Ardes

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 304 gizon, 293 emakume
	Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Ardes
	Frantziako udalerria
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua	Puy-de-Dôme
Izen ofiziala	Ardes
Posta kodea	63420
Geografia
Koordenatuak	45°24′13″N 3°07′35″E / 45.4036°N 3.1264°E
Azalera	16,59 km²
Altitudea	630 m, 485 m, 1.039 m eta 752 m
Mugakideak	Apchat, Augnat, Mazoires eta Rentières
Demografia
Biztanleria	592 (2023ko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea	36 bizt/km²
	ardes.fr

Ardes Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 592 biztanle zituen 16,59 km²-ko azaleran.

Geografia

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Apchat, Augnat, Mazoires eta Rentières.

Mapa — Ardes eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Ardes

Apchat (2,4 km)

Rentières (2,5 km)

Augnat (4,6 km)

La Chapelle-Marcousse (5,2 km)

Madriat (5,7 km)

Saint-Hérent (6,3 km)

Mazoires (6,4 km)

Saint-Gervazy (7,3 km)

Boudes (7,6 km)

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du^[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe^[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)^[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago^[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 9,5 °C-koa da, 16 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 705 mm-koa da, urtarrilean 8,1 euri-egun eta uztailean 6,6 egun izanik^[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anzat-le-Luguet udalerrian dago, 12,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 7,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1207,2 mm-koa delarik^[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 33,8 °C-koa da, 2019ko ekainaren 27an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -18,4 °C-koa da, 2012ko otsailaren 4an lortua^{[oh 1]}^[5].

Demografia

Biztanleria

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:^[6]

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−10	−9	−9	−16	−5	−11	−5	−14	−16	−16	−23	−15	−15	−10	−21	−14	−17	−6
Jaiotzak	9	4	7	3	3	4	6	8	7	5	2	5	4	4	1	4	2	5
Heriotzak	19	13	16	19	8	15	11	22	23	21	25	20	19	14	22	18	19	11

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu^[8] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Ardes udalerrian 538 biztanle zeuden eta 270 elkarbizitza unitate^{[oh 2]}, hau da, 1,99 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 41,1), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).^[9]

538biztanle

270elkarbizitza-unitate

1,99lagun elkarbizitza-unitateko

159familia

Udalerria

% 21

% 28

% 10

% 41

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 159 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (76). Guraso bakarreko 26 familietatik 21etan ama zen guraso bakarra. 92 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 31k seme-alaba bakarra zuten etxean, 21k bi, eta 16k hiru edo gehiago.^[9]

76

57

26

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean92

Seme-alaba bat31

Bi seme-alaba21

Hiru seme-alaba16

Lau edo gehiago0

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 26,3), enplegatuak (% 24,4), eskulangileak (% 20,7), artisau, merkatari eta enpresa-buruak (% 9,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 26,3) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) azpitik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 3,7).^[9]

Udalerria

% 9

% 25

% 21

% 26

Puy-de-Dôme

% 11

% 15

% 13

% 32

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	57	% 21,1
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	76	% 28,1
Guraso bakarrekoak	26	% 9,6
Kide bakarrekoak	111	% 41,1
Bestelakoak	0	% 0,0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	76	% 47,8
Seme-alabadun bikoteak	57	% 35,8
Guraso bakarrekoak	26	% 16,4
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	92	% 57,9
Seme-alaba bat	31	% 19,5
Bi seme-alaba	21	% 13,2
Hiru seme-alaba	16	% 10,1
Lau seme-alaba edo gehiago	0	% 0,0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	189	% 38,3
Izatezko bikotean	56	% 11,4
PACS bidez lotuta	23	% 4,7
Ezkongabea	130	% 26,4
Alarguna	62	% 12,6
Dibortziatuta	34	% 6,9
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	10	% 3,7
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	25	% 9,3
Goi-mailako langileak	10	% 3,7
Erdi-mailako lanbideak	10	% 3,7
Enplegatuak	66	% 24,4
Eskulangileak	56	% 20,7
Erretiratuak	71	% 26,3
Bestelakoak	20	% 7,4
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 503 etxebizitza zeuden. Horietatik 267 egoitza nagusi ziren, 90 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 146 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (433), eta apartamentuak gutxi ziren (66). Egoitza nagusietatik 186 beren jabearen bizilekuak ziren, 63 alokairuan zeuden, 12 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 17 doan lagata.^[10]

503etxebizitza

267egoitza nagusi

433etxe

66apartamentu

Etxebizitza multzoa

267

90

146

Egoitza nagusia (267)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (90)Hutsik (146)

Etxe mota

433

66

Etxea (433)Apartamentua (66)

