Gaan na inhoud

Siel

Wysig skakels
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Skildery van God wat toekyk hoe 'n engel en 'n demoon om 'n man se siel veg.

Die siel is die nie-materiële spirituele komponent van 'n mens of dier. In godsdiens en filosofie word dit gewoonlik as die wese van 'n lewende wese beskou, wat los van die stoflike wêreld bestaan. In die alledaagse taal dui die woord dikwels op die geheel van 'n mens se gevoelens en geestelike prosesse, en in dié sin is dit min of meer met psige, die Griekse woord vir siel, gelykbetekenend. Hoewel dit nie wetenskaplik bewys kan word nie, glo baie mense dat die siel onsterflik is en na die dood bly voortbestaan. Antropoloë en sielkundiges het bevind dat mense oral en in alle tye tussen die siel en die liggaam onderskei het.[1] Daarteenoor glo nie-godsdienstige mense dat die siel 'n kollektiewe breinfunksie is wat sonder biologiese lewe nie kan bestaan nie. Hulle is ook van mening dat die siel 'n beskrywende woord is vir die nie-materiële wese van die lewende, biologiese mens en dat dit saam met die liggaam leef en afsterf.

Godsdienste verstaan die siel op uiteenlopende maniere. Die Boeddhisme leer dat daar geen blywende self is nie, terwyl die Christendom in 'n ewige siel glo. Die Hindoeïsme stel die atman in sommige tradisies gelyk aan Brahman, en die Islam onderskei tussen ruh en nafs. Baie inheemse godsdienste skryf aan 'n mens meer as een siel toe. In die filosofie het Plato die siel as die onsterflike kern van die persoon beskou, en Aristoteles as die vorm van 'n lewende liggaam. René Descartes het die siel tot die denke beperk, en sy skeiding van siel en liggaam het die grondslag van die hedendaagse debat oor die verhouding tussen gees en liggaam gelê.

Inheemse godsdienste en sjamanisme

[wysig | wysig bron]
Die deksel van die Manunggul-kruik, 'n neolitiese begrafniskruik uit die Filippyne (ongeveer 890-710 v.C.), beeld 'n siel en 'n sielsbegeleier uit wat per boot na die geesteswêreld reis.

In baie inheemse kulture bestaan 'n verskeidenheid voorstellings wat min of meer ooreenstem met wat Europeërs tradisioneel onder die siel verstaan. Gewoonlik word aangeneem dat die verskeidenheid van geestelike en liggaamlike funksies deur 'n verskeidenheid van oorsake teweeggebring word, sodat 'n mens verskeie selfstandige sielskragte of selfs verskeie siele het. Tussen die stoflike en die geestelike word geen prinsipiële onderskeid gemaak nie: die siel word gewoonlik as min of meer stoflik of fynstoflik gedink.[2] Volgens hulle funksie en hulle verhouding tot die liggaam word die volgende soorte siele onderskei:[3]

  • Die liggaamsiel of vitale siel reël die liggaamsfunksies. Dit kan aan 'n bepaalde orgaan of liggaamsdeel gebind wees, soos die kop, die keel, die hart, die bene, die hare of die bloed, en dit hou saam met die liggaam op om te bestaan.
  • Die ek-siel reël die geestelike lewe in die wakker toestand en maak selfbewussyn moontlik. Dit is eweneens aan die liggaam gebind en sterflik.
  • Die vry siel kan die liggaam in die slaap of in ekstase verlaat. By die dood word dit 'n dodesiel, wat na 'n dooderyk kan gaan, by die lewendes kan bly of volgens sommige tradisies na mekaar verskillende liggame kan bewoon.
  • Die buitesiel vertoef buite die liggaam en verbind die mens met sy natuurlike omgewing of met 'n geestelike wêreld.

Die siel kan in menslike gestalte verskyn, as dier (veral as 'n voël), as lug, wind, asem, vuur, lig, water of rook, of as 'n skaduwee, 'n spieëlbeeld of 'n klank soos 'n naam.[3]

Die geloof in sieldualisme, dat 'n mens twee of meer siele het, is wydverspreid in die sjamanisme en is die grondslag van die begrip "sielsvlug", die reis wat die siel van 'n sjamaan in ekstase onderneem. Die "liggaamsiel" is aan die liggaamsfunksies en die wakker bewussyn verbonde, terwyl die "vry siel" tydens slaap of beswyming vrylik kan rondswerf.[4][5][6] Sulke voorstellings kom onder meer voor by die Austronesiese volke, die Chinese, die Tibettane, die meeste volke van Afrika en van Noord-Amerika, Noord-Eurasiese volke en die antieke Egiptenare.[7][8] By die Austronesiese sjamane word siekte as "sielsverlies" beskou: om die sieke te genees, moet die vry siel, wat moontlik deur 'n bose gees gesteel is of in die geesteswêreld verdwaal het, na die liggaam teruggebring word. As dit nie slaag nie, sterf die persoon of word hy blywend kranksinnig.[9]

Grafvelde met vroeë neolitiese lykverbrandings dui daarop dat mense in die Jonger Steentydperk die siel, wat hulle blykbaar as fynstoflik beskou het, op pad na die hiernamaals wou help: die oorledene se besittings en vleis as padkos is saam op die brandstapel gelê.[10]

Antieke Egipte

[wysig | wysig bron]
Die ba as 'n voël met 'n mensekop by die mummie, uit die Egiptiese Dodeboek

In Antieke Egipte is vir drie aspekte van die siel drie begrippe gebruik: ka, ba en ach. Die siel was baie nou aan die liggaam gebind, selfs ná die dood aan die lyk en die graf; daarom was die bewaring van die liggaam deur mummifisering vir die Egiptiese doodsgeloof van sentrale belang.[11] Die ka was die bron van lewenskrag, wat 'n lewende mens van 'n lyk onderskei het. Dit is van vader op seun oorgedra en het ná die dood in 'n standbeeld in die graf gewoon, waar spys en drank daarvoor neergesit is.[12] Die ba, wat in die Middelryk op die voorgrond getree het, was 'n persoonlike lewenskrag wat die dood oorleef. Dit is meestal as 'n voël uitgebeeld, dikwels met 'n mensekop.[13] Die ach, die verheerlikte gees van 'n oorledene, het eers ná die dood ontstaan, deur rites by die graf, inskripsies op die graf of die doodskis en spreuke wat die dode moes opsê.[14]

In die dodegerig is die oorledene se hart op 'n skaal teen die waarheid (maat) opgeweeg. Wie veroordeel is, is deur die ondier Ammit verslind en dus vernietig.[15] Volgens die Egiptiese voorstellings was die siele dus nie immaterieel en ook nie in beginsel onvernietigbaar nie. Hulle het nie voor die liggaam bestaan nie, en reïnkarnasie is nie in aanmerking geneem nie.[16]

Indiese godsdienste

[wysig | wysig bron]

