƒ˜áƒáƒœáƒáƒąáƒ˜ ორ კვირის განმავლობაჹი, ივნისის ბოლოდან ივლისის დასაწყისამდე, მიმდინარეობს.[81]

გოლჀი, მიმდევართა რაოდენობით, áƒ„áƒ•áƒ”áƒ§áƒœáƒ˜áƒĄ áƒ›áƒ”áƒ”áƒ„áƒ•áƒĄáƒ” ყველაზე პოპულარული სპორჱის საჼეობაა.

რესურსები ინჱერნეჱჹი

[áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ | წყაროს áƒ áƒ”áƒ“áƒáƒ„áƒąáƒ˜áƒ áƒ”áƒ‘áƒ]
ძირითადი ინჀორმაáƒȘია
  1. ↑ ეროვნული ჰიმნი, ბრიჱანეთის áƒ›áƒáƒœáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ˜áƒĄ ოჀიáƒȘიალური ქაიჹი. áƒȘიჱირების თარიჩი: 10 áƒĄáƒ”áƒ„áƒąáƒ”áƒ›áƒ‘áƒ”áƒ áƒ˜, 2022.
  2. ↑ List of declarations made with respect to treaty No. 148. ევროპის საბჭო. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 12 დეკემბერი 2013. áƒȘიჱირების თარიჩი: 12 December 2013.
  3. ↑ 2011 Census: KS201UK Ethnic group, local authorities in the United Kingdom ONS áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 2016-01-23 საიჱზე Wayback Machine. , Retrieved 21 October 2013
  4. ↑ „Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density“ (PDF). United Nations Statistics Division. 2012. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 August 2015. დამოწმება journal საჭიროებს |journal=-ქ (დაჼმარება)
  5. ↑ World Population Prospects - Population Division - United Nations. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 4 ივნისი 2020. áƒȘიჱირების თარიჩი: 31 March 2020
  6. ↑ 2011 UK censuses. Office for National Statistics. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 31 იანვარი 2016. áƒȘიჱირების თარიჩი: 17 December 2012.
  7. 1 2 3 4 World Economic Outlook Database, October 2019. International Monetary Fund. áƒȘიჱირების თარიჩი: 30 October 2019.
  8. ↑ Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey. Eurostat. áƒȘიჱირების თარიჩი: 22 June 2020
  9. ↑ Human Development Report 2019. United Nations Development Programme (2019). áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 December 2019.
  10. ↑ United Kingdom Permanent Committee on Geographical Names. (May 2017) Toponymic guidelines for the United Kingdom. áƒȘიჹაჹა: „usually shortened to United Kingdom ... The abbreviation is UK or U.K.“
  11. ↑ Definition of Great Britain in English. Oxford University Press. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 14 აგვისჱო 2016. áƒȘიჹაჹა: „Great Britain is the name for the island that comprises England, Scotland and Wales, although the term is also used loosely to refer to the United Kingdom.“ áƒȘიჱირების თარიჩი: 29 October 2014.
  12. ↑ The British Monarchy, "What is constitutional monarchy?". Retrieved 17 July 2013
  13. ↑ "United Kingdom" áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 2019-01-07 საიჱზე Wayback Machine. CIA The World Factbook]. Retrieved 17 July 2013
  14. ↑ The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950–2030, World Urbanization Prospects, the 2014 revision áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 18 February 2015 საიჱზე Wayback Machine. , Population Division of the United Nations Department of Economic and Social Affairs. Retrieved 22 February 2015.
  15. ↑ Countries within a country. Prime Minister's Office (10 January 2003). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 9 áƒĄáƒ”áƒ„áƒąáƒ”áƒ›áƒ‘áƒ”áƒ áƒ˜ 2008. áƒȘიჱირების თარიჩი: 8 March 2015.
  16. ↑ Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland. United Kingdom Government. áƒȘიჹაჹა: „In a similar way to how the government is formed from members from the two Houses of Parliament, members of the devolved legislatures nominate ministers from among themselves to comprise executives, known as the devolved administrations...“ áƒȘიჱირების თარიჩი: 17 April 2013.
  17. ↑ „Fall in UK university students“. BBC News. 29 January 2009.
  18. ↑ Country Overviews: United Kingdom. Transport Research Knowledge Centre. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 4 April 2010. áƒȘიჱირების თარიჩი: 28 March 2010.
  19. ↑ Key facts about the United Kingdom. Directgov. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 15 October 2012. áƒȘიჹაჹა: „The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. Great Britain is made up of England, Scotland and Wales. The United Kingdom (UK) is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Britain' is used informally, usually meaning the United Kingdom.
    The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.“ áƒȘიჱირების თარიჩი: 6 March 2015.
  20. ↑ Hogg, p. 424 chapter 9 English Worldwide by David Crystal: "approximately one in four of the worlds population are capable of communicating to a useful level in English".