Jabetza egoera

186

63

Jabeak (186)Alokairuan (63)HLM (12)Doan lagata (17)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (104).^[10]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik104

1919-194545

1946-197039

1971-199024

1991-200524

2006-202026

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (118). 95 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 113 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 128 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 99tan bi edo gehiago.^[10]

Gela kopurua

1 gela5

2 gela12

3 gela53

4 gela79

5 gela edo gehiago118

Berogailu mota

86

68

95

Gas sarea (2)Fuel-olioa (86)Elektrizitatea (68)Gas botila (15)Bestelakoak (95)

Aparkalekua eta ibilgailuak

113aparkalekua

128ibilgailu 1

99ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	267	% 53,1
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	90	% 17,9
Hutsik	146	% 29,0
Etxe mota
Etxeak	433	% 86,1
Apartamentuak	66	% 13,1
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	5	% 1,9
2 gela	12	% 4,5
3 gela	53	% 19,9
4 gela	79	% 29,6
5 gela edo gehiago	118	% 44,2
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	104	% 39,0
1919-1945	45	% 16,9
1946-1970	39	% 14,6
1971-1990	24	% 9,0
1991-2005	24	% 9,0
2006-2020	26	% 9,7
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	186	% 69,7
Alokairuan	63	% 23,6
HLM	12	% 4,5
Doan lagata	17	% 6,4
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	2	% 0,7
Fuel-olioa	86	% 32,2
Elektrizitatea	68	% 25,5
Gas botila	15	% 5,6
Bestelakoak	95	% 35,6
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	113	% 42,3
Ibilgailu bat	128	% 47,9
Bi ibilgailu edo gehiago	99	% 37,1
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 284 biztanleetatik 220 aktibo ziren (% 77,5), horietako 197 lanean (% 69,4) eta 23 langabezian (aktiboen % 10,5).

28415-64 urteko biztanle

% 77,5aktibo

% 69,4lanean

% 10,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 55,8

25-54 urte% 90,6

55-64 urte% 59,2

Gizonak% 76,4

Emakumeak% 79,3

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 22,2

BEPC, brebeta% 12,5

CAP-BEP% 10,8

Batxilergoa% 14,8

Goi-mailako +2% 0,0

Goi-mailako +3/4% 0,0

Goi-mailako +5% 5,6

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

64 ez-aktibotik 18 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 28,1), 22 erretiraturik zeuden (% 34,4) eta 24 bestelako ez-aktibo ziren (% 37,5).

Ez-aktiboak

% 28

% 34

% 38

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria^{[oh 3]}

% 9

% 13

% 36

% 27

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 238 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 197 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.^{[oh 4]}

238enplegu udalerrian

% 76,1soldatapeko

% 23,9ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.960 eurokoa zen.

22.960 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.040 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 21,0

18-29 urte% 21,2

30-39 urte% 14,2

40-49 urte% 14,2

50-64 urte% 12,3

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 8,5

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,3

Errentariak% 31,2

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 68,7

Pentsio/erretiroak% 30,0

Ondarea, bestelakoak% 11,9

Gizarte-prestazioak% 4,7

Zuzeneko zergak−% 15,3

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 61,8, ez-soldatapekoen errenta % 4,8, langabezia-sariak % 2,0.

Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 48 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.^[11]

2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 4 jatetxeak.^[12]

2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m² baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 liburu denda zen.^[13]

2000. urtean Ardes udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 490 hektarea erabiltzen.^[14]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Ardes udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 58 ikaslekin.

Oharrak

↑ Estazioko erregistroak 2006ko abenduaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:10.4000/cybergeo.23155..
↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Anzat-le-Luguet_sapc », fiche climatologique. .
↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

(Frantsesez)Résumé statistique^{[Betiko hautsitako esteka]} INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
(Frantsesez)Évolution et structure de la population^{[Betiko hautsitako esteka]} INSEEren udalerriko datuen fitxa.
(Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

Datuak: Q872053
Multimedia: Ardes / Q872053

[6] Estazioko erregistroak 2006ko abenduaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.

[10] INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.

[13] Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.

[14] Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

[Joly-1] 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:10.4000/cybergeo.23155..

[Dubreuil2022-2] (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..

[MFTipologia-3] (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .

[RE2020-4] (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.

[FICHECLIM63006002-5] 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Anzat-le-Luguet_sapc », fiche climatologique. .

[7] Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999

[8] «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).

[9] (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).

[menages-11] 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).

[etxebizitzak-12] 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

[15] Créations et stock d'établissements par commune en 2009

[16] Nombre d'équipements des services aux particuliers

[17] Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

[18] Exploitations agricoles

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[oh 1]

[6]

[7]

[8]

[oh 2]

[9]

[10]

[oh 3]

[oh 4]

[11]

[12]

[13]

[14]