Y Dymestl
 | |
| Enghraifft o: | gwaith dramatig  |
|---|---|
| Awdur | William Shakespeare |
| Cyhoeddwr | Edward Blunt |
| Iaith | Saesneg, Saesneg Modern Cynnar |
| Dyddiad cyhoeddi | 1623 |
| Dechrau/Sefydlu | 1611 |
| Genre | comedi trasig |
| Cymeriadau | Prospero, Miranda, Ariel, Caliban, Ferdinand, Gonzalo, Stephano, Ceres, Juno, Iris, Francisco, Trinculo, Alonso, Sycorax, Antonio |
| Lleoliad y perff. 1af | Palas Whitehall |
| Statws hawlfraint | parth cyhoeddus, parth cyhoeddus |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/0g1jf5 |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
- Erthygl am y ddrama yw hon. Gallai Y Dymestl gyfeirio at unawd Gymraeg glasurol hefyd.
Comedi gan William Shakespeare yw Y Dymestl neu Y Storm (Teitl gwreiddiol Saesneg: The Tempest). Cyfansoddwyd y ddrama, yn ôl pob tebyg, ym 1610–1611, a chredir mai dyma un o'r dramâu olaf a ysgrifennodd ar ei ben ei hun. Ar ôl yr olygfa gyntaf, sy'n digwydd ar long ar y môr yn ystod storm, mae gweddill y ddrama wedi'i leoli ar ynys anghysbell, ["Ynys Anghyfannedd" gan Gwyn Thomas[1]] lle mae Prospero, consuriwr, yn byw gyda'i ferch Miranda a'i ddau was: Caliban - anghenfil gwyllt, ac Ariel - ysbryd awyrog. Mae'r ddrama'n cynnwys cerddoriaeth a chaneuon sy'n ennyn ysbryd hudolus ar yr ynys. Mae'n archwilio llawer o themâu, gan gynnwys hud, brad, dial, maddeuant, a theulu. Yn Act IV, mae mwgwd priodas yn gwasanaethu fel drama-o-fewn-drama ac yn alegori.
Er bod Y Dymestl wedi'i restru yn y Ffolio Cyntaf fel y cyntaf o gomedïau Shakespeare, mae'n ymdrin â themâu trasig a chomig. Mae beirniadaeth fodern wedi creu'r categori rhamant hwyr ar gyfer y ddrama hon a dramâu diweddarach eraill gan Shakespeare. Mae'r ddrama wedi cael ei dehongli'n eang mewn canrifoedd diweddarach. Mae ei chymeriad canolog, Prospero, sy'n ymwrthod â hud, yn arwydd o ffarwel Shakespeare â'r llwyfan. Mae'r ddrama hefyd wedi cael ei gweld fel alegori o Ewropeaid yn gwladychu tiroedd tramor.
Mae'r ddrama wedi ysbrydoli artistiaid mewn llawer o genhedloedd a diwylliannau trwy addasiadau llwyfan a sgrin, llenyddiaeth, cerddoriaeth (yn enwedig opera), a'r celfyddydau gweledol.
Cyhoeddwyd cyfieithiad Cymraeg ohoni gan Gwyn Thomas yn 1996 o dan yr enw Y Dymestl, drwy law Gwasg Gee[1]. Cafwyd addasiad arall gan Gwyneth Lewis yn 2012 o'r enw Y Storm.
Cymeriadau
[golygu | golygu cod]| Cymeriadau Shakespeare | Cyfieithiad Gwyn Thomas[1] | Cyfieithiad Gwyneth Lewis[2] |
|---|---|---|
| Prospero - Dug Milan a Dewin | Prospero | Prospero |
| Miranda - merch Prospero | Miranda | Miranda |
| Ariel - ysbryd yng ngwasanaeth Prospero | Ariel | Ariel |
| Caliban - gwas Prospero | Caliban | Caliban |
| Alonso - brenin Napoli | Alonso | Alonso |
| Sebastian - brawd Alonso | Sebastian | Sebastian |
| Antonio - brawd Prospero | Antonio | Antonio |
| Ferdinand - mab Alonso | Ferdinand | Fferdinand |
| Gonzalo - hen gynghorydd onest | Gonzalo | Gonzalo |
| Adrian - arglwydd | Adrian | - |
| Francisco - arglwydd | Francisco | - |
| Trinculo - ffŵl y Brenin | Trinculo | Trinculo |
| Stephano - bwtler y Brenin | Stephano | Steffano |
| Juno - duwies Rhufeinig priodas | Juno | Iwno |
| Ceres - duwies Rhufeinig amaeth | Ceres | Ceres |
| Iris - duwies Groegaidd yr enfys | Iris | Iris |
| Master - meistr y llong | Capten y Llong | - |
| Mariners | Morwyr | - |
| Boatswain | Bosyn | - |
| Nymffau | ||
| Medelwyr | ||
| Ysbrydion |
Cynnwys
[golygu | golygu cod]Act I
[golygu | golygu cod]Ddeuddeg mlynedd cyn cychwyn y ddrama, roedd Prospero, a fu gynt yn Ddug Milan ac yn ddewin dawnus, wedi cael ei gipio gan ei frawd bradwrus Antonio gyda chymorth Alonso, Brenin Napoli. Gan ddianc mewn llong gyda'i ferch fach Miranda, mae Prospero yn ffoi i ynys anghysbell lle mae wedi bod yn byw byth ers hynny. Yno defnyddiodd ei hud i orfodi unig drigolion yr ynys, Caliban, i'w amddiffyn ef a Miranda. Mae hefyd yn rhyddhau'r ysbryd Ariel ac yn ei rwymo i gaethwasiaeth.