  21. ↑ Reynolds, Glenn. (28 October 2004) Explaining the 'Anglosphere'.
  22. ↑ Head of the Commonwealth. Commonwealth Secretariat. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 6 July 2010. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 October 2010.
  23. ↑ (2007) „A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945-2000“, Constitutionalism and political reconstruction. Brill, გვ. 92–94. ISBN 978-90-04-15174-1. 
  24. ↑ Ferguson 2004, p. 307.
  25. ↑ Mathias, P. (2001). The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914. London: Routledge. ISBN 978-0-415-26672-7. 
  26. ↑ Ferguson, Niall (2004). Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power. New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-02328-8. 
  27. ↑ (2005) "Great+power" Balance of Power. State University of New York Press, გვ. 59, 282. ISBN 978-0-7914-6401-4.  Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States p. 59
  28. ↑ McCourt, David (2014). Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics. United States: University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-07221-7. 
  29. ↑ IISS Military Balance 2017. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 15 თებერვალი 2018. áƒȘიჱირების თარიჩი: 6 March 2018.
  30. ↑ Census Geography. Office for National Statistics (30 October 2007). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 4 June 2011. áƒȘიჱირების თარიჩი: 14 April 2012.
  31. ↑ 2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom. Office for National Statistics (27 March 2011). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 5 იანვარი 2016. áƒȘიჱირების თარიჩი: 18 December 2012.
  32. 1 2 2011 UK censuses. Office for National Statistics. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 31 იანვარი 2016. áƒȘიჱირების თარიჩი: 18 December 2012.
  33. ↑ Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015. Office for National Statistics (23 June 2016).
  34. ↑ Khan, Urmee (16 September 2008). „England is most crowded country in Europe“. The Daily Telegraph. London. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 7 მაისი 2009. áƒȘიჱირების თარიჩი: 5 September 2009.
  35. ↑ Carrell, Severin. (17 December 2012) Scotland's population at record high. áƒȘიჱირების თარიჩი: 18 December 2012.
  36. ↑ Vital statistics: population and health reference tables. áƒȘიჱირების თარიჩი: 6 March 2018.
  37. ↑ Boseley, Sarah (14 July 2008). „The question: What's behind the baby boom?“. The Guardian. London. p. 3. áƒȘიჱირების თარიჩი: 28 August 2009.
  38. ↑ Max Roser (2014), "Total Fertility Rate around the world over the last centuries", Our World In Data, Gapminder Foundation, https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=GBR. წაკითჼვის თარიჩი: 10 December 2019
  39. ↑ Vital Statistics: Population and Health Reference Tables (February 2014 Update): Annual Time Series Data. ONS. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 27 აპრილი 2014. áƒȘიჱირების თარიჩი: 27 April 2014.
  40. ↑ Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table. Eurostat (26 February 2013). Retrieved 12 July 2013.
  41. ↑ "World Factbook EUROPE : United Kingdom", The World Factbook, 12 July 2018, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html. წაკითჼვის თარიჩი: 13 აგვისჱო 2020 áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 7 January 2019[Date mismatch] საიჱზე Wayback Machine.Category:Webarchive-იქ თარგის ჹეჱყობინებები
  42. ↑ Official EU languages. European Commission (8 May 2009). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 2 February 2009. áƒȘიჱირების თარიჩი: 16 October 2009.
  43. ↑ Language Courses in New York. United Nations (2006). áƒȘიჱირების თარიჩი: 29 November 2010.
  44. ↑ English language – Government, citizens and rights. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 15 áƒáƒ„áƒąáƒáƒ›áƒ‘áƒ”áƒ áƒ˜ 2012. áƒȘიჱირების თარიჩი: 23 August 2011.
  45. ↑ Commonwealth Secretariat – UK. Commonwealth Secretariat. áƒȘიჱირების თარიჩი: 23 August 2011.
  46. 1 2 Languages across Europe: United Kingdom. BBC. áƒȘიჱირების თარიჩი: 4 February 2013.
  47. ↑ Booth, Robert (30 January 2013). „Polish becomes England's second language“. The Guardian. London. áƒȘიჱირების თარიჩი: 4 February 2012.
  48. ↑ Track, Robert Lawrence (2007). Language and Linguistics: The Key Concepts, გვ. 63. ISBN 9780415413589. áƒȘიჱირების თარიჩი: 4 August 2019. 
  49. ↑ Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995. Council of Europe. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 22 თებერვალი 2005. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 March 2015.
  50. ↑ List of declarations made with respect to treaty No. 148. Council of Europe. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 12 დეკემბერი 2013. áƒȘიჱირების თარიჩი: 12 December 2013.
  51. ↑ European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992. Council of Europe. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 26 თებერვალი 2011. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 March 2015.
  52. ↑ Welsh Language. National Statistics Online. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 28 July 2011. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 March 2015.
