Edukira joan

Bètas

Bètas
Bettes
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
Departamendua Pirinio Garaiak
BarrutiBanhèras de Bigòrra barrutia
Kantonamenducanton of Bagnères-de-Bigorre
Izen ofizialaBettes
Jatorrizko izenaBettes
Posta kodea65130
Geografia
Koordenatuak43°04′43″N 0°12′47″E / 43.0786°N 0.2131°E / 43.0786; 0.2131
Mapa
Azalera3,38 km²
Altitudea600 m, 395 m, 723 m eta 543 m
MugakideakCastillon, Bourg-de-Bigorre, Esconnets, Espieilh, Lies eta Uzer
Demografia
Biztanleria60 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 29 (%46,8) (%53,2) 33 alt_right
Dentsitatea18 bizt/km²

Bètas (okzitanieraz Bètas, frantsesez eta ofizialki: Bettes) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 60 biztanle zituen 3,4 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Castillon, Bourg-de-Bigorre, Esconnets, Espieilh, Lies eta Uzer.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
BettesBettes
Població amb 89 habitants (2000)Castillon (1,0 km)
Població amb 107 habitants (2000)Uzer (1,4 km)
Població amb 76 habitants (2000)Lies (1,7 km)
Població amb 26 habitants (2000)Esconnets (1,8 km)
Població amb 35 habitants (2000)Espieilh (2,5 km)
Població amb 32 habitants (2000)Fréchendets (2,9 km)
Població amb 61 habitants (2000)Marsas (3,4 km)
Població amb 244 habitants (2000)Mérilheu (3,5 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio zentraletako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1200 mm artekoa)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,6 °C-koa da, 14,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1142 mm-koa da, urtarrilean 10,4 euri-egun eta uztailean 8,6 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Lomné udalerrian dago, 8 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 12,6 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1247,7 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,7 °C-koa da, 2026ko uztailaren 29an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -13,4 °C-koa da, 2012ko otsailaren 8an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 10,4 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (17,8 °C) eta hotzena urtarrila (3,8 °C). Urteko prezipitazioa 1428 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (163 mm) eta lehorrena abuztua (83 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,28 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (9,7 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2022, 2023, 2024 eta 2025). Urterik beroena 2022 izan zen (12,3 °C) eta hotzena 1963 (8,6 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Bètas)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.8 4.2 6.9 8.8 12.5 15.8 17.7 17.8 14.7 11.6 6.9 4.7 10.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 134 113 114 144 145 108 94 83 93 110 163 128 1428
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,7 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,7+0,3+1,5+1,3+1,4+1,2+0,2+0,8−0,4+0,6+0,7+1,0
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,7 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

2007an Bettes udalerrian erroldatutako biztanleak 74 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea3060901201501802102401750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 33 gizon, 29 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
0.00
15.15
 
80-84
 
0.00
0.00
 
75-79
 
17.24
0.00
 
70-74
 
31.03
27.27
 
65-69
 
0.00
0.00
 
60-64
 
17.24
0.00
 
55-59
 
0.00
0.00
 
50-54
 
0.00
15.15
 
45-49
 
0.00
15.15
 
40-44
 
17.24
0.00
 
35-39
 
0.00
0.00
 
30-34
 
0.00
0.00
 
25-29
 
17.24
0.00
 
20-24
 
0.00
0.00
 
15-19
 
0.00
27.27
 
10-14
 
0.00
0.00
 
5-9
 
0.00
0.00
 
0-4
 
0.00
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Bettes udalerrian 60 biztanle zeuden eta 28 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,14 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 9 kide bakarrekoak ziren, 5 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 9 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.[10]

60biztanle
28elkarbizitza-unitate
2,14lagun elkarbizitza-unitateko
14familia
9Bikotea seme-alabekin
5Bikotea seme-alabarik gabe etxean
9Kide bakarrekoa
5Bestelakoak
Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 14 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (9). 9 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[10]

5
9
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekin

2023 erroldaren arabera, udalerrian 38 etxebizitza zeuden. Horietatik 27 egoitza nagusi ziren, 5 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (37), eta apartamentuak gutxi ziren (1). Egoitza nagusietatik 24 beren jabearen bizilekuak ziren, 2 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 1 doan lagata.[11]

38etxebizitza
27egoitza nagusi
37etxe
1apartamentu

Etxebizitza multzoa

27
5
5
Egoitza nagusia (27)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (5)Hutsik (5)

Etxe mota

37
Etxea (37)Apartamentua (1)

Jabetza egoera

24
Jabeak (24)Alokairuan (2)Doan lagata (1)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik12
1919-19453
1946-19701
1971-19906
1991-20053
2006-20202

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (14). 22 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 24 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 10 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 16tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela1
3 gela4
4 gela8
5 gela edo gehiago14

Berogailu mota

3
22
Fuel-olioa (1)Elektrizitatea (3)Gas botila (1)Bestelakoak (22)

Aparkalekua eta ibilgailuak

24aparkalekua
10ibilgailu 1
16ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 34 biztanleetatik 23 aktibo ziren (% 67,6), horietako 21 lanean (% 61,8) eta 2 langabezian (aktiboen % 8,7).

3415-64 urteko biztanle
% 67,6aktibo
% 61,8lanean
% 8,7langabezia-tasa

10 ez-aktibotik 1 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 10,0), 6 erretiraturik zeuden (% 60,0) eta 3 bestelako ez-aktibo ziren (% 30,0).

Ez-aktiboak

% 10
% 60
% 30
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 4 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 21 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

4enplegu udalerrian
% 25,0soldatapeko
% 75,0ez-soldatapeko

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 46 ziren, horien artean 29 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 29 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (13 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.[12]

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2000. urtean Bettes udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 100 hektarea erabiltzen.[13]

  1. ↑ Estazioko erregistroak 2007ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,7 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Lomne_sapc », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Emploi et population active 1999 et 2007
  13. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]