Çырулăх

Тĕрлĕ çырулăхсен паллисем

Çырулăх — хыпарсене графикăллă çыру йĕрки, çын чĕлхин пурăну хормисенчен пĕри.

Çын чĕлхисен çырулăхĕн тĕсĕсем

Идеографи (пиктографи) — пĕлтерĕшĕпе çыхăннă çыру палли
Фоноидеографиллĕ — пĕлерĕшĕпе те, сасăлăхĕпе те çыхăннă çыру палли
- Логографиллĕ — çыру паллийĕ пĕр сăмаха пĕлтерет
- Морфемăллă — çыру паллийĕ морфемăна пĕлтерет («Китай çырулăхĕ»)
Фонетикăллă — çыру палли пĕр пĕлтерĕш сасси çумне çыхăннă
- сыпăклă (силлаби) — кашни çыру пали пĕр сыпăка палăртать. Уйăраççĕ:
  - харпăр сыпăклă çыру — пĕр пек уçăсăр саслă, анчах тĕрлĕ уçă сасăллă сыпăксене тĕрлĕ паллăсемпе çыраççĕ (тĕслĕхрен, япон кани);
  - абугида — çакăн пек сыпăксемпе пĕр тĕплĕ паллăн улшăннă хормисене (сăмахран, эфиоп çырăвĕ) тата/е хушма паллăсемпе (инди çырăвĕ)
- консонантăллă (квазиалфавитлă) — çырура уçăсăр сасăсене çеç палăртаççĕ. При своем развитии такие системы письма, как правило, обогащаются системами огласовок, в которых с помощью диакритических или дополнительных знаков можно обозначать гласные
- Консонант вокаллă çыру — сас паллисемпе уçăллă сасăсене, çаплах уçăсăр сасăсене те палăртаççĕ; çырура çак тивĕçпе ĕçлеççĕ: «пĕр графема (çыру палли) — пĕр фонема».

Алфавитсем тесе çирĕп виçеллĕ алфавитлă йĕркелĕх паллисемлĕ фонетикăллă çырулăхсене палăртаççĕ. Алфавитсен паллисене сас паллисем теççĕ.

Çырулăхăн тĕп тĕсĕсем

Çывăх Тухăçпа Вăтаçĕр тавралахĕн авалхи çырулăхĕсем

Семитлă (сасăллă) çырăвĕ тата унăн несĕлĕсем (грексенне шута илмен)

Пайпăл çырăвĕ
Протоханааней çырулăхĕ
Протосинай çырулăхĕ
Угарит алфавичĕ (савăл çырулăхĕ)
Финики çырулăхĕ
- Ибери çырăвĕ
- Авалхи Ливи çырăвĕ (нумиди)
  - Тифинаг
  - Турдетан çырăвĕ
  - шифăрне уçайман гуанча çырăвĕ
- Карфаген çырăвĕ

Арамей çырулăхĕ
- Еврей алфавичĕ (тăваткаллă)
- Самарити алфавичĕ
- Сири çырăвĕ (серто, эстрангело, несториан)
- Арап алфавичĕ
  - Джави — Малайзипе Индонези
- Уйгур çырăвĕ
  - Монгол çырăвĕ
Кăнтăр арави çырăвĕ
- Эфиоп çырăвĕ
Кĕçĕн Ази алфавичĕсем

Семит евĕрлисен сĕмĕпе аталаннă çырулăхсем

Орхон рунисем (тĕрĕк)