Zoroastrianisim
| |
| Origjin | Cirche X–VI secul a.C., Persie (Iran) |
|---|---|
| Gjenar | Religjon monoteiste |
| Membris | Fondatôr:Zoroastri (Zarathustra) |
| Oparis principâls | Test sacri: Avesta |
Il zoroastrisim (cognossût ancje come mazdeisim) al è une des religjons monoteistis e dualistis plui antichis dal mont ancjemò praticadis. Fondât tal antic Iran (Persie) dal profete e riformadôr spirituâl Zoroastri (in avestic: Zarathustra) te prime metât dal prin milenni p.d.C., il zoroastrisim al è stât la religjon uficiâl di grandis imperîs persians par plui di un milenni, influençant in mût profont il disvilup dal ebraisim, dal cristianesim e dal Islam.
Le teolgjie dal zoroastrisim je basade su le fè in un unic Diu creatôr , supreme bontât e veritât, voltât col nom di Ahura Mazdā ("Signôr de Sazientât"). Opost a Ahura Mazdā al si cjate l'spirt dal mâl, Angra Mainyu (o Ahriman), creatôr dal caos, de menzogne e de destruzion. Le dotrine insegne che le storie dal univers je une grande lote cosmiche e etiche jenfri il ben e il mâl, che chest combatiment al finirâ cun le vitorie difinitive de lûs e la purificazion dal mont.
Il test sacri principâl dal zoroastrisim al è l'Avesta, une racolte di cjants e di scrîts liturgjichs componûts te antighe lenghe avestiche. Le part plui antighe e sacre de Avesta je costituida dai Gathas, 17 innis poetics atribuîts diretamentri a Zarathustra. L'etiche zoroastriane si sintetize te famose ditule trisilabic: Humata, Hukhta, Hvarshta ("Boins pinsîts, buinis peraulis, bunis azions"), segnant le responsabilitât morâl individuâl di ogni gjenar umân te sielte dal ben.
Tal cult zoroastrian, il fûc (Atar) e le aghe an un rûl centrâl come simbui di puritât e di prisince divine; par chest motîf, i templis zoroastrians son cognossûts come "tempi dal fûc", dulà che une flame ven mantignude impîade cence pause dai predis. Un âtri aspiet carateristic al è le vision de muart: par evitâ le contaminazion de tiare e dal fûc sacri , i muarts a vegnin tradizionalmentri mitûts in altîs tors di piere circolârs scuviertis (lis "Tôrs dal Silenzi") par jessi consumade dai uciei rapinôs , i vuès , une volte devetâs blancs cul soreli , vignini mitudis in un poç centrâl.
Daspò dal splendôr imperiâl tal Imperi Achemenide, Parc e Sassanide, le concuiste islamiche de Persie tal seecul VII à puartât a une progressive conversion de popolazion. Chei che an mantegnût le fè an scugnût scjampâ viers le India tal secul X, dulà che an fondât le comunitât dai Parsi. Vuê i fidêi zoroastrians son une minoranze di cirche 100.000-200.000 personîs in dut il mont (soredut ze Indie, Iran e te diaspore), ma le sô ereditât filosofiche su le concezion de risurezion, dal judizi finâl e dal Paradîs reste une des plui fuartis de storie de umanitât.
Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Boyce, Mary. Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. Routledge, 2001.
- Choksy, Jamsheed K. Purity and Pollution in Zoroastrianism. Indiana University Press, 1989.
- Kriwaczek, Paul. In Search of Zarathustra: Across Iran and Central Asia to Find the World's First Prophet. Knopf, 2003.
- Nigosian, S.A. The Zoroastrian Faith: Tradition and Modern Research. McGill-Queen's University Press, 1993.