Pan fydd llong yn cludo ei frawd Antonio yn mynd heibio, mae Prospero yn creu storm gyda chymorth Ariel ac mae'r llong yn cael ei dinistrio. Mae Antonio yn cael ei longddryllio, ynghyd ag Alonso, Ferdinand (mab Alonso ac etifedd yr orsedd), Sebastian (brawd Alonso), Gonzalo (gweinidog dibynadwy Prospero), Adrian, ac aelodau eraill o'r llys.
Actau II a III
[golygu | golygu cod]Mae Prospero yn gweithredu cynllun soffistigedig i ddial ar ei drawsfeddianwyr ac adennill ei ddugiaeth. Gan ddefnyddio hud, mae'n gwahanu'r rhai a oroesodd y llongddrylliad yn grwpiau ar yr ynys:
Ferdinand, sy'n cael ei achub gan Prospero a Miranda a rhoi lloches iddo. Mae Prospero yn llwyddo i drin y llanc i gael perthynas ramantus â Miranda.
Trinculo, ffŵl y brenin, a Stephano, bwtler meddw'r brenin, sy'n dod ar draws Caliban. Gan gydnabod ei gyflwr truenus, mae'r tri yn codi "gwrthryfel" aflwyddiannus yn erbyn Prospero. Mae eu gweithredoedd yn darparu rhyddhad comig o fewn y ddrama.
Alonso, Sebastian, Antonio, Gonzalo, a dau arglwydd cynorthwyol (Adrian a Francisco). Mae Antonio a Sebastian yn cynllwynio i ladd Alonso a Gonzalo fel y gall Sebastian ddod yn Frenin; mae Prospero ac Ariel yn rhwystro'r cynllwyn. Yn ddiweddarach, mae Ariel yn cymryd ffurf harpi [anghenfil chwedlonol gwancus ac iddo wyneb a chorff gwraig a chrafangau ac adenydd aderyn ysglyfaethus[3]] ac yn ceryddu Antonio, Alonso, a Sebastian am eu troseddau yn erbyn Prospero a'i gilydd. Mae capten a morwr y llong, ynghyd â'r morwyr eraill sydd wedi goroesi, yn cael eu rhoi mewn cwsg hudolus tan yr act olaf.
Act IV
[golygu | golygu cod]Mae Prospero yn gobeithio y bydd Miranda, sydd bellach yn 15 oed, yn priodi Ferdinand, ac mae'n cyfarwyddo Ariel i wahodd ysbrydion eraill a chynhyrchu mwgwd.
Mae'r mwgwd yn cynnwys y duwiesau clasurol Juno, Ceres, ac Iris, sy'n bendithio ac yn dathlu'r dyweddïo. Mae'r mwgwd hefyd yn arwain y cwpl ifanc i briodas, ac ar werth diweirdeb tan hynny.
Mae'r mwgwd yn cael ei dorri'n sydyn pan fydd Prospero yn sylweddoli ei fod wedi anghofio'r cynllwyn yn erbyn ei fywyd. Unwaith y bydd Ferdinand a Miranda wedi mynd, mae Prospero yn gorchymyn i Ariel ddelio â chynllwyn y boneddigion. Yna mae Caliban, Trinculo, a Stephano yn cael eu hel i ffwrdd i'r corsydd gan goblynnod ar ffurf cŵn hela.
