Jump to content

Toki Pona

Gikan sa Bikol Sentral na Wikipedia, an talingkas na ensiklopedya
Toki Pona
toki pona
Logo ni Toki Pona. Ini minabilog nin sarong bilog na may tolong linya na nagluluwas hale sa itaas, na may nakaukit na ngirit sa laog. An mga panluwas na linya nin kolor na navy blue asin an bilog pano nin magian na giyaw.
Logo kan Toki Pona, pagpresentar kan mga taga na toki pona na nakasurat sa Sitelen Pona.
Pagsayod[ˈtoki ˈpona]
Ginibo kan/niSonja Lang
Petsa2001
Panuytoy asin pangagamitanPagbalo kan mga prinsipyo kan minimalismo, an hipotismong Sapir–Whorf asin mga pidyin
Users500–5000 (2021)[† 1]
Pakinabang
tataramon na gibo, pinagsasaro an mga elemento kan mga subgenre na personal na tataramon asin pilosopikal na tataramon.
  • luka pona (palba)
  • toki pona luka (mano-manong kinodigo)
Mga pinagkuahan/ToltolanSarong tataramon na posteriori, na may mga elemento nin Ingles, Tok Pisin, Pilandya, Heorgyo, Olandes, Akadya na Pranses, Esperanto, Serbo-Kroatyano asin Intsik.
Mga kodigo nin tataramon
ISO 639-3tok
Glotologotoki1239
IETFtok
Pwedeng igwang mga simbolong IPA phonetic sa Unicode sa pahinang ini. Hilingon an IPA chart para sa Ingles para sa lyabeng sa pagtaram basado sa Ingles.

An Toki Pona (/ˈtoʊki ˈpoʊnə/; toki pona[1][2] pigsasayod na [ˈtoki ˈpona] ⓘ, literal na trinadusir bilang 'an tataramon nin kamarhayan') iyo an sarong philosophical asin artistic constructed language dinesnyo para sa saiyang sadit na bokabularyo, simplicity, asin pasil na manudan. Tinugdas iyan nin sarong Canadian translator asin polyglot na si Sonja Lang na igwang katuyohan nin pagsimplikar kan saiyang mga kaisipan asin komunikasyon. An inot na drafts pinublikar nin onlayn kaidtong 2001, mantang an kompletong porma pinublikar sa sarong libro kaidtong 2014 na Toki Pona: The Language of Good (pinanongdan bilang lipu pu in Toki Pona). Nagpaluwas man si Lang nin sarong supplementary dictionary, na Toki Pona Dictionary (pinanongdan bilang lipu ku), kaidtong Hulyo 2021, pigladawan an tataramon susog sa paggamit kan komunidad nin mga parataram kaiyan. Kaidtong 2024, pinaluwas an ikatulong libro, an adaptasyon sa Toki Pona kan The Wonderful Wizard of Oz, sinurat sa Sitelen Pona.

Etimolohiya

[baguhon | baguhon an source]

An ngaran kan tataramon igwang duwang kabtang: toki 'language', ginuno gikan sa Tok Pisin tok, na gikan mismo sa Ingles talk; asin pona 'marhay, simple', gikan sa Esperanto bona, gikan sa Latin bonus.[3] An ngaran na toki pona kun siring nangangahulugan na 'marhay na tataramon', 'an tataramon nin kamarhayan' asin 'simpleng tataramon', nagtataong duon na an tataramon nang-eenganyar sa mga parataram na makanumpong nin kaugmahan sa pagigin simple.[4]

Katuyohan

[baguhon | baguhon an source]

Dinesenyo an Toki Pona bilang sarong personal na artistikong tataramon[5] asin sarong pilosopikong tataramon na nakapokus sa minimalismo.[2] It is designed to express maximal meaning with minimal complexity.[6] Inspirado ka pidgins, nakapokus iyan sa simpleng mga konsepto asin mga elemento na komun sa mga kultura. An saiyang minimal na bokabularyo asin 14 ponema tuyong ginibo tanganing pasil na sayudon para sa mga parataram nin manlaenlaen na tataramon.[7][1][8]