Die tradisionele Indiese stelsels wat 'n siel of self aanneem, beskou die verbinding van die siel met 'n stoflike liggaam as 'n fout en 'n ongeluk. Dit word opgehef deur die onkunde te verdryf, en dié bevryding (moksja) uit die kringloop van wedergeboortes (samsara) is die einddoel van hulle filosofiese en godsdienstige strewe.[17] Anders as in die Westerse opvattings van Platoniese of Christelike oorsprong word die individuele siel in baie Indiese leerstellings nie as ewig beskou nie: dikwels word aangeneem dat dit eendag in 'n oorkoepelende, onpersoonlike werklikheid (Brahman) sal opgaan, waarmee dit wesenlik een is.[18]

Hindoeïsme

[wysig | wysig bron]

Atman is 'n Sanskritwoord wat die innerlike self of die siel beteken.[19][20] In die Vedantaskool van die Hindoeïsme is die atman die eerste beginsel, die ware self van 'n individu buite sy vereenselwiging met die verskynsels.[21] Volgens die Advaita Vedanta moet 'n mens, om bevryding te bereik, selfkennis verwerf: die besef dat 'n mens se ware self (atman) met die transendente self, Brahman, identies is.[20][22] Die ses ortodokse skole van die Hindoeïsme glo dat daar 'n atman in elke wese is.[23][24] Die Advaita-filosofie beskou alle veelheid as skyn, sodat die individuele siele nie as selfstandige entiteite bestaan nie. Die Samkhya-filosofie en die klassieke joga daarenteen beskou die oermaterie en die oersiel as twee ewige beginsels, en in die stelsels wat die radikale monisme verwerp, word 'n werklike individuele onsterflikheid van die siel aanvaar.[25]

'n Jiva is in die Hindoeïsme en die Djainisme 'n lewende wese, of enige entiteit wat met 'n lewenskrag besiel is.[26] Sommige Hindoe-tradisies onderskei tussen die jiva as die individuele self en die atman as die universele, onveranderlike self wat in alle lewende wesens teenwoordig is.[27]

Boeddhisme

[wysig | wysig bron]

Die Boeddhisme verkondig die leer van anatta, 'n Paliwoord wat "nie-atman", dus "nie-self" of "nie-siel", beteken. Boeddhiste ontken dat daar 'n siel of 'n self bestaan as 'n eenvormige en bestendige werklikheid wat die dood oorleef. Wat die dood oorleef en die kringloop van wedergeboortes aan die gang hou, is volgens hulle niks meer nie as 'n verganklike bondel geestelike faktore waaragter geen kern van die persoon as selfstandige substansie skuil nie.[28] Die Boeddha het sowel die eternaliste, wat die ewigheid van die siel verkondig het, as die annihilasioniste, volgens wie die siel saam met die liggaam sterf, verwerp. Albei sienings het hy aan begeerte toegeskryf: die begeerte na onsterflikheid lei tot die een, en die begeerte om nie voort te bestaan nie tot die ander.[29][30] Die vraag of die siel en die liggaam een ding is, was een van die tien vrae wat die Boeddha onbeantwoord gelaat het.[31]

In die vroeë Boeddhistiese teks Milinda se vrae verduidelik die monnik Nāgasena aan die Griekse koning Milinda dat daar in werklikheid geen Nāgasena is nie, omdat sy naam bloot 'n etiket is. Hy vra die koning of die wese van sy strydwa in die as, die wiele of die raamwerk lê. Milinda gee toe dat dit in geen enkele deel gevind word nie, maar dat die woord "strydwa" na die samestelling van al die dele verwys. Net so, sê Nāgasena, is daar geen Nāgasena buite die vyf skandha's waaruit hy saamgestel is nie: soos die strydwa is die persoon 'n konvensionele benaming vir 'n versameling onderling afhanklike dele.[32]

Djainisme

[wysig | wysig bron]

In die Djainisme het elke lewende wese, van plant of bakterie tot mens, 'n siel (jiva), en dié begrip vorm die grondslag van die godsdiens. Die siel het geen begin of einde nie; dit is ewig, en totdat dit bevryding bereik, neem dit telkens 'n nuwe vorm aan. Ajiva, "nie-siel", is alles wat nie siel is nie: materie (die liggaam ingesluit), tyd, ruimte, beweging en rus.[33] Die siel kan hom deur askese reinig, hom van sy verbinding met die stoflike bestaansvorme bevry en na 'n hiernamaals oorgaan, waar dit sonder enige kontak met die stoflike wêreld bly. Die Djains moet hulle verlossing op eie krag bewerkstellig, aangesien hulle as ateïste geen goddelike bystand vir moontlik hou nie.[34] Die bevryde siel (siddha) toon al sy eienskappe ten volle, omdat dit van alle karmiese gebondenheid vry is; by die siele wat nog nie bevry is nie, kom hulle net gedeeltelik tot uiting.[35]

Sikhisme

[wysig | wysig bron]

In die Sikhisme word die siel as 'n suiwer bewussyn sonder inhoud verstaan.[36] Die wêreld en die siele daarin is werklik, maar nie ewig nie: hulle het deur emanasie uit God voortgekom en sal na hom terugkeer.[37] Volgens die Sikh-skrif kan gehegtheid aan rykdom, familiebande of sinlike genot op die oomblik van die dood tot wedergeboorte in 'n laer lewensvorm lei, terwyl meditasie op God se naam die siel in staat stel om met die ewige waarheid saam te smelt en die kringloop van wedergeboortes te beëindig.[38]

Chinese tradisies

[wysig | wysig bron]

Soos baie ander vroeë volke het die Chinese in die vroeë geskiedenis in die mens twee siele onderskei: 'n liggaamsiel (po) en 'n asemsiel (hun). Die liggaamsiel was vir die liggaamsfunksies verantwoordelik en die asemsiel vir die bewussyn en die verstand. Die hun kon die liggaam al gedurende die lewe verlaat en het hom by die dood finaal daarvan geskei; die po het die liggaam na die graf vergesel, waar die grafgoedere vir sy welsyn moes sorg.[39] In die Taoïsme word die hun met lig, geestelike bewustheid en die gees verbind; dit is yang, en ná die dood verlaat dit die liggaam. Die po is aan die liggaam, die instinkte en die sintuie gebind; dit is yin, bly ná die dood by die liggaam en los mettertyd in die aarde op.[40] By 'n gewelddadige dood kon albei siele egter in die omgewing van die oorledene agterbly en as gierige of wraaksugtige geeste spook.[41]

'n Filosofiese debat oor die siel het blykbaar eers laat begin, toe die Boeddhisme ten tyde van die Han-dinastie (206 v.C.-220 n.C.) in China begin versprei het. Skeptici en materialiste soos Wang Chong (1ste eeu n.C.) en Fan Zhen (5de en 6de eeu n.C.) het die gedagte van 'n selfstandige siel bestry en alle geestelike funksies tot liggaamlike funksies herlei. Fan Zhen het 'n Verhandeling oor die uitwissing van die siel geskryf, wat aan die hof van keiser Wu van Liang opspraak verwek het.[42]

Judaïsme

[wysig | wysig bron]