  53. ↑ Comisiynydd y Gymraeg - Census Data. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 12 ივნისი 2020. áƒȘიჱირების თარიჩი: 8 May 2020
  54. ↑ Wynn Thomas, Peter. (March 2007) Welsh today. BBC. áƒȘიჱირების თარიჩი: 5 July 2011.
  55. ↑ Scotland's Census 2001 – Gaelic Report. General Register Office for Scotland. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 22 May 2013. áƒȘიჱირების თარიჩი: 28 April 2013.
  56. ↑ „Local UK languages 'taking off'“. BBC News. 12 February 2009.
  57. ↑ Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). A Dictionary of British History. Oxford University Press. p. 144. ISBN 0-19-955037-9.
  58. ↑ Field, Clive D. (November 2009). "British religion in numbers". BRIN Discussion Series on Religious Statistics, Discussion Paper 001. Retrieved 7 March 2015.
  59. ↑ Yilmaz, Ihsan (2005). Muslim Laws, Politics and Society in Modern Nation States: Dynamic Legal Pluralisms in England, Turkey, and Pakistan. Aldershot: Ashgate Publishing. pp. 55–56. ISBN 0-7546-4389-1.
  60. ↑ Religious Populations. Office for National Statistics (11 October 2004). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 4 June 2011.
  61. ↑ United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church. News.adventist.org (4 April 2007). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 13 December 2011. áƒȘიჱირების თარიჩი: 9 March 2015.
  62. ↑ "British Census: Islam Fastest-Growing Faith in England; Christians Drop to 59 per cent of Population". CNS News. 12 December 2012.
  63. ↑ The percentage of the population with no religion has increased in England and Wales (4 April 2013). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 24 áƒĄáƒ”áƒ„áƒąáƒ”áƒ›áƒ‘áƒ”áƒ áƒ˜ 2015. áƒȘიჱირების თარიჩი: 14 აგვისჱო 2020
  64. ↑ საერთაჹორისო სავალუჱო Ⴠონდი
  65. ↑ დროის ერთეულჹი წარმოებული áƒžáƒ áƒáƒ“áƒŁáƒ„áƒȘიიქ რაოდენობა
  66. ↑ Ponsford, Matthew (19 January 2016). „Los Angeles to build world's most expensive stadium complex“. CNN. áƒȘიჱირების თარიჩი: 12 February 2017.
  67. ↑ "Opening ceremony of the games of the XXX Olympiad". Olympic.org. Retrieved 30 November 2013.
  68. ↑ "Unparalleled Sporting History" áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 2013-12-03 საიჱზე Wayback Machine. . Reuters. Retrieved 30 November 2013.
  69. 1 2 Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport'. Ipsos-Mori (22 December 2003). áƒȘიჱირების თარიჩი: 28 April 2013.
  70. ↑ Rudd, Alyson (7 April 2008). „The father of football deserves much more“. The Times. London. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 4 ივნისი 2011. áƒȘიჱირების თარიჩი: 29 January 2015.
  71. ↑ Sheffield FC: 150 years of history. FIFA (24 October 2007). áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 25 áƒáƒ„áƒąáƒáƒ›áƒ‘áƒ”áƒ áƒ˜ 2007. áƒȘიჱირების თარიჩი: 29 January 2015.
  72. ↑ Ebner, Sarah (2 July 2013). „History and time are key to power of football, says Premier League chief“. The Times. London. áƒȘიჱირების თარიჩი: 30 November 2013.
  73. ↑ Mitchell, Paul. (November 2005) The first international football match. BBC Sport Scotland. áƒȘიჱირების თარიჩი: 15 December 2013.
  74. ↑ „Why is there no GB Olympics football team?“. BBC Sport. 5 August 2008. áƒȘიჱირების თარიჩი: 31 December 2010.
  75. ↑ "Six ways the town of Rugby helped change the world". BBC. Retrieved 29 January 2015.
  76. ↑ Godwin, Terry; Rhys, Chris (1981).The Guinness Book of Rugby Facts & Feats. p. 10. Enfield: Guinness Superlatives Ltd
  77. ↑ (2008) The Girlfriends Guide to Rugby. Johannesburg: South Publishers. ISBN 978-0-620-39541-0. 
  78. ↑ Colin White (2010). "Projectile Dynamics in Sport: Principles and Applications". p. 222. Routledge
  79. ↑ Glamorgan. BBC South East Wales (August 2009). áƒȘიჱირების თარიჩი: 30 December 2010.
  80. ↑ History of Tennis áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜ 2010-03-22 საიჱზე Wayback Machine. International Tennis Federation. Retrieved 28 July 2008.
  81. ↑ Morley, Gary (22 June 2011). „125 years of Wimbledon: From birth of lawn tennis to modern marvels“. CNN. áƒ“áƒáƒáƒ áƒ„áƒ˜áƒ•áƒ”áƒ‘áƒŁáƒšáƒ˜áƒ ორიგინალიდან — 18 თებერვალი 2020. áƒȘიჱირების თარიჩი: 21 January 2015.