Kasaysayan

[baguhon | baguhon an source]

Pinaurog an Toki Pona kan sarong Canadian polyglot asin translator na si Sonja Lang (dating Sonja Elen Kisa). Namundag kaidtong 1978 sa Moncton, New Brunswick,[9] nagdakula si Lang sa sarong pamilyang nagtataram nin duwang tataramon; an saiyang ina nagtataram nin Pranses, asin an saiyang ama nagtataram nin Ingles. Durante asin pagkatapos kan saiyang mga taon sa haiskul, nagin maurag siyang magtaram nin limang tataramon, kabali an Esperanto. An Esperanto iyo an nagin inspirasyon para sa saiyang pagtugdas nin mga tinugdas na tataramon.[10]

Toltolan

[baguhon | baguhon an source]
  1. 1 2 {{Cite journal |last=Blahuš |first=Marek |date=November 2011 |editor-last=Fiedler |editor-first=Sabine |title=Toki Pona: eine minimalistische Plansprache |trans-title=Toki Pona: A Minimalistic Planned Language |url=http://www.interlinguistik-gil.de/wb/media/beihefte/18/beiheft18.pdf#page=51 |url-status=live |journal=Interlinguistische Informationen |language=de |location=Berlin |volume=18 |pages=51–55 |issn=1432-3567 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627181940/http://www.interlinguistik-gil.de/wb/media/beihefte/18/beiheft18.pdf#page=51 |archive-date=2021-06-27 |access-date=2019-01-08
  2. 1 2 Rogers, Steven D. (2011). "Part I: Made-Up Languages – Toki pona". A Dictionary of Made-Up Languages. United States of America: Adams Media. ISBN 978-1440528170.
  3. ↑ "Toki Pona word origins". tokipona.org. 2009-09-28. Archived from the original on 2010-03-08. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  4. ↑ "Babel's modern architects". Los Angeles Times. 2007-08-24. Archived from the original on 2013-01-03. Retrieved 2022-03-26. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  5. ↑ Galán Rodríguez, Carmen (2023-12-31). "Toki Pona: el haiku del pensamiento" [Toki Pona: The Haiku of Thought]. In Pinilla Gómez, Raquel; Sarmiento Guede, José Ramón; Becerra García, Javier. El júbilo de la palabra [The Joy of Language] (in Spanish) (1ª ed.). Dykinson. pp. 109–128. doi:10.14679/2565. ISBN 978-84-1170-697-1.
  6. ↑ "Le Toki Pona : une langue universelle à découvrir" [Toki Pona: A Universal Language to Discover]. ici.radio-canada.ca (in French). 2025-07-31. Retrieved 2025-08-06.
  7. ↑ Error sa pag-cite: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na "Morin-2015"
  8. ↑ Error sa pag-cite: Imbalidong <ref> tatak; mayong teksto na ipinagtao para sa reperensiya na pinagngaranan na "Roberts-2007"
  9. ↑ "3-60 - Toki Pona". en.tokipona.org. 2009-11-15. Archived from the original on 2009-11-15. Retrieved 2022-04-27. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  10. ↑ "AFP 20 - Sonja Lang: Toki Pona, Conlanging, meaning of life". Actual Fluency (in English). 2014-07-18. Retrieved 2022-03-23.
  1. ↑ van der Meulen, Spencer; et al. (Toki Pona community). "Request for New Language Code Element in ISO 639-3" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-07-06. Retrieved 2023-11-16. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
Error sa pag-cite: <ref> mga tatak na eksistido para sa sarong grupo na pinagngaranan na "†", alagad mayong kinasungkoan na <mga pinapanungdanan na grupo="†"/>na tatak an nanagboan, o sarong panarado </ref> an nawawara
Kinua sa "https://bcl.wikipedia.org/w/index.php?title=Toki_Pona&oldid=301218"