Die Hebreeuse woorde nefesj ("lewende wese"), roeach ("wind"), nesjama ("asem"), chaja ("lewe") en jechida ("enkelheid") word gebruik om die siel of gees te beskryf.[43] Die Bybelvertaler en Hebreeuse geleerde Robert Alter verwerp egter "siel" as vertaling van die Bybelteks, omdat dit 'n Christelike teologiese dualisme van gees en liggaam oproep wat nie in die Hebreeuse Bybel voorkom nie.[44]

Die opvatting van 'n onsterflike siel wat los van die liggaam bestaan en die dood kan oorleef, was nie in die vroeë Joodse geloof aanwesig nie,[45] maar het teen die begin van die gewone jaartelling algemeen geword. Anders as in die Griekse en later die Christelike geloof is die siel as 'n substansie beskou wat wesenlik onskeibaar van die menslike liggaam is.[46] In die Talmoed bly die Bybelse eenheid van siel en liggaam behoue, maar word die moontlikheid aanvaar dat die siel terselfdertyd op 'n fisieke en 'n geestelike vlak bestaan. Die presiese aard van die siel was vir die rabbynse gesaghebbendes van ondergeskikte belang, en is dit in die meeste moderne tradisies steeds.[47]

Die Kabbala verdeel die siel in vyf elemente, wat na dié woorde genoem word en met die vyf wêrelde ooreenstem: nefesj, wat met die natuurlike instink verband hou; roeach, met die emosie; nesjama, met die intellek; chaja, wat na die transendensie van God kyk; en jechida, die wese van die siel, wat aan God gebind is.[48] Die Kabbala het ook 'n begrip van reïnkarnasie, gilgoel, ontwikkel.[49]

Christendom

[wysig | wysig bron]

Paulus het die Griekse woorde psuchē en pneuma gebruik om tussen die Joodse begrippe nefesj (siel) en roeach (gees) te onderskei.[50] Dit het sommige Christene tot 'n trigotomiese mensbeeld gelei, volgens wie die mens uit liggaam (soma), siel (psuchē) en gees (pneuma) bestaan.[51] Ander meen dat "gees" en "siel" in baie Bybelgedeeltes uitruilbaar gebruik word, en hou daarom by die digotomie: die siening dat elke mens uit 'n liggaam en 'n siel bestaan.[52]

Die oorsprong van die siel was in die Christendom 'n netelige vraag. Volgens die kreasionisme skep God elke individuele siel direk, by die bevrugting of op 'n latere tydstip; volgens die traducianisme kom die siel deur natuurlike voortplanting van die ouers; en volgens die preëksistensieleer bestaan die siel al voor die bevrugting.[53] Daar is ook verskillende opvattings oor die vraag of 'n menslike embrio van die bevrugting af 'n siel het, en of daar 'n oomblik tussen bevrugting en geboorte is waarop die fetus 'n siel, bewussyn en persoonskap verkry.[54]

Volgens die korrupsionisme hou die mens by die fisieke dood (tot die opstanding) op om te bestaan, maar bly sy siel in die hiernamaals voortbestaan. Die survivalisme meen dat sowel die mens as sy siel in die hiernamaals bly voortbestaan, aangesien die siel die mens uitmaak.[55] Die meeste Thomiste hang die korrupsionisme aan, omdat hulle die mens as 'n samestelling van materie en siel beskou.[56] Meer onlangs is 'n middeweg voorgestel, volgens wie die afgeskeide siel 'n onvolledige persoon is.[57]

Islam

[wysig | wysig bron]

Die Islam gebruik twee woorde vir die siel: ruh (vertaal as gees, bewussyn of siel) en nafs (vertaal as self, ego, psige of siel).[58] Die twee woorde word dikwels uitruilbaar gebruik, hoewel ruh meer dikwels die goddelike gees of die "asem van die lewe" aandui, terwyl nafs 'n mens se geaardheid of eienskappe aandui.[59] In die Koran verwys nafs meestal na die persoon of die self, en dit word vir mense en djins gebruik, maar nie vir engele nie. Waar dit na die siel verwys, is daar drie soorte: die gebiedende siel, wat altyd boos is en in toom gehou moet word; die beskuldigende siel; en die rustige siel, wat die paradys binnegaan. Dié indeling het die grondslag van latere Moslem-verhandelinge oor etiek en sielkunde gevorm.[60]

Die meeste Moslem-filosowe het, soos hulle Griekse voorgangers, aanvaar dat die siel uit nie-rasionele en rasionele dele bestaan. Hulle was dit eens dat die nie-rasionele siel aan die liggaam gebind en sterflik is, maar oor die lot van die rasionele siel het hulle verskil: al-Farabi het die ewige voortbestaan daarvan onseker geag, Ibn Sina het geglo dat dit ongeskape en onsterflik is, en Ibn Rushd het aangevoer dat die hele siel, met al sy dele, verganklik is.[61] Volgens Al-Ghazali bestaan die nafs uit drie elemente, 'n dierlike, 'n duiwelse en 'n engelagtige, en is die woord vir die self of siel eintlik die hart (qalb).[62]

Bahá'í

[wysig | wysig bron]

In die Bahá'í-geloof is die siel 'n afsonderlike, nie-fisieke self wat nie voor die liggaam bestaan nie: dit ontstaan by die bevrugting, en het 'n begin maar geen einde nie.[63]:109, 142[64]:233 Die Bahá'í-geskrifte onderskei tussen die plantgees, wat groei gee, die diergees, wat die sintuie verskaf, en die mensegees of rasionele siel, wat die liggaam oorleef en alleen die rede gee.[64]:233-234 Die siel word nie in 'n ander liggaam weergebore nie;[65]:13 ná die dood vorder dit eindeloos na God toe, terwyl dit menslik bly en sy individualiteit en bewussyn behou.[64]:233-234[63]:161

Filosofie

[wysig | wysig bron]

Antieke Griekeland

[wysig | wysig bron]
Sokrates, Plato en Aristoteles het die grondslag van die tradisionele opvatting van die siel gelê.

Die Griekse woord psuchē (ψυχή) hang saam met die werkwoord psuchein ("blaas", "asemhaal") en het oorspronklik "asem" en daarom ook "lewe" beteken.[66] In die epos van Homeros dui dit op iets in mens en dier wat gewoonlik nie gedurende die lewe aktief lyk nie, maar waarvan die teenwoordigheid vir die lewe noodsaaklik is.[67] Die psuchē verlaat 'n mens wanneer hy flou word, en by die dood skei dit van die liggaam en daal dit as 'n skaduagtige beeld na die onderwêreld af. Die siel van 'n oorledene lyk so na die lewende mens dat Achilles tevergeefs probeer om die siel van die dooie Patroklos te omhels, wat aan hom verskyn.[68] Die bron van die emosies was vir Homeros nie die psuchē nie, maar die thumos, wat in die borskas gesetel is.[69] In die 6de en 5de eeu v.C. het die begrip psuchē ook die betekenis van thumos opgeneem: die siel was nou ook vir die gevoelslewe verantwoordelik, maar om "besiel" te wees het steeds beteken om te lewe.[70]

