ولایت پکتیا

پکتیا
ولایت
شهر گردیز دره کرم زازی طبیعت پکتیا
موقعیت پکتیا در نقشه افغانستان
مختصات: ۳۳٫۶°شمالی ۶۹٫۵°شرقی / 33.6; 69.5
کشور	افغانستان
مرکز	گردیز
حکومت
• والی	دعوت حاجی صاحب
مساحت
• کل	۶٬۴۳۲ کیلومتر مربع (۲۴۸۳ مایل مربع)
جمعیت  (٢٠٢٠)
• کل	۶۱۱٬۹۵۲
• تراکم	۹۵/کیلومتر مربع (۲۵۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانی	یوتی‌سی +۴:۳۰ (وقت افغانستان)
کد ایزو ۳۱۶۶	AF-PIA
زبان هاي اصلی	پشتو و فارسی دری

ولایت پَکتیا (ریگ‌ودا: Pakthas/پَکتهه یونانی: Πἁκτυες/پِکتویس انگلیسی: Pactyan) یکی از ولایات جنوب شرقی افغانستان است و بصورت گسترده به عنوان یک منطقه دارای اهمیت عمده استراتژیک، فرهنگی و قبیله ای شناخته می شود. این کشور از جنوب با خوست، از شرق با پکتیکا، از غرب با لوگر و وردک و از شمال با ننگرهار همسایه است، در عین حال با مناطق کرم و وزیرستان شمالی پاکستان مرز مشترک طولانی دارد. مرکز ولایت گردیز است که به عنوان مرکز اصلی اداری، اقتصادی و نظامی منطقه به نام لویه پکتیا فعالیت می کند. با پوشش حدود 6,400 کیلومتر مربع و دارای جمعیت تخمینی حدود 640,000 باشنده در سال 2023، پکتیا با یک منظره ناهموار کوهستانی که بخش جنوبی را تشکیل میدهد، مشخص می شود تمدید های سلسله هندوکش. دره های عمیق، گذرگاه های بلند و ارتفاعات جنگلی جغرافیای ولایت را شکل میدهند، در حالیکه رودخانه های فصلی و زمین های محدود قابل کشت الگوهای مسکن دهاتی را تعریف میکنند. موقعیت آن در امتداد دهلیزهای کلیدی کوهستانی که افغانستان مرکزی را با مرزهای پاکستان وصل می کند، به پکتیا ارتباط ژئوپولیتیکی و نظامی پایدار می بخشد. از نظر تاریخی، پکتیا از منطقه اصلی جهان قبایل پشتون بوده و نقش محوری در تاریخ سیاسی و نظامی افغانستان داشته است. این ولایت به طور سنتی با کنفدراسیون های قبیله ای قدرتمند پشتون، به ویژه زدران و قبایل مرتبط که ساختارهای اجتماعی آنها از دیرباز حکومتداری محلی و دینامیک های امنیتی را شکل داده است، مرتبط است. به علت موقعیت مرزی اش، پکتیا معمولاً در جریان منازعات بزرگ، بشمول جنگ شوروی و افغانستان، جنگ های داخلی دهه 1990، و منازعه بعد از 2001 یک ساحه خط مقدم بوده است. امروز پکتیا با موقعیت استراتژیک مرزی، هویت قوی قبیله یی، توسعه محدود اقتصادی و چالش های دوامدار امنیتی مشخص می شود. بسیاری از جمعیت متکی به زراعت معیشتی، گله داری، تجارت در مقیاس کوچک و تجارت آنسوی مرز است. با وجود پیشرفت های تدریجی در زیربنا و خدمات، ساحات بزرگ دهاتی همچنان تحت تاثیر اراضی دشوار، فقر و اتصال محدود قرار دارند. در عین زمان، پکتیا یک هویت منطقوی قدرتمند را که ریشه در عنعنات قبیله یی، تاریخ مقاومت، و نقش خود را به عنوان دروازه میان افغانستان مرکزی و کمربند پشتون های پاکستان دارد، حفظ کرده است.

