امام
(تغییرمسیر از امامان)
| از سلسله مقالات دربارهٔ: |
| اسلام |
|---|
 |
 درگاه اسلام |
اِمام واژه‌ای عربی و به معنای پیشوا، رهبر و فرمانده است که از اصطلاحات خاص دین اسلام است.
این واژه به خودی خود معنی مقدسی ندارد و در قرآن برای پیشوایانی که مردم را به سوی خدا هدایت می‌کردند به کار می‌رود. اما غیر از این معنای عام دارای معانی و کاربردهای خاصی در مذهب شیعیان نیز هست.
کاربردها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]واژهٔ «امام» در سنت اسلامی کاربردهای گوناگونی دارد و بسته به زمینهٔ مذهبی، فقهی یا سیاسی، به معانی متفاوتی به کار می‌رود.[۱]
- امام در شیعه دوازده‌امامی: در این مذهب، امام به رهبر دینی و معنوی منصوب از سوی خداوند گفته می‌شود. شیعیان دوازده‌امامی به دوازده امام باور دارند که نخستین آنان علی بن ابی‌طالب و آخرین آنان محمد بن حسن عسکری است.[۲]
- امام جماعت: به فردی گفته می‌شود که در نماز جماعت پیش‌نماز می‌ایستد و دیگر نمازگزاران به او اقتدا می‌کنند. شرایط امام جماعت در مذاهب اسلامی متفاوت است. برای نمونه، در فقه شیعهٔ دوازده‌امامی، عدالت از شرایط امام جماعت به شمار می‌رود؛ منظور از عدالت، پایبندی به واجبات و پرهیز از محرمات است.[۳]
- رهبر دینی و سیاسی جامعه: در اندیشهٔ سیاسی اسلامی، امام می‌تواند به رهبر و پیشوای جامعهٔ مسلمانان گفته شود. در سنت اهل سنت، این کاربرد غالباً با مفهوم خلافت پیوند دارد؛ در حالی که در اندیشهٔ شیعه، امامت جایگاهی اعتقادی و دینی نیز دارد. دیدگاه مذاهب و مکاتب اسلامی دربارهٔ ضرورت امامت و شرایط امام یکسان نیست و برخی از گروه‌های خوارج نیز دیدگاه‌های متفاوتی در این زمینه داشته‌اند.[۴]
- لقب عالمان دینی: واژهٔ امام به‌عنوان لقبی احترام‌آمیز برای برخی از عالمان برجستهٔ مسلمان نیز به کار رفته است. این کاربرد به شیعه اختصاص ندارد و در میان اهل سنت نیز رایج بوده است؛ برای نمونه، از ابوحنیفه، مالک بن انس، محمد بن ادریس شافعی، احمد بن حنبل و ابوحامد محمد غزالی با عنوان امام یاد شده است. همچنین فخر رازی در منابع علمی با عنوان امام فخرالدین رازی شناخته می‌شود.[۵][۶]
- کاربرد در برخی جریان‌های شیعی معاصر: در برخی جوامع شیعی، این واژه به‌عنوان لقب برای عالمان و رهبران دینی معاصر نیز به کار رفته است. برای نمونه، سید روح‌الله خمینی پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی ایران با عنوان «امام» شناخته شد. این کاربرد به معنای یکی دانستن جایگاه او با امامان دوازده‌گانهٔ شیعه نیست.[۷]
امام در قرآن
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]در قرآن از سه نفر با عنوان امام یاد شده است و آنان ابراهیم[۹] و اسحاق و یعقوب[۱۰] هستند.
امامت در نزد شیعیان امامیه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]امامت یکی از اصول مذهب شیعه است، که به جهت اهمیت آن شیعیان دوازده امامی خود را امامیّه می‌خوانند.
اصول دین شیعه: توحید، معاد، نبوت، (در این سه مورد مشترک با اهل سنت)؛ امامت و عدل.
کتاب‌شناسی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- امام‌شناسی، تألیف علامه‌آیت‌الله سیدمحمدحسین حسینی‌طهرانی مجموعه‌ای است از بحث‌های تفسیری، فلسفی، روایی، تاریخی، اجتماعی دربارهٔ امامت و ولایت به‌طور کلّی.
- حیات القلوب جلد ۵ : امام‌شناسی تألیف علامه مجلسی (رحمه الله).
- حاکمیت سیاسی معصومان
- عصمت، جعفر سبحانی
- سیری در سیره ائمه اطهار بایگانی‌شده در ۳ مارس ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine، شهید مرتضی مطهری
- اعتقاد ما، ناصر مکارم شیرازی
- المراجعات (مناظره علمی) بایگانی‌شده در ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶ توسط Wayback Machine
پانویس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ "Imam" (in آلمانی). Bundeszentrale für politische Bildung. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Imams in Twelver Shiʿa Islam" (in انگلیسی). دانشنامه ایرانیکا. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Conditions of the Imam of Congregational Prayers" (in انگلیسی). وبگاه رسمی آیت‌الله سیستانی. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Islamic Political Theology" (in انگلیسی). St Andrews Encyclopaedia of Theology. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Imām". Encyclopædia Britannica (in انگلیسی). 1911. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "al-Razi, Fakhr al-Din (1149–1209)" (in انگلیسی). Routledge Encyclopedia of Philosophy. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ Algar, Hamid. "Khomeini". Encyclopaedia Iranica (in انگلیسی). Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite encyclopedia}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ "Ismailism xvii. The Imamate in Ismailism" (in انگلیسی). دانشنامه ایرانیکا. Retrieved 6 نوامبر 2026.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ ﴿وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ﴾(سورهٔ بقره-آیهٔ ۱۲۴)
- ↑ ﴿وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ ۖ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ﴾(سورهٔ انبیاء-آیهٔ ۷۳)
نگارخانه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
.jpg)
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به امام در ویکیگفتاورد موجود است.
- مطهری، مرتضی؛ امامت و رهبری؛ انتشارات صدرا
- کربن، هانری؛ تاریخ فلسفه اسلامی؛ ترجمه: جواد طباطبایی؛ تهران: کویر، انجمن ایران‌شناسی فرانسه