Die Orfici en die Pythagoreërs het die siel as onsterflik beskou, en by hulle is die onsterflikheidsleer met die sielsverhuising verbind. Die vroegste bekende persoon wat in die sielsverhuising geglo het, was Pherekydes van Siros, wat omstreeks 583 v.C. gebore is.[71] Sy tydgenoot Pythagoras het dié leer in die suide van Italië versprei; die vroeë Pythagoreërs het gemeen dat menslike siele ook in diereliggame kan ingaan, omdat daar geen wesenlike verskil tussen die siele van mense en diere is nie.[72]

Sokrates en Plato

[wysig | wysig bron]

In die verdedigingsrede van Sokrates soos Plato dit oorgelewer het, staan die gedagte voorop dat die sorg vir die siel 'n mens se eerste taak is.[73] Vir Plato is die siel immaterieel en onsterflik, en bestaan dit onafhanklik van die liggaam, dus ook al voor die liggaam ontstaan. Siel en liggaam is na hulle aard en hulle lot heeltemal verskillend; hulle verbintenis is net tydelik, en hulle skeiding is wenslik, want die liggaam is die "graf van die siel".[74] Hy het geglo dat die siel ná die dood van die liggaam in nuwe liggame weergebore word.[75] Volgens Plato bestaan die siel uit drie dele, wat elk in 'n ander deel van die liggaam gesetel is: die logistikon (rede) in die kop, die thumoeidēs (moed of drif) in die borskas, en die epithumētikon (begeerte) in die maag.[75][76] Hy vergelyk die drie dele met die klasse van 'n staat: om goed te funksioneer, moet elke deel tot die geheel bydra, en die rede hou die ander dele in toom.[77] Volgens Francis Cornford is die teorie van die vorme en die leer van die onsterflikheid van die siel die twee pilare van die Platonisme.[78] Plato was die eerste denker wat die verskillende funksies van die siel in een samehangende opvatting verenig het: die siel beweeg dinge deur middel van sy gedagtes, en is daarom tegelyk die beginsel van lewe en die denkende gees.[79]

Aristoteles

[wysig | wysig bron]
Die struktuur van die siele van plante, diere en mense volgens Aristoteles

Aristoteles het die siel gedefinieer as die "eerste aktualiteit" van 'n natuurlik georganiseerde liggaam,[80] en betoog dat dit nie apart van die liggaam bestaan nie. Die liggaam is die mens se materie en die siel sy vorm. Aristoteles het drie vlakke van lewende wesens onderskei, met drie ooreenstemmende vlakke van die siel: plante, wat voeding, groei en voortplanting deel met alle lewe; diere, wat daarby ook beweging en sintuiglike waarneming het; en mense, wat alleen tot rede in staat is. Sy bespreking van die siel staan in sy werk De Anima (Oor die siel).[81] Hoewel hy gewoonlik as 'n teenstander van Plato se leer van die onsterflike siel gesien word, laat 'n duister gedeelte in die derde boek van De Anima die lesing toe dat 'n deel van die siel, die "aktiewe intellek", onsterflik en ewig is; dié twispunt sal waarskynlik nooit besleg word nie.[82]

Islamitiese en Middeleeuse filosofie

[wysig | wysig bron]

Avicenna het in navolging van Aristoteles geleer dat die onsterflikheid van die siel 'n gevolg van sy aard is, en nie 'n doel wat dit moet vervul nie.[83] In sy gedagte-eksperiment van die "swewende mens" vra hy sy lesers om hulle voor te stel dat hulle in die lug hang, afgesonder van alle sintuiglike indrukke, ook van hulle eie liggaam. Hy voer aan dat 'n mens in so 'n toestand steeds van homself bewus sou wees, sodat die self nie logies van enige fisieke ding afhang nie en die siel as 'n substansie gesien moet word. René Descartes het dié argument later verfyn.[84][85]

Thomas van Aquino het die siel soos Aristoteles en Avicenna as die eerste aktualiteit van die lewende liggaam verstaan, en drie ordes van lewe onderskei: plante, wat voed en groei; diere, wat sintuiglike waarneming byvoeg; en mense, wat die intellek byvoeg.[86] Omdat die siel 'n werking het wat nie van 'n liggaamsorgaan afhang nie, kan dit volgens hom sonder 'n liggaam bestaan, en omdat die rasionele siel 'n selfstandige vorm is en nie uit materie en vorm saamgestel is nie, kan dit deur geen natuurlike proses vernietig word nie.[87] Die siel is volgens Thomas tota in toto corpore: dit is in sy geheel in elke deel van die liggaam teenwoordig en kan dus nie in 'n enkele orgaan soos die hart of die brein geplaas word nie.[88] Al Augustinus van Hippo het geskryf dat die siel in sy geheel in die hele liggaam en in elke deel daarvan is.[89]

Descartes en die vroeë moderne filosofie

[wysig | wysig bron]

René Descartes (1596-1650) het die tradisionele Aristoteliese opvatting van die siel as lewensbeginsel, wat voeding, beweging, waarneming en die emosies beheer, verwerp. Hy het al die prosesse wat by mense en diere afspeel, as sielloos en suiwer meganies beskou; diere het volgens hom geen siel nie, maar is soos masjiene. Die siel het hy uitsluitlik met die gees (Latyn mens) gelykgestel, wie se enigste funksie die denke is. Hy het streng onderskei tussen die materie (res extensa), wat deur ruimtelike uitgebreidheid gekenmerk word, en die onuitgebreide denkende siel (res cogitans).[90] Sy hoofargument, wat met wysigings tot vandag toe bespreek word, lui dat 'n mens hom helder en duidelik kan voorstel dat die denke onafhanklik van die liggaam plaasvind; wat 'n mens hom helder en duidelik kan voorstel, is minstens teoreties moontlik, en as siel en liggaam onafhanklik van mekaar kan bestaan, moet hulle verskillende entiteite wees.[91] Gottfried Wilhelm Leibniz het soos Descartes immateriële siele aangeneem, maar die stelling dat diere masjiene is, verwerp: minstens sommige diere het volgens hom 'n siel, omdat hulle 'n geheue het, en ook hulle siele leef ná die dood voort.[92]

Immanuel Kant

[wysig | wysig bron]

Immanuel Kant het die siel as die "ek" in die strengste sin beskou, en dit vir onmoontlik gehou om die bestaan van 'n onsterflike siel teoreties te bewys of te weerlê. In die Paralogismes van die suiwer rede kritiseer hy die "rasionele sielkunde", wat uit die stelling "ek dink" metafisiese gevolgtrekkings oor die aard van die siel probeer maak: dat die self 'n substansie is, dat dit ondeelbaar en dus onsterflik is, en dat dit van die buitewêreld geskei is. Volgens Kant berus sulke gevolgtrekkings op 'n denkfout, omdat kennis sowel aanskouing as begrippe vereis, terwyl die "ek" in "ek dink" bloot as abstrakte begrip gedink word. Hoewel 'n mens die "ek" onvermydelik as 'n sielagtige substansie dink, bly ware kennis van die siel se bestaan of aard buite sy bereik.[93] Los van dié kritiek het Kant die onsterflikheid van die siel op grond van sy morele filosofie as 'n postulaat van die praktiese rede aanvaar: 'n morele wese strewe noodwendig na volmaakte sedelikheid, wat in die sintuiglike wêreld onbereikbaar is en daarom 'n oneindig voortdurende bestaan vereis.[94]

