Vai al contenuto

Invasion sovietiche dal Afghanistan

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Un cjârarmât sovietic T-62 in posizion di tîr su lis montagnis dal Afghanistan

La Invasion sovietiche dal Afghanistan (cognossude ancje come la Vuere sovietico-afghane) al è stât un conflit armât combatût jenfri la fin dal 1979 e il fevrâr dal 1989 inte Republiche Democratiche dal Afghanistan. La vuere e à viodût opognûts las fuarcis de Union Sovietiche (URSS) insiemi cul guvier comunist afghan, e i vuerilîrs Mujaheddin, sostignûs in mût cuviart dai Stâts Unîts di Americhe, dal Pakistan, de Arabie Saudite e da la Cine.

Contest storic

[cambie | modifiche il codiç]

Tal 1978, un colp di Stat comunist (la Rivoluzion de Saur) al à puartât al podê un guvier filosovietic in Afghanistan. Chest gnûf regjim al à començât gnovis riforme di stamp socialist che a an cjatât une fuarte oposizion in tes zonis rurâls e de popolazion sociâl religjose. Di fat, al nâs un moviment di vuerilie (i mujaheddin, "combatints par la fêde").

Par pôre di piardi un stât aleât dongje de sô frontiere, le Union Sovietiche, vuidade par Leonid Brežnev, e à decidût di intervignî in mût militâr.

Svilup de vuere

[cambie | modifiche il codiç]

L'intervent al scomence ai 24 di Dicembar dal 1979, cuant che las trupis de Armade Rosse a an ocupât las principâls citâts e lis stradis strategichis, copant il president afghan Hafizullah Amin e metint al sô puest Babrak Karmal.

La vuere e je deventade par l'URSS un calvari, in te stesse maniere che a la Vuere dal Vietnam al fo par i Americans (par chest al si clame ancje "il Vietnam sovietic"):

  • Lis trupis sovietiche a dominavin las citâts e cul mût dai elicotars, ma a no jerin in stât di controlâ las montagnis e lis zonis rurâls, dulà che i mujaheddin a dopravin la tactiche de vuerilie.
  • Modilicât tal 1986, i Stâts Unîts, drenti de Operazion Cyclone, a an tacât a mandâ ai vuerilîrs rinfuarç avanzâts, come i sistemis missilistics tiere-arie Stinger, sedi a dî missîi cuintri avions che un soldât podeve puartâ e doprâ di bessôl. Chest sisteme difensîf si rivele un grant impediment par l'aviazion sovietiche . I Stinger scomencin a abati un grant numar di avions e elicoters de aviazion sovietiche , che scuèn ritirasi.

Ritirade e conseguencis

[cambie | modifiche il codiç]

Cul rivâ al podê di Mikhail Gorbačëv a Mosche, le Union Sovietiche capîs che la vuere e jere par scuasit pierdude e masse cjare par la economie dal Paîs , e che al e' miôr fale finide. Daspò de firme dai Acords de Ginevre (1988), las trupis sovietiche a an scomençât il ritîr definitîf, puartât a tiermin ai 15 di Fevrâr dal 1989.

La vuere e à vût conseguencis colossâls:

  • Al à debilitât in mût definitîf la URSS, deventant une des resons de la sô colade tal 1991.
  • In Afghanistan al à lassât un Paîs sdrumât, puartant a une vuere civîl che e varès puartât al podê il regjim dai Talebans tal 1996.

Leams esternis

[cambie | modifiche il codiç]