پیشینه

این پُرتریتِ اسکندر مقدونی بر روی این سکهٔ طلا (بدست‌آمده از گنجینهٔ میرزکه در سال ۱۹۹۳ در ولایت پکتیا) یکی از تنها دو سکهٔ موجود در دنیاست که در دوران زندگی اسکندر ضرب شده‌است (سکهٔ دیگر در آرامگاه زادگاهش در وِرگینا (شهری کوچک در شمال یونان) کشف شده بود). غارت و چپاول میرزکه در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳- که گنجینه‌ای عظیم مشتمل بر چهار تُن (۴۰۰۰ کیلوگرم) سکه و در حدود ۷۷۰ پوند (حدود ۳۵۰ کیلوگرم) اشیاء طلا و نقره بود - بقدری گسترده و جبران‌ناپذیر بوده که به یک رویداد افسانوی می‌ماند! این سکهٔ اسکندر را که در تصویر بالا می‌بینید، بسرعت سر از لندن درآورد، و فعلاً در همین شهر در کلکسیون شخصی یک نفر جای گرفته‌است! [صاحب این سکه تنها رسامی از این سکه را اجازه داده تا از کاپی شدن آن جلوگیری شود]. آثار باستانی دیگر از میرزکه در موزیم میهو در جاپان (ژاپن) موجود است. بقیهٔ این گنجینه در سطح دنیا پراکنده شده و به کلکسیونرها در اقصا نقاط دنیا فروخته شده‌است.

هرودوت مورخ یونانی از مردم باستانی «پکتیس» و «پکتویس» یاد کرده و سرزمین آن‌ها را پکتیکا ذکر کرده‌است. بطلمیوس هم نام این مردم را «پَکتیان» (Pactyan) نوشته‌است. پکتیا از شهرهای باستانی نامیده می‌شود و کشف خزانه میرزکه در پکتیا که هزاران کیلو ظروف و زیورهای طلا، نقره و جواهرات کشف شده‌ است که آثار تمدن مردم پکتیان را نشان می‌دهد.

در سال ۴٨٠ پیش از میلاد قسمتی از سپاه پارس و شاهنشاه خشایارشا از مردم پکتیا بوده اند. در حمله نهایی به لئونیداس پادشاه اسپارت ، هزار مرد پکتیایی حضور داشته و به‌واسطه کوهستانی بودن منطقه و مهارت مردان پکتیایی ضربات مهلکی بر بدنه ارتش اسپارت زدند.

مشاهیر

ولایت پکتیا زادگاه شخصیت‌های مشهور افغانستان نظیر دکتر نجیب رئیس جمهور پیشین، ببرک خان ځدراڼ، پاچاخان ځدراڼ، مورخ عبدالحی گردیزی، سرمحقق علی منگل، غلام محمد زرملوال، سید محمد علیشاه موسوی گردیزی، حیات گردیزی، استاد گلزمان، احسان الله درمل، رحیم الله زرمتی، علم گل سحر می‌باشد.

مردم

از جمعیت ۶١١٬٩۵٢ نفری این ولایت ۸۵٪ پشتون هستند و ۱۵٪ باقی‌مانده را تاجیک‌ها شامل می‌شوند.

تقسیمات اداری

• مرکز ولایت: شهر گردیز

ولسوالی‌های پکتیا

• احمدآباد
• جاجی
• جانی‌خیل
• چَمکَنی
• دَند پَتان
• روحانی بابا
• زَدران (پشتو: ځدران)
• زُرمت
• سیدکَرَم
• شَواک
• گرده چیری
• گردیز
• لجه احمدخیل
• لجه منگل
• میرزاکه

جستارهای وابسته

ولایت‌های افغانستان

نگارخانه

کودکان دبستانی در پکتیا

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Paktia Province». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۱۵.
• «Paktya - Program for Culture and Conflict Studies at NPS».