Hedendaagse filosofie

[wysig | wysig bron]

Die begrip siel berus dikwels op die dualisme van gees en liggaam, wat aanneem dat geestelike verskynsels nie-fisiek is.[95] As liggaam en siel tot twee afsonderlike ryke behoort, ontstaan die vraag hoe hulle met mekaar verband hou. Die hedendaagse filosofie van die gees onderskei drie hoofsoorte dualisme: die interaksionisme, waarvolgens fisieke en geestelike gebeure op mekaar inwerk; die parallelisme, waarvolgens hulle nie op mekaar inwerk nie maar bloot saamval; en die epifenomenalisme, waarvolgens fisieke gebeure geestelike gebeure veroorsaak, maar geestelike gebeure self geen oorsaaklike krag het nie.[96][97] Nie-dualistiese teorieë sluit die fisikalisme in, die siening dat alles fisiek is.[98]

Rofweg word die volgende standpunte in die debat van die 20ste en 21ste eeu onderskei: 'n realisme wat die siel as 'n eie substansie verstaan, waarvan die denke en die gevoel uitgaan en wat net tydelik aan die liggaam gebind is; 'n materialisme wat die bestaan van 'n siel ontken en alle praat oor die siel tot praat oor liggaamlike en neurale toestande herlei; standpunte wat die materialisme verwerp en die geestelike as werklik en onherleibaar beskou, sonder om hulle op 'n siel in die tradisionele sin, en veral op sy onsterflikheid, vas te lê; en die opvatting van sommige Christelike teoloë en filosowe wat siel en liggaam in die sin van Aristoteles en Thomas van Aquino as 'n eenheid beskou, met die siel as die vorm van die liggaam.[99] Die mees uitgesproke verwerping van die begrip kom van die eliminatiewe materialisme van filosowe soos Patricia en Paul Churchland: die alledaagse sielkunde is volgens hulle 'n valse teorie, en daar bestaan in werklikheid net biologiese prosesse.[100] Richard Rorty het so 'n standpunt met die gedagte-eksperiment van 'n buiteaardse beskawing toegelig wat geen sielkundige woordeskat gebruik nie en net van biologiese toestande praat.[101]

Sielkunde

[wysig | wysig bron]

Die "sielsgeloof" (Seelenglaube) staan sentraal in die werk van Otto Rank, wat die belang van die onsterflikheid in die sielkunde van die primitiewe, klassieke en moderne belangstelling in lewe en dood ondersoek het.[102] Hy skryf: "In die animistiese era was sielkunde 'n skep van die siel; in die godsdienstige era was dit 'n voorstelling van die siel aan jouself; in ons era van die natuurwetenskap is dit 'n ken van die individuele siel."[103] Volgens die kognitiewe wetenskaplike Jesse Bering en die sielkundige Nicholas Humphrey is mense van nature geneig om in 'n siel te glo, en word hulle as dualiste van siel en liggaam gebore. Godsdienstige instellings het die begrip dus nie hoef uit te dink of by vroeëre tradisies te leen nie. Die Amerikaanse filosoof Stewart Goetz voer aan dat mense volgens antropoloë en sielkundiges oral en in alle tye tussen die siel en die liggaam onderskei het.[1]