Act V ac Epilog
[golygu | golygu cod]Mae Prospero yn addo, unwaith y bydd yn cyflawni ei fwriadau, y bydd yn rhyddhau Ariel, ac yn rhoi'r gorau i'w hud, gan ddweud:
"....Fe dorra' i
Fy ffon, ei chladdu rai gwrydau yn
Y pridd ac, yn ddyfnach nag y plymiodd
Sŵn erioed, fe fodda' i fy llyfr."[1]
Mae Ariel yn arwain Alonso, Antonio, a Sebastian ymlaen. Mae Prospero yn maddau'r tri. Mae teitl blaenorol Prospero, Dug Milan, yn cael ei adfer. Mae Ariel yn nôl y morwyr o'r llong, ac yna Caliban, Trinculo, a Stephano. Mae Caliban, yn ymddangos yn llawn edifeirwch, yn addo bod yn dda. Mae Stephano a Trinculo yn cael eu gwawdio a'u hanfon i ffwrdd mewn cywilydd gan Prospero. Cyn i'r grŵp a aduno (yr holl gymeriadau bonheddig ynghyd â Miranda a Prospero) adael yr ynys, cyfarwyddir Ariel i ddarparu tywydd da i arwain llong y brenin yn ôl i'r fflyd frenhinol ac yna i Napoli, lle bydd Ferdinand a Miranda yn priodi. Ar ôl hyn, mae Ariel yn cael ei ryddhau. Mewn epilog, mae Prospero yn gofyn i'r gynulleidfa ei ryddhau – gyda'u cymeradwyaeth.
"Curwch chwi eich dwylo'n dda
I'm rhyddhau i oddi yma.
Chwythwch, ffrindiau, ar fy hwyliau
Neu ofer oll fydd fy mwriadau,
I'ch plesio."[1]
Argraffiadau Cymraeg
[golygu | golygu cod]- Y Dymestl. Cyfieithiwyd gan Gwyn Thomas (Dinbych: Gwasg Gee, 1996).
- Y Storm. Addasiad gan Gwyneth Lewis (Cyhoeddiadau Barddas, 2012). ISBN 9781906396497
Cynyrchiadau nodedig
[golygu | golygu cod].jpg)
Mae cofnod yn bodoli o berfformiad o'r ddrama wreiddiol ar 1 Tachwedd 1611 gan Ddynion y Brenin gerbron Iago I a llys brenhinol Lloegr ym Mhalas Whitehall ar Nos Galan Gaeaf.[4] Roedd y ddrama yn un o chwe drama Shakespeare (ac wyth arall am gyfanswm o 14) a berfformiwyd yn y llys yn ystod gaeaf 1612–13 fel rhan o'r dathliadau o amgylch priodas y Dywysoges Elizabeth â Frederick V.
Nid oes unrhyw fanylion yn y cyhoeddiad cyntaf o gyfieithiad Gwyn Thomas Y Dymestl o unrhyw gynyrchiadau o'r cyfieithiad.[1]
Llwyfannwyd addasiad Gwyneth Lewis gan Theatr Genedlaethol Cymru yn 2012 o dan yr enw Y Storm. Roedd y cynhyrchiad yn rhan o Ŵyl Shakespeare y Byd a Gŵyl Llundain 2012. Roedd y perfformiadau cyntaf mewn pabell arbennig yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg yn 2012. Cyfarwyddydd y cynhyrchiad oedd Elen Bowman. Cast:
- Ysbryd / Ceres - Claire Crook
- Ysbryd / Iwno - Bridie Doyle-Roberts
- Alonso - Ioan Hefin
- Sebastian - Ceri Murphy
- Miranda - Lisa Marged
- Caliban - Kai Owen
- Steffano - Sion Prichard
- Fferdinand - Gwydion Rhys
- Ysbryd / Iris - Ceri Angharad Rimmer
- Antonio - Rhodri Siôn
- Trinculo - Hugh Thomas
- Gonzalo - Seiriol Tomos
- Prospero - Llion Williams
- Ariel - Meilir Rhys Williams
Hysbyswyd y cynhyrchiad fel "cyfieithiad newydd gan gyn-Fardd Cenedlaethol Cymru Gwyneth Lewis, a gyda thafluniadau arbennig, syrcas a cherddoriaeth fyw".[2]
Nodwyd mewn adolygiad gan Wales Online bod "aelodau Citrus Arts yn darparu llawer o elfennau corfforol y syrcas yn effeithiol iawn. Mae eu creaduriaid sinistr, ar stilts ymhlith nifer o uchafbwyntiau", gan ychwanegu bod hwn yn "[g]ynhyrchiad arloesol, deinamig."[5].
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 4 5 6 Thomas, Gwyn (1996). Y Dymestl. Gwasg Gee.
- 1 2 Rhaglen Y Storm 2012.
- ↑ "Geiriadur Prifysgol Cymru". www.geiriadur.ac.uk. Cyrchwyd 2026-06-28.
- ↑ Stephen Orgel, The Tempest The Oxford Shakespeare (Oxford: Oxford University Press, 1987)
- ↑ "Review: Y Storm by Theatr Genedlaethol Cymru". Wales Online (yn Saesneg). 27 Mawrth 2013. Cyrchwyd 28 Mehefin 2026.