Gewig van die siel

[wysig | wysig bron]
Duncan MacDougall

Sommige parapsigoloë het eksperimenteel probeer vasstel of daar 'n siel bestaan wat los van die brein is.[104] Een poging het as die "21 gram-eksperiment" bekend geword.[105][106] In 1901 het Duncan MacDougall, 'n dokter van Haverhill, Massachusetts, gepoog om die gewig van die siel te bepaal. Hy het ses pasiënte in versorgingsoorde gekies wie se dood op hande was: vier het aan tuberkulose gely, een aan diabetes en een aan 'n onbekende siekte. Hy het doelbewus mense gekies wat aan 'n uitputtende siekte gely het, omdat hulle stil moes lê wanneer hulle sterf. Hy het persone voor en ná die oomblik geweeg waarop die siel die liggaam verlaat het: wanneer 'n pasiënt naby die dood gelyk het, is sy hele bed op 'n industriële skaal geplaas wat tot op 5,6 g akkuraat was.[107][108] Een van die pasiënte het op die oomblik van sy dood 21,3 g verloor, waaruit MacDougall afgelei het dat die siel gewig het.[107][109] Die bevinding word as onbeduidend beskou: volgens die fisikus Robert L. Park het MacDougall se eksperimente "geen wetenskaplike meriete" nie, en die sielkundige Bruce Hood het geskryf dat sy bevindings onwetenskaplik was omdat die gewigsverlies nie betroubaar of herhaalbaar was nie.[110][111]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 Goetz, Stewart, "Soul", Vocabulary for the Study of Religion Online (in Engels), Brill, doi:10.1163/9789004249707_vsr_COM_00000026, besoek op 11 April 2025
  2. ↑ Claude Rivière: Soul: Concepts in Indigenous Religions. In: Lindsay Jones (red.): Encyclopedia of Religion, 2de uitgawe, Detroit 2005, band 12, bl. 8531-8534; Hans-Peter Hasenfratz: Seele I. In: Theologische Realenzyklopädie, band 30, Berlyn 1999, bl. 733-737.
  3. 1 2 Hans-Peter Hasenfratz: Die Seele, Zürich 1986, bl. 105-111.
  4. ↑ Bock, Nona J.T. (2005). Shamanic techniques: their use and effectiveness in the practice of psychotherapy (PDF) (MSc). University of Wisconsin-Stout. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 25 Oktober 2022. Besoek op 8 Maart 2021.
  5. ↑ Hoppál, Mihály (2007). Shamans and Traditions. Budapest: Akadémiai Kiadó. pp. 17-26. ISBN 978-963-05-8521-7.
  6. ↑ Winkelman, Michael James (2016). "Shamanism and the Brain". In Niki, Kasumi-Clements (red.). Religion: Mental Religion. Macmillan Reference USA. pp. 355-372. ISBN 9780028663609.
  7. ↑ McClelland, Norman C. (2010). Encyclopedia of Reincarnation and Karma. McFarland & Company, Inc. pp. 251, 258. ISBN 978-0-7864-4851-7.
  8. ↑ Sumegi, Angela (2008). Dreamworlds of Shamanism and Tibetan Buddhism: The Third Place (in Engels). State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-7826-4.
  9. ↑ Zeus A. Salazar (2007). "Faith healing in the Philippines: An historical perspective" (PDF). Asian Studies. 43 (2v): 1-15. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 17 September 2022. Besoek op 22 April 2019.
  10. ↑ Ina Wunn: Die Religionen in vorgeschichtlicher Zeit, Stuttgart 2005, bl. 293 e.v. en 340-346.
  11. ↑ Hellmut Brunner: Grundzüge der altägyptischen Religion, Darmstadt 1983, bl. 138-141, 143 e.v.; Hermann Kees: Totenglauben und Jenseitsvorstellungen der alten Ägypter, 2de uitgawe, Berlyn 1956, bl. 33 e.v.
  12. ↑ Hellmut Brunner: Grundzüge der altägyptischen Religion, Darmstadt 1983, bl. 138-140; Jan Assmann: Tod und Jenseits im Alten Ägypten, München 2001, bl. 13-139.
  13. ↑ Hellmut Brunner: Grundzüge der altägyptischen Religion, Darmstadt 1983, bl. 140-141.
  14. ↑ Eberhard Otto: Ach. In: Wolfgang Helck, Eberhard Otto (red.): Lexikon der Ägyptologie, band 1, Wiesbaden 1975, kol. 49-51.
  15. ↑ Hellmut Brunner: Grundzüge der altägyptischen Religion, Darmstadt 1983, bl. 132 e.v., 135-137; Klaus Koch: Geschichte der ägyptischen Religion, Stuttgart 1993, bl. 321-325.
  16. ↑ Hans Bonnet: Reallexikon der ägyptischen Religionsgeschichte, Berlyn 1952, bl. 358; Siegfried Morenz: Religion und Geschichte des alten Ägypten, Keulen 1975, bl. 214-224.
  17. ↑ Heinrich Zimmer: Philosophie und Religion Indiens, Zürich 1961, bl. 35-38, 50-55.
  18. ↑ Jan Gonda: Die Religionen Indiens: I. Veda und älterer Hinduismus, Stuttgart 1960, bl. 201-213.
  19. ↑ "ātman".. (2012). Oxford University Press. 
  20. 1 2 Lorenzen, D. (2004). Mittal, Sushil; Thursby, Gene (reds.). The Hindu World. Routledge. pp. 208-209. ISBN 0-415-21527-7. Advaita and Nirguni movements, on the other hand, stress an interior mysticism in which the devotee seeks to discover the identity of individual soul (Ātman) with the universal ground of being (Brahman) or to find god within himself.
  21. ↑ Deussen, Paul; Geden, A.S. (Junie 2010). The Philosophy of the Upanishads. Cosimo Classics. p. 86. ISBN 978-1-61640-240-2.
  22. ↑ King, Richard (1995). Early Advaita Vedanta and Buddhism. State University of New York Press. p. 64. ISBN 978-0-7914-2513-8. Ātman as the innermost essence or soul of man, and Brahman as the innermost essence and support of the universe. (...) Thus we can see in the Upanishads, a tendency towards a convergence of microcosm and macrocosm, culminating in the equating of Ātman with Brahman.
  23. ↑ Jayatilleke, K.N. (2010). Early Buddhist Theory of Knowledge. Motilal Banarsidass. pp. 246-249, from note 85 onwards. ISBN 978-81-208-0619-1.
  24. ↑ Collins, Steven (1994). Reynolds, Frank; Tracy, David (reds.). Religion and Practical Reason. State University of New York Press. p. 64. ISBN 978-0-7914-2217-5. Central to Buddhist soteriology is the doctrine of not-self (Pali: anattā, Sanskrit: anātman, the opposed doctrine of Ātman is central to Brahmanical thought). Put very briefly, this is the [Buddhist] doctrine that human beings have no soul, no self, no unchanging essence.
  25. ↑ Heinrich Zimmer: Philosophie und Religion Indiens, Zürich 1961, bl. 255-299; Jan Gonda: Die Religionen Indiens: II. Der jüngere Hinduismus, Stuttgart 1963, bl. 131-150.
  26. ↑ Hall, Matthew (2011). Plants as Persons: A philosophical botany. State University of New York Press. p. 76. ISBN 978-1-4384-3430-8.
  27. ↑ Varenne, Jean (1989). Yoga and the Hindu Tradition. Motilal Banarsidass. pp. 45-47. ISBN 978-81-208-0543-9.
  28. ↑ Hans Wolfgang Schumann: Der historische Buddha, Kreuzlingen 2004, bl. 162-170.
  29. ↑ Somaratne, G. A. The Buddha's Teaching: A Buddhistic Analysis. Singapoer: Springer Nature Singapore, 2021. bl. 58.
  30. ↑ Somaratne, G. A. The Buddha's Teaching: A Buddhistic Analysis. Singapoer: Springer Nature Singapore, 2021. bl. 63-64.
  31. ↑ Somaratne, G. A. The Buddha's Teaching: A Buddhistic Analysis. Singapoer: Springer Nature Singapore, 2021. bl. 298.
  32. ↑ Gethin, R. (1998). The Foundations of Buddhism. Oxford University Press. bl. 139.
  33. ↑ J Jaini (1940). Outlines of Jainism. Cambridge University Press. pp. xxii-xxiii.
  34. ↑ Paul Dundas: The Jains, 2de uitgawe, Londen 2002, bl. 93-111; Walther Schubring: The Doctrine of the Jainas, 2de uitgawe, Delhi 2000, bl. 152-203.
  35. ↑ Sangave, Vilas Adinath (2001). Aspects of Jaina religion (3rd uitg.). Bharatiya Jnanpith. pp. 15-16. ISBN 81-263-0626-2.
  36. ↑ Virk, Hardev (2018). "Concept of Mind, Body and Soul in the Sikh Scripture (SGGS)".
  37. ↑ Adi Granth, bl. 276 (aanlyn, met Engelse vertaling).
  38. ↑ "What Do Sikhs Believe About the Afterlife?". Learn Religions (in Engels). Besoek op 16 April 2025.
  39. ↑ Michael Loewe: Chinese Ideas of Life and Death, Londen 1982, bl. 26 e.v., 114 e.v. en 120-122; Tu Wei-Ming: Soul: Chinese Concepts. In: Lindsay Jones (red.): Encyclopedia of Religion, 2de uitgawe, band 12, Detroit 2005, bl. 8554-8556.
  40. ↑ Robinet, Isabelle (2022). Taoism: Growth of a Religion (in Engels). Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-6494-0.
  41. ↑ Ulrich Unger: Grundbegriffe der altchinesischen Philosophie, Darmstadt 2000, bl. 34, 119; Werner Eichhorn: Die Religionen Chinas, Stuttgart 1973, bl. 66.
  42. ↑ Etienne Balazs: Chinese Civilization and Bureaucracy, New Haven 1964, bl. 260-265.
  43. ↑ Zohar, Rayah Mehemna, Terumah 158b. See Leibowitz, Aryeh (2018). The Neshamah: A Study of the Human Soul. Feldheim. pp. 27, 110. ISBN 1-68025-338-7.
  44. ↑ Alter, Robert (2019). The Art of Bible Translation. Princeton New Jersey: Princeton University Press. pp. 7-8, 48. ISBN 978-0691-18149-3.
  45. ↑ Tabor, James, What the Bible says about Death, Afterlife, and the Future. "The ancient Hebrews had no idea of an immortal soul living a full and vital life beyond death, nor of any resurrection or return from death. Human beings, like the beasts of the field, are made of "dust of the earth", and at death they return to that dust (Genesis 2:7; 3:19). The Hebrew word nephesh, traditionally translated 'living soul' but more properly understood as 'living creature', is the same word used for all breathing creatures and refers to nothing immortal."
  46. ↑ "Modern scholarship has underscored the fact that Hebrew and Greek concepts of soul were not synonymous. While the Hebrew thought world distinguished soul from body (as material basis of life), there was no question of two separate, independent entities. A person did not have a body but was an animated body, a unit of life manifesting itself in fleshly form—a psychophysical organism (Buttrick, 1962). Although Greek concepts of the soul varied widely according to the particular era and philosophical school, Greek thought often presented a view of the soul as a separate entity from body. Until recent decades Christian theology of the soul has been more reflective of Greek (compartmentalized) than Hebrew (unitive) ideas.", Moon, "Soul", in Benner & Hill (eds.), Baker encyclopedia of psychology & counseling, p. 1148 (2nd ed. 1999).
  47. ↑ The Concept of Soul in Judaism, Christianity and Islam. De Gruyter. 2023. pp. 1-18. ISBN 9783110748239.
  48. ↑ "Neshamah: Levels of Soul Consciousness". Chabad.org Kabbalah Online. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 April 2024. Besoek op 24 April 2024.
  49. ↑ Weiner, Rebecca Reincarnation and Judaism Geargiveer 14 April 2023 op Wayback Machine. jewishvirtuallibrary.org. Retrieved 2 Julie 2024
  50. ↑ Αρχιμ. Βλάχος, Ιερόθεος (30 September 1985). "Κεφάλαιο Γ'" (PDF). Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (in Grieks). Εδεσσα: Ιερά Μονή Τιμίου Σταυρού. p. Τι είναι η ψυχή. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Januarie 2023. Besoek op 25 Januarie 2023.
  51. ↑ "Soul". newadvent.org. 1 Julie 1912. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 November 2011. Besoek op 13 November 2011. In St. Paul we find a more technical phraseology employed with great consistency. Psyche is now appropriated to the purely natural life; pneuma to the life of supernatural religion, the principle of which is the Holy Spirit, dwelling and operating in the heart. The opposition of flesh and spirit is accentuated afresh (Romans 1:18, etc.). This Pauline system, presented to a world already prepossessed in favour of a quasi-Platonic Dualism, occasioned one of the earliest widespread forms of error among Christian writers – the doctrine of the Trichotomy. According to this, man, perfect man (teleios) consists of three parts: body, soul and spirit (soma, psyche, pneuma).
  52. ↑ Baker, Daniel (2015). "Are We Body-and-Soul or Body-Soul-and-Spirit?". Cornerstone Fellowship Church of Apex (in American English). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Augustus 2024.
  53. ↑ Givens, Terryl (2010). When Souls Had Wings: Pre-Mortal Existence in Western Thought (in Engels). OUP USA. p. 2. ISBN 978-0-19-531390-1.
  54. ↑ Pacholczyk, Tadeusz. "Do embryos have souls?". Catholic Education Resource Center. Catholiceducation.org. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Junie 2011. Besoek op 13 November 2011.
  55. ↑ Oderberg, David S. (22 Desember 2012). "Survivalism, Corruptionism, and Mereology". European Journal for Philosophy of Religion. 4 (4): 1-26. doi:10.24204/ejpr.v4i4.257. ISSN 1689-8311.
  56. ↑ Spencer, Mark (2014). "The personhood of the separated soul" (PDF). Nova et Vetera. 12 (3): 863-912.
  57. ↑ De Haan, Daniel D.; Dahm, Brandon (2019). "Thomas Aquinas on Separated Souls as Incomplete Human Persons". The Thomist: A Speculative Quarterly Review (in Engels). 83 (4): 589-637. doi:10.1353/tho.2019.0036. ISSN 2473-3725. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Julie 2024. Besoek op 29 Maart 2025.
  58. ↑ Deuraseh, Nurdeen; Abu Talib, Mansor (2005). "Mental health in Islamic medical tradition". The International Medical Journal. 4 (2): 76-79.
  59. ↑ Th. Emil Homerin (2006). "Soul". In Jane Dammen McAuliffe (red.). Encyclopaedia of the Qurʾān. Vol. 5. Brill.
  60. ↑ Calverley, E.E., & Netton, (. (2012). Nafs. In P. Bearman (ed.), Encyclopaedia of Islam New Edition Online (EI-2 English). Brill. https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0833
  61. ↑ Inati, S. (1998). Soul in Islamic philosophy. In The Routledge Encyclopedia of Philosophy. Taylor and Francis.
  62. ↑ Rassool, G. H., & Luqman, M. M. (2022). Foundations of Islāmic psychology: From classical scholars to contemporary thinkers. Routledge. bl. 80.
  63. 1 2 Ghaemmaghami, Omid; Vafai, Shahin (2025). Exploring the Kitáb-i-Aqdas: The Laws and Teachings of the Bahá'í Faith. London: I.B. Tauris. ISBN 978-0-7556-0625-2.
  64. 1 2 3 Kluge, Ian (2022). "The Physical and Spiritual Dimensions of Human Nature". In Stockman, Robert H. (red.). The World of the Bahá'í Faith. Routledge Worlds. Abingdon: Routledge. pp. 230-239. doi:10.4324/9780429027772-23. ISBN 978-1-138-36772-2.
  65. ↑ Warburg, Margit (2006). Citizens of the World: A History and Sociology of the Baha'is from a Globalisation Perspective. Numen Book Series. Vol. 106. Leiden: Brill.
  66. ↑ Wilhelm Pape: Griechisch-deutsches Handwörterbuch, 3de uitgawe, band 2, Graz 1954, bl. 1403 e.v.; Pierre Chantraine: Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Histoire des mots, Parys 2009, bl. 1248.
  67. ↑ Jan Bremmer: The Early Greek Concept of the Soul, Princeton 1983, bl. 15-22.
  68. ↑ Ilias 23, 97-104.
  69. ↑ Jan Bremmer: The Early Greek Concept of the Soul, Princeton 1983, bl. 54-57.
  70. ↑ Hans Schwabl: Frühgriechische Seelenvorstellungen. In: Hans-Dieter Klein (red.): Der Begriff der Seele in der Philosophiegeschichte, Würzburg 2005, bl. 29-64, hier bl. 46-48.
  71. ↑ Hermann S. Schibli: Pherekydes of Syros, Oxford 1990, bl. 104 e.v., 121 e.v.
  72. ↑ Carl Huffman: The Pythagorean conception of the soul from Pythagoras to Philolaus. In: Dorothea Frede, Burkhard Reis (red.): Body and Soul in Ancient Philosophy, Berlyn 2009, bl. 21-43.
  73. ↑ Michael Erler: Platon (= Hellmut Flashar (red.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike, band 2/2), Basel 2007, bl. 99-103.
  74. ↑ Plato, Phaidon 64a-65a, 67b-68b; Gorgias 493a; Kratulos 400c.
  75. 1 2 Jones, David (2009). The Gift of Logos: Essays in Continental Philosophy. Cambridge Scholars Publishing. pp. 33-35. ISBN 978-1-4438-1825-4. Besoek op 23 Februarie 2016.
  76. ↑ Karfik, Filip. 2005. "What the Mortal Parts of the Soul Really Are". Rhizai: A Journal for Ancient Philosophy and Science 2: 197-217.
  77. ↑ Welton, William A. (2002). Plato's Forms: Varieties of Interpretation (in Engels). Lexington Books. ISBN 978-0-7391-0514-6.
  78. ↑ Cornford, Francis (1941). The Republic of Plato. Oxford: Oxford University Press. pp. xxv.
  79. ↑ Campbell, Douglas (2021). "Self-Motion and Cognition: Plato's Theory of the Soul". The Southern Journal of Philosophy. 59: 523-544. Geargiveer 10 Desember 2024 op Wayback Machine
  80. ↑ Aristotle. On The Soul. p. 412b5.
  81. ↑ Aristotle (1 Desember 2008). De Anima (in Engels). Cosimo, Inc. ISBN 978-1-60520-432-1.
  82. ↑ Shields, Christopher (2011). "supplement: The Active Mind of De Anima iii 5)". Aristotle's Psychology. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Besoek op 12 Desember 2013.
  83. ↑ Nahyan A.G. Fancy (2006), "Pulmonary Transit and Bodily Resurrection: The Interaction of Medicine, Philosophy and Religion in the Works of Ibn al-Nafīs (d. 1288)" Geargiveer 4 April 2015 op Wayback Machine, pp. 209-10 (Electronic Theses and Dissertations, University of Notre Dame).
  84. ↑ Groff, Peter (2022). Islamic Philosophy A-Z. Philosophy A-Z PAZ. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2216-0.
  85. ↑ Seyyed Hossein Nasr en Oliver Leaman (1996), History of Islamic Philosophy, bl. 315, Routledge. ISBN 0-415-13159-6.
  86. ↑ Pasnau, Robert (7 Desember 2022). "Thomas Aquinas". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  87. ↑ Aquinas, Thomas. "Does natural philosophy treat of what exists in motion and matter?".
  88. ↑ Aquinas, Thomas. "Whether the soul exists in the whole body and in each of its parts".
  89. ↑ Aquinas, Thomas. "quaestio 10". Quaestiones Disputatae de Anima [Contested Issues Regarding the Soul] (in Latyn). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 November 2023. Besoek op 6 November 2023. Augustinus dixit, in VI De Trinitate, quod anima est tota in toto corpore, et tota in qualibet parte eius.
  90. ↑ Michel Henry: The Soul According to Descartes. In: Stephen Voss (red.): Essays on the Philosophy and Science of René Descartes, Oxford 1993, bl. 40-51.
  91. ↑ René Descartes: Meditationes de prima philosophia (1641); Ansgar Beckermann: Analytische Einführung in die Philosophie des Geistes, 2de uitgawe, Berlyn 2001, bl. 29-32.
  92. ↑ Herbert Breger: Die Seele bei Leibniz. In: Peter Nickl, Georgios Terizakis (red.): Die Seele: Metapher oder Wirklichkeit?, Bielefeld 2010, bl. 169-186.
  93. ↑ "Immanuel Kant". Internet Encyclopedia of Philosophy (in American English). Besoek op 11 April 2025.
  94. ↑ Tobias Rosefeldt: Unsterblichkeit. In: Marcus Willaschek e.a. (red.): Kant-Lexikon, band 3, Berlyn/Boston 2015, bl. 2408-2410.
  95. ↑ "Dualism and Mind". Internet Encyclopedia of Philosophy (in American English). Besoek op 17 April 2025.
  96. ↑ Robinson, Howard (2023). "Dualism". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  97. ↑ "Mental Causation". Internet Encyclopedia of Philosophy (in American English). Besoek op 11 April 2025.
  98. ↑ "Physicalism". Stanford Encyclopedia of Philosophy. 2024.
  99. ↑ Hartmut Sommer: Unsterbliche Seele – Antworten der Philosophie, Kevelaer 2016.
  100. ↑ Patricia Churchland: Neurophilosophy: Toward a Unified Science of the Mind-Brain, Cambridge (Massachusetts) 1986.
  101. ↑ Richard Rorty: Philosophy and the Mirror of Nature, Princeton 1981.
  102. ↑ Sheets-Johnstone, Maxine (2003). "Death and immortality ideologies in Western philosophy". Continental Philosophy Review. 36 (3): 235-262. doi:10.1023/B:MAWO.0000003937.47171.a9. S2CID 143977431.
  103. ↑ Rank, Otto (1950). Psychology and the Soul: Otto Rank's Seelenglaube und Psychologie. Vertaal deur Turner, William D. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. p. 11. OCLC 928087.
  104. ↑ Alcock, James E. (1987). "Parapsychology: Science of the anomalous or search for the soul?". Behavioral and Brain Sciences (in Engels). 10 (4): 553-565. doi:10.1017/S0140525X00054467. ISSN 1469-1825.
  105. ↑ MacDougall, Duncan (1907). "The Soul: Hypothesis Concerning Soul Substance Together with Experimental Evidence of the Existence of Such Substance". American Medicine. New Series. 2: 240-43.
  106. ↑ "How much does the soul weigh?". Live Science. Desember 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2016.
  107. 1 2 Kruszelnicki, Karl (2006). Great Mythconceptions: The Science Behind the Myths. Andrews McMeel Publishing. pp. 199-201. ISBN 9780740753640.
  108. ↑ Roach, Mary (6 September 2012). Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers. Penguin. ISBN 978-0241965016.
  109. ↑ Mikkelson, David (27 Oktober 2003). "Was the Weight of a Human Soul Determined to Be 21 Grams?". Snopes (in Engels). Besoek op 16 April 2025.
  110. ↑ Park, Robert L. (2009). Superstition: Belief in the Age of Science. Princeton University Press. p. 90. ISBN 978-0-691-13355-3.
  111. ↑ Hood, Bruce. (2009). Supersense: From Superstition to Religion – The Brain Science of Belief. Constable. p. 165. ISBN 978-1-84901-030-6.

Bronne

[wysig | wysig bron]
  • Batchelor, Stephen. (1998). Buddhism Without Beliefs. Bloomsbury Publishing.
  • Bremmer, Jan (1983). The Early Greek Concept of the Soul. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-03131-6. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 November 2026. Besoek op 16 Augustus 2007.
  • Chalmers, David. J. (1996). The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory, New York and Oxford: Oxford University Press.
  • Milbourne Christopher|Christopher, Milbourne. (1979). Search for the Soul: An Insider's Report on the Continuing Quest By Psychics & Scientists For Evidence of Life After Death. Thomas Y. Crowell, Publishers.

Sien ook

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Siel&oldid=3367128"